(Thanh tra) - Nhu cầu mua vàng tăng mạnh thời gian qua khiến hình thức "trả tiền trước, nhận vàng sau" nở rộ. Người mua thanh toán đủ tiền, cầm giấy hẹn và chờ hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới nhận về vàng vật chất.
Tuy nhiên, hình thức mua bán vàng này đang đặt ra nhiều vấn đề, tiềm ẩn không ít rủi ro cho người mua, từ khả năng chậm giao hàng, biến động giá đến những khoảng trống pháp lý cần được làm rõ.
Những ngày cuối tháng 3, đầu tháng 4/2026, có mặt tại khu vực phố Trần Nhân Tông (Hà Nội), nơi tập trung nhiều cửa hàng vàng lớn, phóng viên Báo Thanh tra ghi nhận cảnh người dân xếp hàng chờ giao dịch diễn ra liên tục. Xen giữa dòng người mua bán trực tiếp là không ít khách hàng đã hoàn tất thanh toán từ trước, chỉ chờ đến ngày hẹn để nhận vàng.
Theo hướng dẫn của nhân viên tại cửa hàng B.T.M.C, khách mua dưới 2 chỉ vàng có thể nhận ngay, còn với các giao dịch số lượng lớn hơn, cửa hàng sẽ lập hợp đồng mua bán, thu đủ tiền và hẹn ngày giao vàng. Thời gian chờ phổ biến từ 10 đến 40 ngày, tùy thuộc vào lượng vàng đặt mua.
Tương tự, cửa hàng vàng của thương hiệu B.T.M.H trên đường Cầu Giấy cũng đang áp dụng hình thức "bán trước, trả sau" với khách có nhu cầu mua số lượng lớn, khi nhu cầu tăng cao nhưng nguồn cung vàng vật chất chưa kịp đáp ứng.
Trong vai một khách mua 5 lượng vàng, phóng viên được hướng dẫn ký hợp đồng mua bán hàng hóa và hẹn khoảng 35 ngày sau quay lại nhận vàng. Trong thời gian chờ, nếu có nhu cầu bán lại, khách hàng có thể mang hợp đồng đến cửa hàng để giao dịch theo giá thị trường tại thời điểm đó.
Khảo sát nhanh ở một số địa phương cho thấy, nhiều doanh nghiệp vàng cũng chuyển sang bán "giao sau" do nhu cầu tăng mạnh nhưng nguồn cung còn hạn chế.
Trong bối cảnh nhu cầu đối với vàng có xu hướng gia tăng và nguồn cung hạn chế, "giấy hẹn" xuất hiện như một giải pháp trung gian, giúp duy trì dòng giao dịch và đáp ứng nhu cầu thị trường trong điều kiện hàng hóa vật chất chưa kịp bổ sung. Điều này phản ánh một thực tế, thị trường không thiếu nhu cầu, mà đang thiếu cơ chế phân bổ và điều tiết đủ linh hoạt trong ngắn hạn.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi)
Thực tế cho thấy, việc "bán trước, giao sau" đang dần trở thành một cách vận hành quen thuộc của thị trường trong giai đoạn nhu cầu tăng cao.
Các cửa hàng thừa nhận nguồn vàng hiện không đủ để đáp ứng ngay lập tức, buộc phải áp dụng hình thức ký hợp đồng, hẹn ngày giao để giữ khách.
Ở góc độ người mua, nhiều người xem đây là giải pháp hợp lý. Chị Nguyễn Yến (38 tuổi, Hà Nội), một khách hàng thường xuyên giao dịch vàng, cho biết chị đã nhiều lần mua theo hình thức giấy hẹn và chưa gặp sự cố.
"Chỉ cần làm hợp đồng, thanh toán tiền rồi mang giấy hẹn chờ đến ngày lấy vàng. Nếu cần bán lại thì cửa hàng vẫn giao dịch bình thường theo giá hiện tại", chị Yến nói.
Theo chị Yến, trong bối cảnh giá vàng biến động, việc chốt giá tại thời điểm mua giúp người mua chủ động hơn, không phải lo cảnh đến cửa hàng nhưng hết hàng.
"Mua ở các cửa hàng uy tín thì không đáng lo, họ vẫn đảm bảo trả vàng đúng hẹn", chị Yến chia sẻ.
