(Thanh tra) - Thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng nhanh, nhưng giai đoạn 2026-2030, trọng tâm được chuyển từ mở rộng số lượng sang nâng chất lượng, giảm chi phí, tăng kết nối và bảo đảm an toàn cho người sử dụng.
Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt”, do Thời báo Ngân hàng tổ chức sáng 6/10, ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết trong giai đoạn 2021-2025, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng bình quân trên 60% mỗi năm.
Theo ông Lân, một trong những vấn đề cần xử lý là khoảng cách trong khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ tài chính giữa khu vực đô thị với vùng sâu, vùng xa.
Hiện người dân tại các thành phố có thể thanh toán bằng điện thoại hoặc mã QR khá thuận tiện, trong khi tại nhiều khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, tiền mặt vẫn được sử dụng phổ biến.
Cùng với khác biệt về hạ tầng, khả năng ứng dụng công nghệ tại một số đơn vị cũng còn hạn chế.
Qua khảo sát thực tế, theo ông Lân, tại một số trường học, bệnh viện, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin chưa cao, khiến tổ chức cung ứng dịch vụ khó tích hợp sản phẩm hoặc làm phát sinh chi phí triển khai.
Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là đầu tư thêm công nghệ mà phải nâng khả năng tích hợp, giảm chi phí và phát triển sản phẩm phù hợp với từng nhóm người sử dụng.
Bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán - NHNN cho biết, chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh cách người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ ngân hàng, tài chính.
Thanh toán số được xem như một “cửa ngõ” để khách hàng bước đầu tiếp cận hệ thống tài chính, sau đó mở rộng sang các sản phẩm tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm và những dịch vụ khác.
Số liệu của NHNN cho thấy, tính đến tháng 8/2026, thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị. Giao dịch trực tuyến tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị; thanh toán qua điện thoại di động tăng lần lượt 35,33% và 23,9%.
Thanh toán qua mã QR tại các đơn vị chấp nhận thanh toán tăng 6,66% về số lượng và 25,85% về giá trị. Giao dịch qua hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 13,39% về số lượng và 62,67% về giá trị.
Đến cuối năm 2025, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản đạt 88,96%. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt hiện tương đương khoảng 28 lần GDP.
Hạ tầng thanh toán cũng tiếp tục được mở rộng với 20.570 ATM và 807.778 POS. Toàn thị trường có 84 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua Internet, 54 tổ chức cung ứng dịch vụ qua điện thoại di động, 55 tổ chức trung gian thanh toán, 3 tổ chức cung ứng tiền di động.
Tại khu vực nông thôn, đến ngày 30/6/2026, có khoảng 5.700 điểm đại lý thanh toán. Số tài khoản tiền di động đăng ký đạt 11,45 triệu, trong đó 6,18 triệu tài khoản đang hoạt động.
Cùng với mở rộng dịch vụ, NHNN đẩy mạnh làm sạch dữ liệu và xác thực khách hàng. Ngành Ngân hàng đã đối chiếu sinh trắc học đối với 174,5 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,92 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức.
Đáng chú ý, hệ thống cảnh báo gian lận đã phát khoảng 5,6 triệu lượt cảnh báo tới khách hàng. Sau khi nhận cảnh báo, khoảng 1,9 triệu lượt giao dịch được tạm dừng hoặc hủy bỏ, với tổng số tiền được bảo vệ hơn 6.300 tỷ đồng.
Theo bà Thu, trong bối cảnh thanh toán chuyển mạnh sang môi trường số, an toàn giao dịch trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng. Tội phạm công nghệ cao, kỹ năng tài chính số chưa đồng đều và việc chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống vẫn là những thách thức cần tiếp tục xử lý.
Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà nhấn mạnh phát triển thanh toán không dùng tiền mặt phải gắn với mục tiêu tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, lấy khả năng tiếp cận, sử dụng thực chất, an toàn và bình đẳng dịch vụ tài chính của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm.
Theo đó, bên cạnh hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cần tiếp tục phát triển đa dạng sản phẩm, dịch vụ và kênh phân phối với chi phí hợp lý; đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng tài chính, thanh toán số và tăng kết nối, liên thông dữ liệu.
Hạ tầng thanh toán cũng được định hướng kết nối sâu hơn với các hệ sinh thái y tế, giáo dục, dịch vụ công và các lĩnh vực khác, đồng thời sẵn sàng kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới.
Một nhiệm vụ khác là tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính tới khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo; nhóm thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các nhóm yếu thế.
Theo Phó Thống đốc NHNN, an toàn, bảo mật, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng phải được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình chuyển đổi số. Phát triển nhanh phải đi cùng bền vững, đổi mới đi cùng quản trị rủi ro, thuận tiện phải đi cùng an toàn.
Trong giai đoạn 2026-2030, định hướng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt cũng chuyển dần trọng tâm từ “lượng” sang “chất”. Theo bà Nguyễn Thị Thu, 5 yêu cầu chính gồm nâng chất lượng dịch vụ, tối ưu chi phí, tăng tích hợp, bảo đảm an toàn và thúc đẩy hội nhập.
Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030, 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt gấp 30 lần GDP.
