Giải phóng mặt bằng có thể được đo bằng số hecta đất đã bàn giao hay số tiền bồi thường đã chi trả. Nhưng phía sau mỗi thửa đất còn là tài sản, sinh kế, cuộc sống, thậm chí phần mộ tổ tiên của từng gia đình. Tại xã Ngọc Hồi, tiến độ giải phóng mặt bằng vì thế được đặt cùng với đối thoại, quyền lợi người dân và kỷ cương pháp luật.

Trong công tác giải phóng mặt bằng, kết quả không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những con số về diện tích hay tiến độ. Có những phần việc phải bắt đầu từ việc lắng nghe, giải đáp từng băn khoăn và tháo gỡ từng vướng mắc cụ thể của người dân.

Câu chuyện di chuyển mộ phần ở xã Ngọc Hồi khi triển khai giải phóng mặt bằng Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội là một trường hợp như vậy.

Theo ghi nhận, một dòng họ tại thôn Nhị Châu (xã Ngọc Hồi) có 156 ngôi mộ nằm trong diện phải di chuyển để phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội. Ban đầu, không ít thành viên trong dòng họ còn băn khoăn bởi việc di dời phần mộ tổ tiên không đơn thuần là một phần việc của giải phóng mặt bằng, mà còn liên quan đến phong tục và đời sống tâm linh của từng gia đình, dòng họ.

Thay vì chỉ thông báo phương án và chờ người dân thực hiện, chính quyền địa phương cùng các lực lượng ở cơ sở tổ chức họp bàn, trực tiếp gặp gỡ, giải thích và vận động. Thông qua quá trình trao đổi, phân tích và cả thuyết phục những băn khoăn từng bước được tháo gỡ, các thành viên trong dòng họ đi đến thống nhất thực hiện việc di chuyển.

Công việc càng khó khăn khi thời điểm di chuyển lại cận Tết Nguyên đán 2026. Tuy nhiên, với sự phối hợp giữa chính quyền, lực lượng ở cơ sở và người dân, 156 ngôi mộ của dòng họ đã được di dời đến địa điểm quy hoạch mới. Theo ghi nhận, đây là một trong những trường hợp hoàn thành sớm việc di dời phần mộ tại xã Ngọc Hồi.

Cùng với việc vận động người dân bàn giao mặt bằng, điều kiện tại nơi quy tập mới cũng là vấn đề được địa phương quan tâm. Khu nghĩa trang mở rộng dần hình thành, có tường bao, hạ tầng đồng bộ, các phần mộ được sắp xếp ngay ngắn. Đây là nơi quy tập những ngôi mộ nằm trong phạm vi thu hồi đất của dự án.

Nhiều người dân chia sẻ, di chuyển mồ mả là việc không ai mong muốn, nhưng đây là dự án lớn của Nhà nước, gắn với các công trình trọng điểm nên người dân đồng thuận. Việc khu nghĩa trang mở rộng được đầu tư bài bản, sạch đẹp cũng giúp người dân yên tâm hơn.

Từ trường hợp 156 ngôi mộ ở Nhị Châu, kết quả di chuyển mộ phần trên phạm vi toàn dự án cũng cho thấy tiến độ giải phóng mặt bằng đang được đẩy nhanh. Theo báo cáo của UBND xã Ngọc Hồi, đến cuối tháng 8, tại Dự án Khu đô thị thể thao Olympic, 1.433/1.457 ngôi mộ phải di chuyển đã được thực hiện, đạt 98,35%.

Những con số phản ánh tiến độ, nhưng phía sau đó là quá trình chính quyền cùng các lực lượng ở cơ sở gặp gỡ, lắng nghe và tháo gỡ từng băn khoăn của người dân. Chính từ những việc cụ thể như vậy, sự đồng thuận được tạo dựng, góp phần đưa công tác giải phóng mặt bằng đi tiếp.

Theo lãnh đạo xã Ngọc Hồi, ngay sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Đảng ủy xã Ngọc Hồi xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm gắn với tiến độ các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thành lập. Chế độ giao ban, kiểm điểm tiến độ hằng tuần được duy trì để kịp thời nhận diện, xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Một điểm đáng chú ý là công việc không chỉ tập trung ở cấp xã mà được đưa xuống từng địa bàn. UBND xã và các cơ quan chuyên môn trực tiếp tổ chức thực hiện; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tham gia tuyên truyền, vận động, đối thoại; bí thư chi bộ, trưởng thôn và Ban Công tác Mặt trận phối hợp xác minh nguồn gốc đất, kiểm đếm, vận động người dân bàn giao mặt bằng.

Đối với những vấn đề nhạy cảm như di chuyển phần mộ, Thường trực Đảng ủy xã cùng lãnh đạo thôn trực tiếp đối thoại với người dân. Ban Thường vụ Đảng ủy thành lập ba tổ công tác tuyên truyền theo từng khu vực, dòng họ; các lực lượng đồng thời hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ bồi thường và thực hiện quy tập phần mộ.

Bà Nguyễn Thị Nhung, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Hồi, cho biết địa phương triển khai giải phóng mặt bằng theo phương châm "khoán việc đến người, bám việc đến cùng, chịu trách nhiệm đến kết quả". Theo đó, mỗi nhiệm vụ được xác định rõ người phụ trách, địa bàn và trách nhiệm; những khó khăn phát sinh phải được phát hiện từ cơ sở để xử lý hoặc kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền.

