Trong thời gian qua, dưới sự lãnh đạo sát sao của Đảng và Nhà nước, công tác thu hồi tài sản thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế đã ghi nhận những chuyển biến mạnh mẽ từ khâu xây dựng, hoàn thiện thể chế cho đến những chuyển động quyết liệt trong thực tiễn thực thi. Những nỗ lực vượt bậc của toàn hệ thống thi hành án dân sự đã được minh chứng bằng những kết quả cụ thể, tạo nên những dấu ấn rõ nét thông qua việc xử lý, thu hồi tài sản trong các đại án kinh tế lớn.

Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho thu hồi tài sản

Nhận thức rõ vai trò quyết định của hệ thống pháp lý trong việc tạo hành lang vững chắc cho công tác thi hành án, thời gian qua, các cơ quan chức năng đã tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật quan trọng.

Thực hiện chủ trương của Ban Bí thư tại Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã tích cực tham mưu cho Bộ Tư pháp hoàn thiện đồng bộ các quy định pháp luật liên quan.

Một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 ngày 5/12/2025. Luật đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về trình tự, thủ tục thi hành án, trong đó có các nội dung phù hợp với đặc thù của các vụ án tham nhũng, kinh tế, đặc biệt là các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả xử lý tài sản trong các vụ án có tính chất phức tạp, giá trị thi hành lớn và liên quan đến nhiều chủ thể.

Song song với luật khung, các văn bản hướng dẫn thi hành cũng được ban hành nhanh chóng nhằm đảm bảo luật sớm đi vào cuộc sống. Theo đó, ngày 28/2/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 64/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phục hồi, phá sản đối với việc thi hành quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản.

Tiếp đó, ngày 13/5/2026, Chính phủ ban hành 3 nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án dân sự, quy định về tổ chức bộ máy, điều kiện bảo đảm hoạt động của hệ thống thi hành án dân sự, tổ chức và hoạt động của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên, đồng thời hướng dẫn chi tiết các quy định của luật.

Song song với đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành các thông tư hướng dẫn về thống kê thi hành án dân sự, quản lý, xử lý vật chứng, tài sản tạm giữ, giải quyết khiếu nại, tố cáo và tổ chức hoạt động của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên. Bên cạnh công tác xây dựng văn bản, Cục Quản lý Thi hành án dân sự còn tham gia góp ý nhiều dự thảo luật, nghị định liên quan đến Luật Đất đai, Bộ luật Hình sự, Luật Đấu giá tài sản và các văn bản khác có liên quan đến công tác thi hành án dân sự, thu hồi tài sản. Việc tham gia xây dựng, hoàn thiện các quy định ở nhiều lĩnh vực khác nhau cho thấy yêu cầu về một hệ thống pháp luật đồng bộ, hỗ trợ hiệu quả cho quá trình truy tìm, kê biên, xử lý và thu hồi tài sản tham nhũng.

Thực tiễn triển khai cho thấy, các vụ án tham nhũng, kinh tế hiện nay thường có quy mô lớn, liên quan đến nhiều loại tài sản, nhiều tổ chức, cá nhân và phát sinh không ít vướng mắc về quyền sở hữu, nghĩa vụ tài chính, xử lý tài sản chung hoặc tài sản bảo đảm. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế được xác định là giải pháp có ý nghĩa nền tảng nhằm tạo điều kiện để các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thi hành án phối hợp chặt chẽ hơn trong toàn bộ quá trình xử lý vụ án.

Từ chỉ đạo quyết liệt đến chuyển động trong thực tiễn

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật tạo cơ sở để các cơ quan quản lý và hệ thống thi hành án dân sự triển khai đồng bộ các giải pháp thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế trên phạm vi cả nước. Để đánh giá kết quả thực hiện Chỉ thị số 04, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã tham mưu Đảng ủy Bộ Tư pháp ban hành Kế hoạch và công văn gửi các bộ, ngành, tỉnh ủy, thành ủy để triển khai sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị. Trên cơ sở kết quả sơ kết, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đang tổng hợp, tham mưu Đảng ủy Bộ Tư pháp xây dựng báo cáo trình Ban Bí thư và Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, phục vụ đánh giá toàn diện kết quả triển khai Chỉ thị số 04-CT/TW trong giai đoạn vừa qua.

Trên phương diện chỉ đạo điều hành cụ thể, Bộ Tư pháp cùng Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã trực tiếp làm việc với nhiều địa bàn trọng điểm để tháo gỡ khó khăn trực tiếp tại hiện trường. Lãnh đạo Bộ Tư pháp đã tổ chức các buổi làm việc trực tiếp với cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh và Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh để đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản trong các vụ án lớn, điển hình như vụ Hồng Phát và việc xử lý tài sản kê biên trong vụ Vạn Thịnh Phát.

