Đối tượng Nguyễn Mạnh Cường. Ảnh: CATPHCM

Vụ việc đối tượng Nguyễn Mạnh Cường (45 tuổi) giả danh cán bộ đang công tác tại Thanh tra Chính phủ, đồng thời “khoe” có quan hệ với các cơ quan như TAND Tối cao, cơ quan thi hành án… nhằm nhận tiền để “lo” thủ tục nhà đất, đăng ký biển số xe đẹp, rồi chiếm đoạt gần 2,7 tỷ đồng, đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Không chỉ bởi giá trị tài sản bị chiếm đoạt lớn, mà còn bởi thủ đoạn phạm tội đánh trực diện vào tâm lý tin tưởng của người dân đối với các cơ quan công quyền.

Theo luật sư Lê Hằng - TAT LAW FIRM, đây là một dạng tội phạm lừa đảo có xu hướng gia tăng trong thời gian gần đây, trong đó đối tượng không đơn thuần cung cấp thông tin gian dối mà chủ động dựng lên “vỏ bọc quyền lực” thông qua việc giả danh cán bộ cơ quan Trung ương, tạo dựng hình ảnh có quan hệ rộng, có khả năng tác động đến quy trình giải quyết công việc.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Hằng cho rằng, hành vi của đối tượng thể hiện đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015. Điểm cốt lõi của tội danh này là việc sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm làm cho người bị hại tin tưởng và tự nguyện giao tài sản.

Thủ đoạn trong vụ việc này không dừng lại ở lời hứa “xin biển số đẹp” hay “lo thủ tục nhà đất”, mà còn được củng cố bằng hàng loạt chi tiết được dàn dựng có chủ đích: nhận tiền qua tài khoản người quen, viện dẫn lý do “đang xử lý nội bộ”, “chờ thu hồi biển số cũ”, kéo dài thời gian nhằm tiếp tục duy trì niềm tin của bị hại.

Theo luật sư Lê Hằng, cách thức này cho thấy dấu hiệu của hành vi phạm tội có sự tính toán, chuẩn bị kỹ lưỡng, thậm chí cần được mở rộng điều tra để làm rõ khả năng có đồng phạm hoặc tổ chức đứng sau.

"Với số tiền chiếm đoạt gần 2,7 tỷ đồng, hành vi của đối tượng có thể thuộc khung tăng nặng tại khoản 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự, với mức hình phạt từ 12 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân", bà Hằng nói.

Tuy nhiên, hậu quả của vụ án không chỉ dừng ở thiệt hại vật chất. Việc giả danh cán bộ cơ quan nhà nước để thực hiện hành vi gian dối còn trực tiếp tác động tiêu cực đến uy tín, hình ảnh và niềm tin xã hội đối với bộ máy công quyền.

Một điểm pháp lý khác cần được làm rõ là vai trò của những người liên quan, đặc biệt là các cá nhân có tài khoản ngân hàng được sử dụng để nhận tiền.

Luật sư Lê Hằng cho hay, nếu những người này biết rõ mục đích phạm tội nhưng vẫn hỗ trợ thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm; ngược lại, nếu không biết, không hưởng lợi, họ sẽ được xác định là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án.

Ở góc độ xã hội, vụ việc tiếp tục cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: trong một bộ phận người dân vẫn tồn tại tâm lý muốn giải quyết nhanh công việc thông qua “quan hệ”, “người quen”, hoặc “có người lo”.

Dù động cơ ban đầu của người bị hại là gì, nếu họ bị lừa dối để giao tài sản thì vẫn được pháp luật bảo vệ. Theo luật sư Lê Hằng, việc xem xét yếu tố nhận thức của bị hại chỉ nhằm đánh giá toàn diện vụ án, không làm thay đổi trách nhiệm hình sự của người phạm tội.

Từ vụ việc này, luật sư cho rằng bên cạnh việc xử lý nghiêm minh, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh minh bạch hóa thủ tục hành chính, tăng cường truyền thông pháp luật và cảnh báo người dân về các thủ đoạn giả danh cán bộ, lợi dụng danh nghĩa cơ quan nhà nước để trục lợi.