Vấn đề môi trường cần được quan tâm đúng mức để phát triển bền vững. Ảnh: O.H

Nhiều bất cập...

Theo thống kê, hiện nay ở Việt Nam có 3 Trung tâm Ứng phó với sự cố tràn dầu quốc gia. Tuy nhiên, sự cố bất ngờ xảy ra cách các trung tâm chừng một trăm km là đã khó có thể ứng phó kịp thời. Bởi các trung tâm quốc gia chỉ ứng phó với sự cố theo chỉ đạo, và hoạt động ứng phó chỉ khởi động khi các bên thống nhất với nhau các điều khoản. Cự ly phân bổ xa, rào cản về cách tổ chức khiến cho hoạt động ứng phó không thể thực hiện một cách “khẩn cấp”.

Hiện nay, cũng chưa có lực lượng ứng phó sự cố hóa chất. Binh chủng Hóa học của Quân đội không tham gia ứng phó các sự cố hóa chất của doanh nghiệp (DN) trừ khi xảy ra sự cố cực kì nghiêm trọng, thảm họa lớn.

Theo Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường SOS, số liệu tổng kết các sự cố môi trường trong 2 thập niên gần đây cho thấy, chỉ có 5% tổng số sự cố tại Việt Nam là do thiên tai tự nhiên, 95% sự cố xảy ra là do lỗi con người, nên khi để xảy ra sự cố, DN luôn có xu hướng giữ bí mật không để cơ quan quản lý biết, vì họ sợ sẽ bị phạt, bị thiệt hại lớn đến thương hiệu và uy tín.

Cũng theo Cơ quan Ứng phó môi trường SOS, bất cập hiện nay là thiếu nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn và thiếu đơn vị chuyên nghiệp có kinh nghiệm và năng lực ứng phó với sự cố tràn dầu, hóa chất.

Thực tế, tại các DN đang thiếu nhân lực có đủ khả năng xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố môi trường nói chung và sự cố do dầu, hóa chất nói riêng, thiếu chuyên môn xác định chủng loại trang thiết bị vật tư, thiếu cán bộ chuyên trách về an toàn môi trường, và thường phải thuê đơn vị tư vấn.

Trong khi các đơn vị tư vấn (nhóm tư vấn xây dựng kế hoạch cho cơ sở) đa số là những người thiếu thực tiễn, kinh nghiệm và chuyên môn về ứng phó sự cố môi trường nên kế hoạch thường mang tính lý thuyết, không áp dụng được trong thực tế. 

Cùng với đó, tại các cơ quan quản lý cũng thiếu cán bộ có kinh nghiệm thực tế, kĩ năng, trình độ chuyên môn trong thẩm định kế hoạch; kiểm tra đánh giá năng lực và đánh giá, chỉ huy hoạt động ứng phó... Ngoài đơn vị quản lý, vấn đề thiếu các đơn vị chuyên nghiệp có kinh nghiệm và năng lực cũng là một bất cập không hề nhỏ trong ứng phó với sự cố tràn dầu, hóa chất.

Tăng cường nhân lực, phát triển trạm ứng phó

Theo người đứng đầu Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường SOS, để giải quyết những bất cập trên, cần tăng cường hoạt động đào tạo nhân lực có đủ điều kiện kiến thức và kĩ năng thực hành ứng phó, chỉ huy ứng phó sự cố. Đối tượng phải được đào tạo trước hết là thành viên Hội đồng Thẩm định kế hoạch phòng ngừa ứng phó sự cố môi trường, thành viên Đoàn thanh tra các DN, các cán bộ quản lý về an toàn môi trường tại các tập đoàn, nhà máy, DN, khu công nghiệp, khu chế xuất có nguy cơ cao gây ra sự cố môi trường do dầu, hóa chất. Các đối tượng trên phải có chứng chỉ hành nghề để trang bị đủ kiến thức và kĩ năng phòng ngừa sự cố môi trường.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh việc phát triển các trạm ứng phó sự cố với 2 hoạt động chính. Thứ nhất là sẵn sàng ứng phó kịp thời sự cố cho các DN theo mô hình các DN trả cho trạm ứng phó những khoản phí định kỳ thấp hơn nhiều so với khoản phải đầu tư toàn bộ theo quy định để được đảm bảo ứng phó chuyên nghiệp. Thứ hai, chuyên gia của các trạm này sẽ tiến hành kiểm tra kĩ thuật định kỳ về công tác đảm bảo an toàn, phòng ngừa sự cố của DN, kịp thời phát hiện các rủi ro tiềm ẩn có thể dẫn đến sự cố, giúp DN loại bỏ kịp thời.

“Như vậy, các trạm ứng phó sự cố môi trường không chỉ là đơn vị tư vấn có năng lực chuyên môn ứng phó kịp thời hiệu quả của sự cố, mà quan trọng hơn, chuyên gia của các trạm sẽ giúp DN kịp thời nhận ra những nguy cơ tiềm ẩn để loại trừ, không để sự cố xảy ra. Ngoài ra, các trạm ứng phó này là lực lượng đắc lực giúp cơ quan quản lý Nhà nước quản lý tốt hơn về công tác an toàn môi trường tại địa phương, từ quy mô khu công nghiệp đến quận (huyện), tỉnh (thành phố)”, ông Phạm Văn Sơn đề xuất.

Oanh Hữu