Đồng thời, Bộ Tư pháp cũng đã kịp thời báo cáo, đề xuất Thủ tướng Chính phủ kiện toàn thành viên Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương để tập trung chỉ đạo thi hành án, thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát liên quan đến Tập đoàn Vạn Thịnh Phát.

Bên cạnh đó, việc giám sát, kiểm tra chấn chỉnh kỷ luật công vụ được thực hiện liên tục nhằm ngăn ngừa tiêu cực phát sinh trong quá trình xử lý tài sản. Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã tổ chức nhiều cuộc họp liên ngành cấp Trung ương để thống nhất phương án xử lý đối với các vụ án phức tạp thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi như vụ Nguyễn Văn Minh, vụ Phan Văn Anh Vũ, vụ Phạm Công Danh, và vụ Vạn Thịnh Phát… Các thông báo kết luận và hướng dẫn cụ thể sau cuộc họp đã trở thành cẩm nang hành động để cơ quan thi hành án dân sự triển khai thực hiện.

Công tác phối hợp liên ngành trong thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế tiếp tục được tăng cường nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành án. Theo đó, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã tham mưu Bộ Tư pháp ban hành các văn bản gửi các bộ, ngành, tỉnh ủy, thành ủy và UBND các tỉnh, thành phố có liên quan, đề nghị phối hợp giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình xử lý tài sản, xác minh hiện trạng, hoàn thiện thủ tục pháp lý và tổ chức thi hành án. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan Trung ương và địa phương góp phần tạo điều kiện thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế.

Kết quả thu hồi tài sản qua những con số và các vụ án trọng điểm

Kết quả thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế trong 9 tháng năm 2026 (từ 1/10/2025 đến ngày 30/6/2026) đã phản ánh những chuyển biến trong công tác tổ chức thi hành án dân sự. Theo số liệu của Cục Quản lý Thi hành án dân sự, từ ngày 1/10/2025 đến ngày 30/6/2026, toàn hệ thống phải giải quyết 7.445 việc, trong đó có 3.855 việc chuyển từ kỳ trước và 3.590 việc thụ lý mới.

Sau khi phân loại, tổng số phải thi hành là 7.416 việc, với 5.196 việc có điều kiện thi hành, chiếm 70,06%. Trên cơ sở đó, các cơ quan thi hành án dân sự đã tổ chức thi hành xong 3.106 việc, đạt tỷ lệ 59,78% số việc có điều kiện thi hành. Số việc chuyển sang kỳ sau còn 4.310 việc, giảm so với cùng kỳ năm trước.

Xét về giá trị tài sản, các vụ án tham nhũng, kinh tế tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong công tác thi hành án dân sự. Theo số liệu của Cục Quản lý Thi hành án dân sự, trong 9 tháng năm 2026, tổng số tiền thụ lý giải quyết đạt hơn 143.902 tỷ đồng, trong đó phần lớn là số tiền chuyển từ các kỳ trước với gần 130.000 tỷ đồng. Tổng số tiền phải thi hành là hơn 141.918 tỷ đồng; trong đó, hơn 60.250 tỷ đồng được xác định có điều kiện thi hành. Kết quả, trong số có điều kiện thi hành,  thi hành xong hơn 11.558 tỷ đồng.

Đáng chú ý, mặc dù các vụ án tham nhũng, kinh tế chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, khoảng 0,7% tổng số việc phải thi hành của toàn hệ thống thi hành án dân sự, nhưng lại chiếm tới 17,6% tổng số tiền phải thi hành. Điều này cho thấy đặc điểm của nhóm án này là số lượng vụ việc không lớn, song giá trị tài sản phải thu hồi rất cao.

Hiện số tiền chưa thi hành xong chủ yếu tập trung tại một số địa phương có nhiều vụ án lớn, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh đứng đầu với 95.289 tỷ đồng, tiếp đến là Hà Nội với 9.435 tỷ đồng, Đà Nẵng 8.083 tỷ đồng, Quảng Ninh 6.165 tỷ đồng và Tây Ninh 2.671 tỷ đồng…

Đối với các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo, công tác thu hồi tài sản tiếp tục được tập trung triển khai. Trong tổng số 169 vụ việc phải giải quyết, các cơ quan thi hành án đã thi hành xong hoàn toàn 58 vụ việc, đồng thời xử lý xong toàn bộ tài sản và phân loại chưa có điều kiện thi hành đối với 10 vụ việc khác, hiện đang tiếp tục theo dõi tổ chức thi hành 101 vụ việc.

Về giá trị tài sản, tổng số tiền phải giải quyết trong nhóm vụ án này là trên 247.443 tỷ đồng. Các cơ quan đã thi  hành xong 125.443 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 50,69%. Những con số này phản ánh hiệu quả từ sự phối hợp liên ngành và quyết tâm chính trị trong việc bảo vệ tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

Bài 2: Tháo gỡ từ thể chế đến thực thi