Ngày 23/6, tại Hà Nội, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức hội nghị tập huấn về thực thi quyền tác giả, quyền liên quan và kỹ năng kiểm tra, xử lý trên môi trường số. Chương trình nhằm nâng năng lực chuyên môn cho công chức quản lý thị trường, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi quyền tác giả, quyền liên quan và xử lý vi phạm trên môi trường số.

Hoạt động được triển khai theo Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 30/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ và Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Gần 4.000 vụ liên quan vi phạm quyền sở hữu trí tuệ

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử phát triển nhanh, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường mạng cũng xuất hiện với phương thức ngày càng tinh vi, phức tạp.

Thực tế này đặt ra yêu cầu đối với lực lượng quản lý thị trường trong nhận diện vi phạm, xác minh hành vi, thu thập chứng cứ, xử lý vụ việc và phối hợp với các cơ quan chức năng.

Theo số liệu được công bố tại hội nghị, trong 5 tháng đầu năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra hơn 4.128 vụ việc, trong đó gần 4.000 vụ liên quan đến vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tổng số tiền xử phạt hành chính lên tới 48,6 tỉ đồng, trị giá tang vật vi phạm khoảng 20,5 tỉ đồng.

Riêng trong đợt cao điểm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, lĩnh vực này chiếm hơn 40% tổng số vụ vi phạm bị xử lý.

Lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra 1.862 vụ việc, phát hiện và xử lý 1.520 vụ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, thu nộp ngân sách hơn 15 tỉ đồng tiền xử phạt và xử lý số hàng hóa vi phạm trị giá trên 12 tỉ đồng.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, phát biểu tại hội nghị. Ảnh: DMS

Cùng với sở hữu trí tuệ, sự phát triển của thương mại điện tử đang mở rộng không gian kinh doanh nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý.

Trong 5 tháng đầu năm, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý trên 320 vụ việc liên quan đến thương mại điện tử, với số tiền xử phạt 5,8 tỉ đồng. Các hành vi được ghi nhận gồm không thông báo website, không công khai đầy đủ thông tin chủ sở hữu, kinh doanh hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

"Thực tiễn trên cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ của đội ngũ công chức thực thi; đặc biệt là năng lực nhận diện hành vi vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan; kỹ năng xác minh, thu thập và bảo toàn chứng cứ điện tử; cũng như khả năng phối hợp liên ngành trong xử lý các vụ việc trên môi trường số", ông Bình nói.

Từ nhận diện "web lậu" đến truy vết chứng cứ điện tử

Một trong những trọng tâm của chương trình là giúp lực lượng thực thi nhận diện những dạng vi phạm bản quyền đang xuất hiện cả trong hoạt động kinh doanh truyền thống và trên môi trường số.

Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết một số hành vi cần chú ý hiện nay gồm in lậu, đóng tập trái phép sách giáo khoa, sách tham khảo, giáo trình đại học, truyện tranh; tàng trữ, kinh doanh thiết bị phần cứng được cài đặt sẵn phần mềm bẻ khóa hoặc ứng dụng xem phim, truyền hình lậu; kinh doanh các bản lậu kỹ thuật số như ebook, tài liệu PDF, bản vẽ thiết kế có bản quyền.

Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phát biểu tại hội nghị. Ảnh: DMS

Đối với các website, ứng dụng và tài khoản mạng xã hội hoạt động theo dạng "web lậu", một số trường hợp truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua internet khi chưa được chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan cho phép; sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài hoặc liên tục thay đổi tên miền quốc tế.

Ở nhóm doanh nghiệp thương mại, những vấn đề được lưu ý còn có việc cài đặt, sử dụng phần mềm chuyên dụng không có bản quyền hợp pháp trên hệ thống máy tính phục vụ hoạt động kinh doanh.

Vi phạm cũng có thể phát sinh từ việc sử dụng tác phẩm âm nhạc, video ca nhạc làm nhạc nền tại chuỗi cửa hàng, rạp chiếu phim thương mại hoặc các chương trình, sự kiện lớn nhưng không xin phép, không thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan.

Từ việc nhận diện hành vi, chương trình đi sâu vào cách áp dụng quy định và xử lý vụ việc. Đại diện Phòng Chính sách Pháp chế thuộc Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước trao đổi về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng quản lý thị trường đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; những điểm cần lưu ý khi áp dụng pháp luật và các tình huống nghiệp vụ thường gặp.

Ở lĩnh vực thương mại điện tử, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phân tích các mô hình kinh doanh hiện nay, những hành vi vi phạm phổ biến trên môi trường số, đồng thời hướng dẫn cách nhận diện dấu hiệu, xác định căn cứ xử lý, xây dựng hồ sơ vụ việc và phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Một nội dung khác được các học viên quan tâm là kỹ năng phát hiện, truy vết và thu thập chứng cứ điện tử đối với hành vi vi phạm trên môi trường mạng.

Đại diện Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) hướng dẫn phương pháp truy vết thông tin, thu thập, bảo toàn chứng cứ điện tử và phân tích các vụ việc thực tế nhằm hỗ trợ công chức quản lý thị trường nâng kỹ năng xử lý vi phạm trên không gian mạng.

Thay vì chỉ truyền đạt lý thuyết, chương trình dành thời gian để học viên trao đổi trực tiếp các tình huống phát sinh trong thực tiễn. Phần Quiz Game được tổ chức sau các chuyên đề để rà soát, củng cố kiến thức, trước khi chương trình khép lại bằng phiên hỏi đáp giữa báo cáo viên, các đơn vị chuyên môn và công chức quản lý thị trường địa phương.

Các tình huống thực tế được đưa ra trao đổi, làm rõ cách hiểu và hướng xử lý, qua đó hỗ trợ chuẩn hóa nghiệp vụ và tăng khả năng phối hợp giữa lực lượng quản lý thị trường với cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan bảo vệ pháp luật và các chủ thể quyền.