Theo bà Nhung, giải phóng mặt bằng là công việc đặc thù bởi phía sau mỗi diện tích đất thu hồi là tài sản, sinh kế và cuộc sống của từng gia đình.

"Giải phóng mặt bằng liên quan trực tiếp đến đất đai, tài sản, sinh kế và quyền lợi của người dân, vì vậy quan điểm của chúng tôi là tiến độ phải nhanh nhưng mọi việc phải đúng pháp luật, công khai, minh bạch và bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

Chính quyền không thể chỉ nhìn vào diện tích đất cần thu hồi hay mốc thời gian phải hoàn thành, mà phải đặt mình vào từng hoàn cảnh cụ thể để lắng nghe người dân đang băn khoăn điều gì, vướng ở đâu và cùng tìm cách tháo gỡ trên cơ sở quy định của pháp luật", bà Nhung chia sẻ.

Từ góc độ cơ sở, ở thôn Ngọc Hồi, nơi có nhiều hộ dân thuộc diện thu hồi đất, ông Nguyễn Văn Nam, Trưởng thôn Ngọc Hồi, cho biết riêng Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị, đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ, có 240 hộ dân trong thôn thuộc diện thu hồi đất. Đến nay, 100% số hộ đã đồng thuận bàn giao mặt bằng và công tác kiểm đếm đang được triển khai.

Theo ông Nam, người dân nhìn nhận dự án có ý nghĩa đối với khu vực cửa ngõ phía Nam Thủ đô nên đồng tình, ủng hộ chủ trương triển khai.

"Bà con mong dự án sớm được triển khai và hoàn thành, qua đó góp phần hoàn thiện hạ tầng, tạo thêm động lực phát triển kinh tế, làm thay đổi diện mạo địa phương. Khi hạ tầng phát triển, chính người dân cũng là những người được thụ hưởng", ông Nam nói.

Vẫn theo Trưởng thôn Ngọc Hồi, trong quá trình triển khai, UBND xã Ngọc Hồi và Ban Quản lý dự án tổ chức họp dân, lấy ý kiến, tuyên truyền và trực tiếp giải thích những vấn đề người dân còn băn khoăn. Qua đó, người dân có thêm thông tin về chủ trương cũng như các nội dung liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Điều nhiều hộ quan tâm hiện nay là phương án tái định cư. Một số hộ mong muốn được bố trí tái định cư tại khu vực Lạc Thị hoặc vị trí phù hợp với điều kiện sinh sống tại địa phương. Bên cạnh đó, một số hộ đã sinh sống ổn định trên địa bàn từ lâu nhưng chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng mong cơ quan chức năng xem xét cụ thể từng trường hợp, giải quyết chính sách tái định cư theo quy định để sớm ổn định cuộc sống.

"Người dân đồng thuận với dự án và mong muốn địa phương sớm có kế hoạch, phương án bố trí tái định cư cụ thể để bà con yên tâm bàn giao mặt bằng, ổn định nơi ở và cuộc sống", ông Nam chia sẻ.

Từ thực tế triển khai, ông Phạm Bình Phúc, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư - Hạ tầng xã Ngọc Hồi, cho rằng giải phóng mặt bằng là một trong những công việc khó bởi tác động trực tiếp đến đất đai, tài sản, sinh kế, thậm chí phong tục và đời sống tâm linh của người dân.

Theo ông Phúc, không thể áp dụng một cách xử lý giống nhau cho mọi trường hợp. Ngoài câu chuyện dòng họ có 156 ngôi mộ tại Nhị Châu, tại thôn Lạc Thị, nhiều hộ có đất nông nghiệp thuộc diện thu hồi cũng đồng thuận với chủ trương và phương án bồi thường, hỗ trợ sau khi được trao đổi, giải thích cụ thể.

"Quan điểm của chúng tôi là dân vận phải đi trước một bước. Mỗi trường hợp đều có hoàn cảnh, nguồn gốc đất và những tâm tư khác nhau nên không thể chỉ thông báo chính sách rồi chờ người dân thực hiện. Cán bộ phải xuống địa bàn, gặp gỡ, lắng nghe, giải thích rõ người dân được hưởng quyền lợi gì, trách nhiệm ra sao, chính sách được áp dụng trên căn cứ nào", ông Phúc nói.

Theo Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư - Hạ tầng xã Ngọc Hồi, những nội dung thuộc thẩm quyền phải được giải quyết kịp thời; vấn đề vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Quá trình triển khai phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng chính sách và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Tuy nhiên, đối thoại và vận động không đồng nghĩa với việc các nguyên tắc quản lý được nới lỏng.

Vẫn theo ông Phạm Bình Phúc, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư - Hạ tầng xã Ngọc Hồi, địa phương xác định tiến độ giải phóng mặt bằng phải đi cùng việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Những vấn đề phát sinh cần được nhận diện từ cơ sở, giải thích rõ và xử lý theo đúng quy định.

"Với những dự án quy mô lớn, điều đó đòi hỏi cán bộ phụ trách phải bám địa bàn, nắm từng trường hợp, đồng thời có sự phối hợp giữa chính quyền, cơ quan chuyên môn, các thôn và lực lượng trực tiếp thực hiện", ông Phúc nhấn mạnh.