Quang cảnh hội thảo. Ảnh: T.A

TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế Trung ương đã chỉ ra những tồn tại, hiện tượng đào đất, khoáng sản, đất nông trường, đất khu công nghiệp lên để bán. Với tài nguyên rừng và nước cũng được khai thác theo kiểu tận diệt: Phá rừng làm thủy điện, khuyến khích xuất khẩu sản phẩm gỗ “thịt” từ rừng nguyên sinh, khai thác cát trên các dòng sông để rồi ra biển bằng thuyền thúng. Con người an phận với lao động giá rẻ, kỹ năng thấp, công nghệ lạc hậu...

Chúng ta đã duy trì quá lâu mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và sản xuất gia công, lắp ráp. Quá trình tăng trưởng đó có 2 đặc trưng nổi bật và dường như nghịch lý. Một là tính không bền vững. Hai là chậm nâng lên “đẳng cấp” cao về trình độ và chất lượng.

Nói cách khác, nền kinh tế nước ta được duy trì quá lâu trong đẳng cấp giá trị gia tăng thấp. Trên thế giới, nhiều nước cũng không thoát khỏi cái bẫy tăng trưởng dễ dàng này. Chỉ có Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… do ít tài nguyên và ý thức đua tranh phát triển đúng cách, đã cố gắng rút ngắn giai đoạn này, nhanh chóng vượt qua nó để chuyển sang nấc thang phát triển cao hơn – nấc thang công nghiệp chế biến, chế tạo dựa vào liên tục nâng cấp và đổi mới công nghệ.

Nhiều ý kiến đánh giá, trong 3 thập kỷ qua, Việt Nam đã có những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội quan trọng. Các thành tựu này đã đóng góp đáng kể cho nỗ lực phát triển kinh tế, an sinh xã hội và xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, các thành tựu tăng trưởng kinh tế của Việt Nam thời gian qua đã phụ thuộc khá nhiều vào khai thác tài nguyên thiên nhiên. Trong đó, công tác quản lý hoạt động khai thác tài nguyên còn nhiều bất cập và dẫn đến những hệ lụy như cạn kiệt hay suy thoái tài nguyên, hủy hoại môi trường và tác động tiêu cực đến cuộc sống cộng đồng địa phương.

Cùng với đó, minh bạch trong công tác quản lý tài nguyên thiên còn hạn chế và phần nào làm gia tăng những hệ lụy tiêu cực cho xã hội. Do vậy, tăng cường minh bạch trong quản trị tài nguyên thiên nhiên bằng các nhóm giải pháp: Thể chế, luật và các văn bản dưới luật được các bộ, ngành, địa phương siết chặt...

T.A