(Thanh tra) - Với chủ đề “Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy”, Ngày Lương thực thế giới năm 2026 nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo vào thực tiễn, xây dựng hệ thống lương thực, thực phẩm bền vững, bao trùm và có khả năng chống chịu tốt hơn trước những thách thức.
Ngày 15/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tổ chức và tăng cường hợp tác triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.
Việt Nam đang thúc đẩy hợp tác đa bên, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm phát triển hệ thống lương thực bền vững, nâng cao giá trị nông sản và cải thiện sinh kế cho người nông dân.
Trong đó, việc triển khai Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long được xác định là một trọng tâm, với yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng nhân rộng các mô hình sản xuất.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, với vai trò là quốc gia sản xuất và xuất khẩu nông sản quan trọng, Việt Nam cần tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, phát triển thị trường và nâng cao sức cạnh tranh dài hạn của nông sản.
Ông Hiệp nhấn mạnh, trước tác động của biến đổi khí hậu, sức ép lên tài nguyên và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, bảo đảm an ninh lương thực không thể chỉ dựa vào việc gia tăng sản lượng. Theo đó, đổi mới sáng tạo phải gắn với nhu cầu thực tiễn, giúp người sản xuất sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm.
“Thành công của Đề án không chỉ được đo bằng diện tích triển khai, mà còn bằng chất lượng hạt gạo, hiệu quả sản xuất, thu nhập của nông dân, mức giảm phát thải có thể kiểm chứng và sức cạnh tranh bền vững của ngành hàng”, Thứ trưởng Hiệp cho hay.
Việt Nam, với vai trò là quốc gia sản xuất và xuất khẩu nông sản quan trọng, cần tiếp tục đổi mới cách thức tổ chức sản xuất và phát triển thị trường để nâng cao sức cạnh tranh dài hạn của nông sản Việt Nam.
Ông cũng đánh giá cao sự đồng hành của Australia, Canada, FAO và các đối tác phát triển, đồng thời đề nghị tăng cường hợp tác về công nghệ, tài chính xanh, liên kết chuỗi giá trị và phát triển thị trường, bảo đảm các nguồn lực hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương.
Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính khẳng định, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp xanh, bền vững. Các giải pháp công nghệ cần được ứng dụng hiệu quả vào sản xuất, gắn kết hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tế của nông dân và thị trường, góp phần nâng cao giá trị nông sản, giảm phát thải và cải thiện sinh kế người sản xuất.
Thông tin Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long hiện không còn giới hạn vào việc đăng ký của các địa phương mà được triển khai trên toàn bộ khu vực với tổng diện tích 1,6 triệu ha, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh, mục tiêu của đề án không chỉ là tăng diện tích mà còn đặt ra yêu cầu chuyển đổi phương thức canh tác và tổ chức ngành hàng lúa gạo theo hướng tăng trưởng xanh.
Để đạt mục tiêu này, việc phối hợp giữa các chương trình, dự án cần dựa trên ưu tiên quốc gia và nhu cầu thực tế của địa phương, bảo đảm tính bổ trợ, tránh trùng lặp và tạo điều kiện nhân rộng những mô hình hiệu quả.
Các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần cụ thể hóa kế hoạch phù hợp với điều kiện sinh thái và năng lực thực hiện; doanh nghiệp, ngân hàng, hợp tác xã và các chủ thể trong chuỗi giá trị cần tăng cường liên kết sản xuất, thu mua, chế biến và tiêu thụ.
Liên quan đến nguồn lực tài chính, ông Trần Đại Nghĩa, Điều phối quốc gia, chuyên gia Tài chính khí hậu của FAO tại Việt Nam, cho biết chuyển đổi sang sản xuất lúa phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, trong khi khả năng đáp ứng của ngân sách Nhà nước còn hạn chế. Vì vậy, cần đa dạng hóa nguồn vốn, tăng cường huy động đầu tư tư nhân và phát triển các cơ chế tài chính phù hợp.
Theo ước tính giai đoạn 2022 - 2040, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD để tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và giảm phát thải carbon. Trong đó, nguồn vốn dự kiến từ khu vực tư nhân là 184 tỷ USD, khu vực công 130 tỷ USD và các nguồn bên ngoài 54 tỷ USD.
Tuy nhiên, việc huy động vốn cho sản xuất lúa bền vững còn nhiều khó khăn do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí giao dịch cao, rủi ro nông nghiệp khó dự báo và thiếu các dự án được chuẩn bị đầy đủ để thu hút đầu tư. Lợi ích môi trường cũng chưa dễ chuyển hóa thành dòng tiền ổn định, làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Trong khi đó, lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm hiện nhận chưa đến 5% tổng nguồn tài chính khí hậu toàn cầu.
Để tháo gỡ những hạn chế này, ông Trần Đại Nghĩa nhấn mạnh vai trò của viện trợ không hoàn lại và tài chính hỗn hợp trong giảm thiểu rủi ro, hỗ trợ các dự án có khả năng sinh lời thấp hoặc cần thời gian dài để thu hồi vốn. Các công cụ như trái phiếu xanh, bảo lãnh đầu tư và bảo hiểm nông nghiệp cần được phát triển đồng bộ nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho nông dân và doanh nghiệp nhỏ.
Thông qua hợp tác với cơ quan quản lý, nhà khoa học, địa phương và nông dân, các doanh nghiệp góp phần lan tỏa quy trình canh tác tiên tiến, nâng cao chất lượng nông sản, cải thiện hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa.
Sự đồng hành của doanh nghiệp không chỉ khẳng định trách nhiệm đối với an ninh lương thực mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp, nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam và thúc đẩy tăng trưởng bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long.
10 phụ nữ Việt Nam được FAO tôn vinh
Trong khuôn khổ hội nghị, 10 phụ nữ tiêu biểu có đóng góp cho nông nghiệp, hệ thống nông nghiệp - thực phẩm và phát triển nông thôn được tôn vinh.
Các gương mặt được ghi nhận đến từ nhiều lĩnh vực, gồm trực tiếp tổ chức sản xuất, phát triển doanh nghiệp và chuỗi giá trị, nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, khuyến nông và quản lý.
Hoạt động điểm nhấn của FAO Việt Nam nhân Ngày Lương thực thế giới năm 2026 khẳng định vai trò của phụ nữ trong đổi mới sáng tạo, phát triển sinh kế và xây dựng chuỗi giá trị bền vững, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận tri thức, công nghệ, nguồn vốn và thị trường, tham gia vào quá trình ra quyết định và đảm nhận vai trò lãnh đạo.
“Khi phụ nữ có cơ hội bình đẳng trong tiếp cận đất đai, nguồn vốn, tri thức và thị trường, năng suất mùa vụ được nâng cao, trẻ em được chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn và cộng đồng có khả năng phục hồi nhanh hơn trước những khó khăn, thách thức", TS Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam nhấn mạnh.
