Không để sầu riêng của người dân đến vụ thu hoạch nhưng bị ùn ứ, không xuất khẩu được do những bất cập trong cơ chế quản lý, hoạt động kiểm nghiệm hoặc do thủ tục hành chính còn rườm rà, gây ảnh hưởng đến vị thế ngành hàng tỷ USD.

5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: Bộ NN&MT

Tháo khó từ vùng trồng đến xuất khẩu

Số liệu mới nhất cho thấy, 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng thị trường Trung Quốc đạt 492 triệu USD, tăng 76,7%, chiếm tới 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Không chỉ Trung Quốc, nhiều thị trường khác như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia hay Papua New Guinea cũng ghi nhận mức tăng trưởng từ 12% đến 262%.

Vấn đề được nhiều doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan quản lý chỉ ra tại Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc vừa diễn ra, dù kim ngạch xuất khẩu sầu riêng vẫn duy trì đà tăng trưởng, giá thu mua tại các vùng trồng lại liên tục đi xuống đặt ra nhiều vấn đề ngành hàng này phải đối mặt.

Tại Đắk Lắk - thủ phủ sầu riêng của cả nước, giá thu mua hiện đang thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái. Ông Trịnh Văn Quang, Quản lý thu mua Công ty Xuất nhập khẩu Chiến Thắng cho biết, khoảng một tuần gần đây, giá sầu riêng Thái thường dao động 60.000-64.000 đồng/kg. Một số kho có thể mua cao hơn nhưng yêu cầu chất lượng rất khắt khe.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ thời tiết mưa kéo dài khiến chất lượng cơm sầu riêng bị ảnh hưởng. Nhiều lô hàng gặp tình trạng sượng hoặc các lỗi khác khiến không đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Được xem là thủ phủ sầu riêng của cả nước, Đắk Lắk hiện có khoảng 41.000 ha sầu riêng, đóng góp khoảng 1,1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong niên vụ 2025. Tuy nhiên, để giữ vững vị thế của ngành hàng tỷ USD, địa phương đang đứng trước yêu cầu phải xây dựng chuỗi sản xuất, thu mua, đóng gói và xuất khẩu đồng bộ, gắn với quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Trước yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ những điểm nghẽn để bảo đảm vụ thu hoạch và xuất khẩu sầu riêng năm 2026 diễn ra thuận lợi, bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cho biết, khối lượng hồ sơ cấp mã số ngày càng lớn trong khi đội ngũ cán bộ thực hiện còn hạn chế.

Việc kiểm tra, thẩm định vẫn phải thực hiện theo từng hồ sơ, từng mẫu cụ thể nên áp lực rất lớn. Địa phương mong muốn Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, điều chỉnh những quy định chưa phù hợp để giảm tải cho cơ sở nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý.

Riêng thị trường Trung Quốc đạt 492 triệu USD, tăng 76,7%, chiếm tới 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Ảnh: Bộ NN&MT

Mở rộng thị trường tiêu thụ, giảm áp lực trong mùa vụ

Theo ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, việc cấp mã số vùng trồng phải đi đôi với quản lý chặt chẽ và tuân thủ đầy đủ quy định của Việt Nam cũng như các nước nhập khẩu.

“Mọi quy trình đều phải được thực hiện công khai, minh bạch. Cùng với đó, các địa phương cần chủ động tổ chức xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp để mở rộng thị trường tiêu thụ, giảm áp lực trong mùa vụ”, ông Đạt nói.

Theo các chuyên gia, giai đoạn tăng trưởng nóng của ngành hàng tỷ USD “vua trái cây” sầu riêng đã kết thúc. Để giữ vị thế tại thị trường Trung Quốc, ngành sầu riêng buộc phải chuyển sang giai đoạn phát triển dựa trên chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng.

Bà Cai Jianfei, Nhà sáng lập iFresh, đại diện phía doanh nghiệp Trung Quốc chia sẻ, hợp tác sầu riêng giữa Trung Quốc và Việt Nam không ngừng được nâng cao. Theo bà Cai Jianfei, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu sầu riêng lớn nhất thế giới, có lợi thế nổi bật về điều kiện địa lý, vùng trồng trải dài, điều kiện canh tác thuận lợi và năng lực sơ chế, chế biến ngày càng hoàn thiện.

Đại diện doanh nghiệp Trung Quốc cũng chỉ ra rằng, trong khi đó, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sầu riêng năng động hàng đầu thế giới, với nhu cầu của người tiêu dùng đang dần chú trọng hơn đến giá trị thương hiệu, chất lượng sản phẩm và hệ thống phân hạng rõ ràng.

Do đó, sự kết hợp giữa năng lực sản xuất, sơ chế và chế biến của Việt Nam với nhu cầu nâng cấp tiêu dùng và phát triển thương hiệu tại Trung Quốc đang giúp quan hệ hợp tác giữa hai nước vượt ra khỏi khuôn khổ mua bán truyền thống, từng bước hướng tới sự liên kết sâu rộng hơn trong toàn bộ chuỗi ngành hàng. Đây là sự lựa chọn chiến lược dựa trên lợi thế bổ trợ của hai bên, mở ra không gian phát triển và hợp tác cùng có lợi vô cùng rộng lớn.

Về phía doanh nghiệp Việt Nam, bà Nguyễn Thị Mỹ Duy, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây 001 cho hay, ngành sầu riêng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lịch sử với những cơ hội bứt phá chưa từng có trên trường quốc tế. Tuy nhiên, để khẳng định vị thế và đi xa một cách bền vững, doanh nghiệp buộc phải chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy thương mại tiểu ngạch sang chiến lược xuất khẩu chính ngạch toàn diện và chuyên nghiệp.

Đặc biệt, nếu tối ưu hóa thành công tuyến vận chuyển Việt Nam – Trung Quốc, doanh nghiệp chỉ mất 6 ngày để hàng đến cửa khẩu, rút ngắn 30% thời gian vận tải, giảm thiểu tối đa hao hụt và tối ưu chi phí logistics cho các đối tác chiến lược.