Bờ bãi sông Lô của tỉnh Tuyên Quang cứ thi nhau đổ ụp xuống sông vì tàu cuốc khai thác cát. Ảnh: Dương Thanh Tùng

Theo lãnh đạo Sở TN&MT Phú Thọ, những năm qua, công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh luôn được tiến hành theo đúng kế hoạch. Tính đến nay, cơ quan này đã tiến hành kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản và bảo vệ môi trường trong hoạt động khoáng sản tại 487 cơ sở; thanh tra 16 cơ sở, xử phạt vi phạm hành chính 205 cơ sở. Tổng số tiền phạt do vi phạm là 3.601,9 triệu đồng. Sung công quỹ 2.402 triệu đồng tiền bán tang vật vi phạm.

Trong tổng số 138 mỏ khoáng sản được cấp phép, tỉnh Phú Thọ có đến 23 mỏ khai thác cát ở lòng sông (sông Đà 3 mỏ, sông Bứa 4 mỏ, sông Hồng 6 mỏ, sông Chảy 2 mỏ, sông Lô 8 mỏ). 

Số lượng mỏ cát dày đặc trên dòng sông Lô đã biến đoạn sông chảy qua tỉnh này thành chiến địa. Cùng với việc đào xới lòng sông, là các cuộc thư hùng “bên tám lạng, bên nửa cân” giữa các chủ doanh nghiệp (DN) và thuyền khai thác cát. 

Mật độ thuyền khai thác cát dày đặc nhất là đoạn sông Lô qua huyện Đoan Hùng. Đây là nơi dòng sông bị chia thành 2 nửa - một bên thuộc huyện Đoan Hùng (tỉnh Phú Thọ), bên kia của huyện Sơn Dương (tỉnh Tuyên Quang) nên lúc nào cũng có hàng trăm tàu cuốc công suất lớn nổ máy khai thác cả ngày lẫn đêm. Mỗi tàu cuốc có thể khai thác vài trăm m3 cát trong vài giờ khiến  bờ bãi các xã thuộc huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) cứ theo nhau đổ ụp xuống sông. 

Lãnh đạo xã Sầm Dương, huyện Sơn Dương cho biết, họ thật sự bất lực trước tình trạng khai thác cát lậu trên đoạn sông Lô chảy qua địa phận xã vì cứ đẩy đuổi thì các tàu cuốc lại nổ máy chạy sang phần sông Đoan Hùng (Phú Thọ). Cách đây 2 năm, để trả thù, chủ tàu cát còn thuê côn đồ giữa đêm nổ súng bắn thẳng vào nhà Trưởng Công an xã.Cán bộ xã Sầm Dương (Sơn Dương, Tuyên Quang) cho biết, tàu cuốc khai thác cát lậu, chỉ cần nổ máy trong vài phút là dạt sang phần sông của Đoan Hùng (Phú Thọ). Ảnh: Dương Thanh Tùng

Từ đầu năm 2013 đến nay, tàu cuốc của một DN có tên Thuận Đức cũng khiến dân xã Đông Thọ, huyện Sơn Dương điêu đứng. Theo lời người dân thôn Xạ Hương, chủ DN Thuận Đức thống nhất chỉ khai thác cách bờ 50m, nhưng gần đây, họ cứ lấn dần, có đoạn chỉ khai thác cách bờ hơn 10m làm cả đoạn bờ bãi dài gần 2km với gần 5m chiều ngang cứ theo nhau đổ ụp xuống sông cùng với tre pheo, ngô, đậu… 

Phản ánh tình trạng này với lãnh đạo Sở TN&MT Phú Thọ, chúng tôi được ông Hoàng Như Lô cho biết: “Bên Tuyên Quang cấp phép cho DN Thuận Đức. Bên tôi (Phú Thọ) cũng cấp phép cho 1 DN tên Thuận Đức”. 

Cát sỏi dưới lòng sông là siêu lợi nhuận nên từ đầu tháng 6/2013 đến nay, Sở TN&MT Phú Thọ liên tục ban hành các văn bản quản lý, ông Lô nói.

Theo ông Lô, trước đây có 10 DN được Phú Thọ cấp phép khai thác cát sỏi trên sông Lô. Đã có 5 DN bị dừng khai thác. 5 DN còn lại được yêu cầu làm các cam kết tuân thủ quy định bảo vệ môi trường và phối hợp với địa phương bảo đảm an ninh trật tự. Nhờ công tác thanh tra, kiểm tra và tăng cường 3 chốt tuần tra làm nhiệm vụ 24/24 giờ nên việc thuyền khai thác cát “đẩy bên kia (Tuyên Quang), chạy sang bên này (Phú Thọ)” không còn! 

Tuy nhiên, vào cuối buổi làm việc, ông Lô thừa nhận: “Khai thác cát trái phép trên sông Lô làm triệt để hay không tôi không dám nói nhưng so với trước thì có… đỡ hơn”! Ý kiến này của ông Trưởng phòng Quản lý Khoáng sản có thể hiểu, khai thác cát sỏi trên sông Lô qua Phú Thọ đang quá nhiều phức tạp. Dòng sông Lô hiền hòa còn phải oằn mình gánh chịu những tổn thương về thân xác. Môi trường bị tàn phá, bờ bãi sạt lở… Hàng vạn nông dân chất phác cần cù chỉ còn biết ngày ngày nhìn thành quả lao động rơi xuống sông, trôi theo dòng nước mà không biết kêu ai!