Khi một dự án tồn đọng được tháo gỡ, hiệu ứng lan tỏa rất lớn. Ảnh: QP

Khơi thông nguồn lực từ các dự án “đắp chiếu”

Triển khai tinh thần Kết luận số 24-KL/TW của Bộ Chính trị, Hà Nội đang đẩy mạnh rà soát các dự án ngoài ngân sách chậm triển khai, trong đó có danh mục 341 dự án cần xử lý. Động thái này nối tiếp quá trình kiểm tra quy mô lớn trước đó, cho thấy quyết tâm của thành phố trong việc xử lý các tồn đọng kéo dài nhiều năm.

Dù chỉ là một bước rà soát, nhưng quy mô và tính chất các dự án cho thấy lượng nguồn lực đang bị “giam giữ” là rất lớn. Nhiều dự án có tổng mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng bị đình trệ do vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, giải phóng mặt bằng hoặc nghĩa vụ tài chính. Bên cạnh đó, cũng có những trường hợp xuất phát từ năng lực hạn chế của chủ đầu tư hoặc tình trạng “ôm đất” chờ cơ hội.

Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cao cấp Học viện Tài chính, khi một dự án tồn đọng được tháo gỡ, hiệu ứng lan tỏa rất lớn. Khi một dự án được tái khởi động, dòng vốn đầu tư sẽ được kích hoạt trở lại, kéo theo nhu cầu đối với hàng loạt lĩnh vực như vật liệu xây dựng, lao động, dịch vụ tư vấn, tài chính và logistics.

Ở góc độ bất động sản, ông cho rằng việc khôi phục các dự án dang dở sẽ giúp tăng nguồn cung nhà ở, văn phòng và mặt bằng thương mại, góp phần giảm áp lực cung - cầu tại các đô thị lớn. Đồng thời, việc đưa các khu đất bỏ hoang vào sử dụng cũng cải thiện cảnh quan đô thị và hiệu quả sử dụng đất.

“Trong bối cảnh dư địa đầu tư công có giới hạn, khu vực tư nhân cần được phát huy mạnh mẽ hơn. Muốn vậy, trước hết phải tháo gỡ các nút thắt để nguồn lực đang bị ‘giam giữ’ trong các dự án tồn đọng được vận hành trở lại”, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhận xét.

Ông cũng nhấn mạnh cần đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó quan trọng là hoàn thiện thể chế theo hướng thống nhất, giảm chồng chéo giữa các quy định pháp luật; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi kèm tăng cường kiểm tra, giám sát để nâng hiệu quả xử lý.

Bên cạnh đó, minh bạch thông tin được xem là yếu tố then chốt. Việc công khai các dự án chậm triển khai, dự án vi phạm và dự án đủ điều kiện tiếp tục thực hiện sẽ giúp tăng giám sát xã hội, hạn chế đầu cơ và củng cố niềm tin thị trường. Về phía doanh nghiệp, cần nâng cao năng lực tài chính, quản trị và tuân thủ cam kết tiến độ, bởi Nhà nước chỉ tháo gỡ khó khăn chứ không thể thay thế trách nhiệm thực hiện dự án.

Theo ông, khi các nguồn lực đất đai, vốn và lao động được khơi thông, nền kinh tế sẽ có thêm động lực tăng trưởng bền vững, đồng thời chuyển hóa các điểm nghẽn thành động lực phát triển mới.

Pháp lý không thiếu, điểm nghẽn nằm ở thực thi

Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Văn Hà (Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội) cho cho rằng việc Hà Nội rà soát các dự án chậm triển khai không chỉ là vấn đề quản lý hành chính mà còn phản ánh rõ những “điểm nghẽn” trong thực thi pháp luật về đất đai, đầu tư và xây dựng. 

Theo ông, hệ thống pháp luật hiện hành như Luật Đất đai 2024, Luật Đầu tư 2020 và Luật Xây dựng (sửa đổi 2020) về cơ bản đã quy định tương đối đầy đủ các cơ chế như thu hồi đất, chấm dứt dự án và xử lý vi phạm tiến độ, nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh vấn đề không nằm ở việc thiếu luật mà nằm ở sự chồng chéo giữa các quy định khi áp dụng trong thực tế. Một dự án thường chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều luật, nhưng cách hiểu và cách vận dụng giữa các cơ quan đôi khi chưa thống nhất. Điều này khiến quá trình xác định căn cứ xử lý và triển khai thủ tục bị kéo dài, dù về nguyên tắc đã có đủ cơ sở pháp lý.

Luật sư Hà cũng cho rằng thực tế nhiều dự án đã bị thanh tra kết luận vi phạm từ lâu nhưng chưa xử lý dứt điểm. Nguyên nhân đến từ quy trình nhiều tầng nấc, phối hợp giữa các cơ quan chưa thật sự thông suốt, cùng với tâm lý e ngại trách nhiệm khi ra quyết định, nhất là với các dự án lớn, phức tạp hoặc dễ phát sinh khiếu kiện. 

Bên cạnh đó, việc xử lý không chỉ dừng ở thu hồi đất mà còn liên quan đến nghĩa vụ tài chính, hợp đồng kinh tế và quyền lợi của các bên liên quan, khiến vụ việc dễ bị kéo dài.

Về chế tài, ông khẳng định pháp luật hiện nay đã có đủ công cụ xử lý, từ gia hạn có điều kiện, thu hồi đất đến chấm dứt dự án, thậm chí xử lý hình sự trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi chưa thống nhất và thiếu quyết liệt.

Theo ông, cần giảm chồng chéo trong áp dụng pháp luật, phân loại rõ từng nhóm dự án để xử lý phù hợp, đồng thời tăng minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan thực thi. Khi đó, các quy định hiện có mới phát huy hiệu quả trong thực tế.