(Thanh tra) - Gói tín dụng nhà ở xã hội hơn 153.000 tỷ đồng mới giải ngân 17.500 tỷ đồng, trong khi nhu cầu vay tại Ngân hàng Chính sách xã hội vượt kế hoạch 6.350 tỷ đồng.
Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), chương trình cho vay nhà ở xã hội theo Nghị quyết 33/NQ-CP hiện có 11 ngân hàng thương mại tham gia, với tổng quy mô hơn 153.000 tỷ đồng. So với quy mô ban đầu 120.000 tỷ đồng của 4 ngân hàng thương mại Nhà nước, chương trình đã được mở rộng cả về nguồn lực và số lượng ngân hàng tham gia.
Tính đến ngày 31/8/2026, tổng số tiền cam kết cho vay đạt khoảng 50.300 tỷ đồng, gần gấp 3 lần cuối năm 2025. Doanh số giải ngân đạt khoảng 17.500 tỷ đồng, tăng 9.950 tỷ đồng so với cuối năm trước, trong khi dư nợ đạt khoảng 14.300 tỷ đồng. Riêng nhóm người dưới 35 tuổi vay mua nhà ở xã hội có doanh số giải ngân 577 tỷ đồng, dư nợ 531 tỷ đồng.
Đối chiếu với tổng quy mô chương trình, doanh số giải ngân tương đương khoảng 11,4%, trong khi cam kết cho vay đạt khoảng 32,9%. Chênh lệch giữa số tiền cam kết và doanh số đã giải ngân khoảng 32.800 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây không phải toàn bộ nguồn vốn có thể giải ngân ngay, bởi việc sử dụng vốn còn phụ thuộc vào tiến độ triển khai dự án và điều kiện cho vay.
Lý giải về tiến độ giải ngân, ông Nguyễn Xuân Bắc cho biết, nguồn cung nhà ở xã hội thời gian qua còn hạn chế. Chính phủ và các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy nguồn cung, góp phần làm số tiền cam kết cho vay tăng mạnh. Tuy nhiên, vốn tín dụng không thể giải ngân toàn bộ ngay khi đăng ký mà phải căn cứ vào tiến độ thi công, khối lượng công việc hoàn thành và nhu cầu thực tế của chủ đầu tư.
Về lãi suất, chương trình đã được điều chỉnh 6 lần, hiện áp dụng mức 7%/năm đối với chủ đầu tư và 6,5%/năm đối với người mua nhà, với thời gian ưu đãi tương ứng 3 năm và 5 năm. Riêng người dưới 35 tuổi vay mua nhà ở xã hội được hưởng cơ chế ưu đãi lên tới 15 năm, với lãi suất thấp hơn mức cho vay trung, dài hạn bình quân của 4 ngân hàng thương mại Nhà nước theo từng giai đoạn.
NHNN cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai chương trình, đồng thời phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan xử lý khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, thúc đẩy nguồn cung nhà ở xã hội và tiến độ giải ngân vốn vay.
Trong khi chương trình tín dụng qua các ngân hàng thương mại còn khoảng cách lớn giữa quy mô đăng ký và doanh số giải ngân, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) đã phân bổ toàn bộ kế hoạch vốn Trung ương năm 2026.
Theo thông tin NHCSXH cung cấp cho Báo Thanh tra, năm 2026, ngân hàng được giao tối đa 6.305 tỷ đồng nguồn vốn Trung ương để thực hiện chương trình cho vay nhà ở xã hội. Đến ngày 25/9, số vốn đã giải ngân đạt 5.104 tỷ đồng, tương đương 81% kế hoạch. Phần còn lại 1.201 tỷ đồng đã được bố trí để tiếp tục giải ngân theo tiến độ các hợp đồng đã ký.
Trong khi đó, tổng nhu cầu vay vốn từ nguồn Trung ương do các địa phương tổng hợp lên tới 12.655 tỷ đồng, vượt khoảng 6.350 tỷ đồng so với kế hoạch được giao. Hiện có 24 tỉnh, thành phố có nhu cầu vốn cao hơn mức phân bổ, trong đó Bắc Ninh cần bổ sung 770 tỷ đồng, Phú Thọ 562 tỷ đồng, An Giang 522 tỷ đồng, Quảng Trị 435 tỷ đồng và Hà Tĩnh 350 tỷ đồng.
Số liệu từ NHCSXH cũng cho thấy nhu cầu vay vốn tăng trong năm 2026. Đến ngày 28/9, doanh số giải ngân từ đầu năm đạt 8.236 tỷ đồng cho 14.415 lượt khách hàng, tăng 3.912 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025. Theo ngân hàng, nhu cầu tăng gắn với nguồn cung nhà ở xã hội tại các địa phương tăng, đối tượng vay được mở rộng và một số điều kiện vay vốn được đơn giản hóa.
Khác với chương trình tín dụng qua ngân hàng thương mại, NHCSXH thực hiện cho vay trên cơ sở chỉ tiêu kế hoạch nguồn vốn được cấp có thẩm quyền giao. Khi nhu cầu vay tại địa phương vượt chỉ tiêu, ngân hàng xét ưu tiên đối với các nhóm đối tượng theo quy định, gồm người có công, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật, người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội và nữ giới. Các trường hợp còn lại được tổ chức bốc thăm công khai để vay vốn.
Đáng chú ý, trả lời Báo Thanh tra về trường hợp người dân đủ điều kiện mua nhà nhưng chưa tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi, NHCSXH cho biết sẽ không tiếp nhận hồ sơ vay mới khi đã sử dụng hết chỉ tiêu kế hoạch được giao. Theo ngân hàng, việc này nhằm tránh trường hợp không được bổ sung vốn, khiến khách hàng bỏ lỡ cơ hội vay tại các tổ chức tín dụng khác.
NHCSXH khuyến nghị người dân liên hệ các ngân hàng thương mại đang tham gia chương trình để được tư vấn, hướng dẫn vay vốn theo quy định. Đồng thời, ngân hàng đã báo cáo cấp có thẩm quyền, đề xuất bổ sung nguồn vốn Trung ương và đề nghị các địa phương bố trí thêm ngân sách ủy thác để cho vay.
Trường hợp được bổ sung nguồn lực, NHCSXH sẽ ưu tiên các hợp đồng đã ký nhưng còn thiếu vốn giải ngân những kỳ tiếp theo. Như vậy, trong khi giải ngân tại ngân hàng thương mại phụ thuộc vào nguồn cung và tiến độ dự án, khả năng tiếp nhận hồ sơ, bố trí vốn của NHCSXH còn chịu giới hạn bởi chỉ tiêu kế hoạch được giao hằng năm.