Tuy vậy, một số khách hàng cho biết họ vẫn có tâm trạng thấp thỏm khi mua vàng theo hình thức này. Bởi trong suốt thời gian chờ, người mua thực chất chỉ nắm giữ một tờ giấy xác nhận giao dịch, thay vì tài sản vật chất như thông lệ.
"Khi nào cầm được vàng trên tay thì tôi mới yên tâm. Chỉ sợ xảy ra sự cố, không biết lấy lại tiền hay vàng bằng cách nào”, chị Ngọc Mai (34 tuổi, Hà Nội) nói, đồng thời nhắc lại việc một loạt cửa hàng vàng của thương hiệu B.T.M.C bất ngờ đóng cửa ngày 25/3 vừa qua khiến chị và nhiều người lo lắng.
Ở góc độ kinh tế, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng sự xuất hiện của hình thức "bán trước, giao sau" phản ánh trạng thái mất cân bằng ngắn hạn giữa cung và cầu trên thị trường vàng. Khi nhu cầu tăng nhanh do yếu tố tâm lý và kỳ vọng, trong khi nguồn cung chưa kịp điều chỉnh, việc giao dịch qua "giấy hẹn" trở thành giải pháp để duy trì dòng mua bán khi vàng vật chất chưa kịp bổ sung.
Chính sự tiện lợi này khiến hình thức giao dịch bằng giấy hẹn lan rộng. Người mua không còn phải xếp hàng quá lâu, không bị lỡ cơ hội khi giá biến động, trong khi doanh nghiệp vẫn duy trì được hoạt động kinh doanh trong bối cảnh nguồn cung hạn chế.
"Có thể xem đây là một bước chuyển tự nhiên của thị trường, nhưng mới ở giai đoạn ban đầu. Điều này đặt ra yêu cầu cần sớm định hình khung khổ phù hợp để các yếu tố ‘tài chính hóa’ được phát triển theo hướng minh bạch và an toàn hơn", ông Huy nhấn mạnh.
Trong hoạt động kinh doanh thông thường, bên bán phải có nghĩa vụ chứng minh khả năng cung ứng hàng hóa. Với hình thức bán vàng bằng giấy, người mua không có cơ sở chắc chắn rằng bên bán sẽ có đủ vàng để giao trong tương lai. Ngay cả khi doanh nghiệp phát hành giấy hẹn, cũng chưa có bất kỳ bảo đảm pháp lý nào cho việc thực hiện nghĩa vụ giao vàng đúng thời hạn.
Luật sư Nguyễn Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội)
Tuy vậy, việc thanh toán đủ tiền nhưng chưa nhận được vàng cũng khiến không ít người cảm thấy bất an. Nhiều khách hàng cho rằng việc phải thanh toán toàn bộ giá trị nhưng chờ hàng chục ngày để nhận vàng là điều khó chấp nhận.
Anh Nguyễn Văn Thi (36 tuổi, Hà Nội) cho biết: "Tôi nghĩ đơn giản có tiền thì nhận vàng ngay, nhưng thực tế lại phải cầm giấy hẹn cả tháng. Cảm giác rất rủi ro vì tiền đã giao, còn vàng thì chưa biết khi nào nhận được, nhất là khi giá vàng biến động liên tục".
Cùng quan điểm, chị Nguyễn Thanh Lương (45 tuổi, Hà Nội) cho rằng người mua đang rơi vào thế bị động.
"Gần như mình phải chấp nhận chờ đợi. Nếu cần bán lại thì vẫn phụ thuộc vào cửa hàng, giá cả theo thị trường nên nhiều khi không chủ động được", chị Lương nói.
Theo ghi nhận, với hình thức giao dịch này, người mua chưa thực sự nắm giữ tài sản trong khi toàn bộ số tiền đã được chuyển cho bên bán. Nếu việc giao vàng chậm trễ, người mua có thể phải kéo dài thời gian chờ đợi, đồng thời đối mặt với biến động giá trong khoảng thời gian đó.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết giao dịch mua vàng bằng giấy hẹn về bản chất là một giao dịch dân sự, được xác lập trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên.
Tuy nhiên, đây là hình thức tiềm ẩn rủi ro nhất định và hiện chưa có quy định điều chỉnh cụ thể .
Mua vàng "trên giấy" nở rộ - Kỳ 2: Người mua đang đối mặt rủi ro gì?
