Quang cảnh phiên toà vụ án 14 người liên quan sai phạm tại Tổng Công ty Xi măng Việt Nam. Ảnh: ND

Qua mặt cơ quan chức năng

Nhóm bị cáo là cựu lãnh đạo VICEM bị cáo buộc biết rõ dự án không hiệu quả, vẫn cố ý làm sai lệch các chỉ tiêu tài chính và nâng khống số liệu đầu vào trong dự án này. Hành vi này nhằm biến một dự án có nguy cơ thiếu hiệu quả thành có "tính khả thi" trên hồ sơ để được phê duyệt và cấp phép.

Theo hồ sơ vụ án, Dự án “Trung tâm Điều hành và giao dịch VICEM” được khởi công ngày 6/5/2011, đến ngày 9/8/2015 hoàn thành xây dựng phần thô và cất nóc, sau đó dừng thi công. Tổng chi phí đã đầu tư 1.245 tỉ đồng nhưng đến nay vẫn không khai thác, sử dụng được, gây thất thoát, lãng phí tổng số tiền là hơn 381,6 tỉ đồng.

Chỉ 3 ngày sau khi dự án được duyệt, khi thiết kế kỹ thuật và dự toán chi tiết được hoàn thiện, con số này đã tăng lên 1.900 tỷ và sau đó là 2.743 tỷ đồng. Lý do đưa ra là các yếu tố như giá đất chính thức, lãi suất ngân hàng thực tế và các biến động thị trường khác đã được cập nhật.

Dù vốn đầu tư tăng mạnh so với giấy chứng nhận ban đầu, nhưng VICEM không thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép đầu tư.

Bị cáo Dư Ngọc Long khai, theo ý kiến tham mưu từ một số nhân viên tại các sở, ban, ngành của Hà Nội, dự án trên 1.500 tỷ đồng bắt buộc phải trình qua Thành ủy. "Nhưng thủ tục trình qua Thành ủy rất là dài", ông Long thừa nhận, do đó để đẩy nhanh tiến độ dự án, bị cáo đề nghị lập tổng mức đầu tư dưới 1.500 tỷ đồng.

Việc cố tình ép vốn đầu tư ở giai đoạn đầu để "lách" thủ tục đã dẫn đến sai lệch lớn khi triển khai thực tế.

Bị cáo Lê Văn Chung thừa nhận khi là Chủ tịch Hội đồng thành viên VICEM đã ký quyết định phê duyệt tổng mức đầu tư mới, quyết định chủ trương, trực tiếp ký các văn bản liên quan. Song ông cho rằng theo phân cấp tại VICEM, tổng giám đốc là đại diện chủ đầu tư mới là người chịu trách nhiệm lập báo cáo khả thi và thẩm định hiệu quả dự án. Do đó, các số liệu cụ thể, ông "không nắm được".

Các bị cáo tại phiên toà. Ảnh: ND

Nếu dừng dự án theo chỉ đạo của Chính phủ thì chỉ bị lỗ 35 tỷ đồng

Cáo trạng của Viện Kiểm sát Nhân dân xác định VICEM đã khảo sát thấy nếu cho thuê để làm văn phòng sẽ thu 20-23 USD/m²; giá trông ôtô 800.000 đồng/xe/tháng, xe máy 45.000 đồng/xe/tháng (năm 2010).

Song bị cáo Dư Ngọc Long, Giám đốc Ban quản lý Dự án VICEM, vẫn tham mưu con số thu về lớn hơn là giá cho thuê văn phòng từ 40-50 USD/m²/tháng, giá trông giữ ôtô 1.000.000 đồng/xe/tháng, xe máy 150.000 đồng/xe/tháng.

Tại kết luận thanh tra năm 2017 của Bộ Tài chính cũng đánh giá, thời điểm này, giá thuê văn phòng tham khảo khu vực lân cận chỉ ở mức 28 USD/m².

Việc "làm đẹp" số liệu này được bị cáo Nguyễn Lâm Cường, nguyên chủ nhiệm đồ án, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Tư vấn xây dựng Việt Nam (VNCC), điều chỉnh theo yêu cầu của ông Long.

Tuy nhiên, tại tòa, bị cáo Dư Ngọc Long phủ nhận thông đồng với ông Cường, nói "không nắm rõ được họ tính toán như thế nào", trình thì ông ký và chuyển lên lãnh đạo.

Bị cáo Dư Ngọc Long khai nếu đơn vị tư vấn đưa ra mức giá nào đó thì cũng "không có đủ kinh nghiệm" để phản bác hay đưa ra ý kiến khác. Trên thực tế, ông đã hai lần yêu cầu giảm giá thuê văn phòng song cũng không biết mức đó đã sát với thực tế hay chưa vì "kinh nghiệm không có".

Nhắc về trách nhiệm của Tổng giám đốc VICEM Nguyễn Ngọc Anh, vị này khai ngay từ đầu đã biết dự án này "có thực hiện cũng không hiệu quả, thiết kế kỹ thuật cũng chưa hoàn thiện. Nhưng "vẫn chạy giấy phép làm cho gấp để có giấy phép đầu tư, để lâu còn thiệt hại nữa".

Trước câu hỏi khi này (khoảng năm 2011-2013), Chính phủ và Bộ Xây dựng đều có chỉ thị yêu cầu các đơn vị thống kê các dự án không đảm bảo để cắt giảm, tránh đầu tư không hiệu quả, bị cáo Nguyễn Ngọc Anh, 73 tuổi, ngồi trên xe lăn phân trần: "Khi đó VICEM có 13 dự án, chúng tôi đã chủ động gạt bỏ 12 cái không hiệu quả, nhưng dự án này rất muốn giữ lại, vì là mong muốn của nhiều thế hệ rồi, không né nữa, phải cố làm. Đùng cái khủng hoảng, nó đẩy toàn bộ chi phí lên".

Tại toà, bị cáo Nguyễn Ngọc Anh, khai thêm là thi thoảng được nhà thầu tặng 100-200 triệu đồng song "không ngạc nhiên" vì chỉ hơn một tháng tiền lương.

Hội đồng xét xử đã giải thích khi Chính phủ và Bộ Xây dựng có các chỉ thị này, tòa tháp VICEM đã được đầu tư 35 tỷ đồng. "Nếu dừng lại ngay thì con số lỗ chỉ dừng ở đó thôi. Nhưng các bị cáo thấy sai vẫn làm, tiếp tục đầu tư hơn 1.245 tỷ đồng, nên bây giờ thiệt lên gấp chục lần".