(Thanh tra) - Từ một thành phố từng đối mặt với nhiều khó khăn sau ngày đất nước thống nhất, TPHCM đã từng bước vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn của cả nước. Chặng đường 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là hành trình kế thừa truyền thống, đổi mới sáng tạo và không ngừng khẳng định vai trò đầu tàu phát triển.
Cách đây 50 năm, ngày 2/7/1976, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI đã quyết định đặt tên Sài Gòn - Gia Định là TPHCM. Đây là sự ghi nhận cao quý của Đảng, Nhà nước và Nhân dân cả nước đối với vùng đất anh hùng có nhiều đóng góp to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước.
Việc đặt tên TP theo tên Bác là kết quả của quá trình hình thành nhận thức kéo dài của nhiều năm. TPHCM là niềm tự hào của dân tộc, bởi đây là nơi Bác ra đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình đưa dân tộc Việt Nam đến với độc lập, tự do, hòa bình, thống nhất, đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế.
Sau ngày đất nước thống nhất, TP phải đối mặt với nhiều khó khăn của thời kỳ hậu chiến. Tuy nhiên, nhờ sự quan tâm của Trung ương cùng những chủ trương, nghị quyết quan trọng, TPHCM từng bước tháo gỡ các rào cản về cơ chế, khơi thông nguồn lực và phát huy vai trò đầu tàu phát triển.
Trong suốt chặng đường phát triển, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho TPHCM thông qua nhiều nghị quyết quan trọng nhằm tháo gỡ rào cản cơ chế, khơi thông nguồn lực và tạo điều kiện để TPHCM giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
Từ Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1982, lần đầu tiên xác định TPHCM là trung tâm kinh tế lớn, trung tâm giao dịch quốc tế và du lịch của cả nước, đến Nghị quyết số 20-NQ/TW năm 2002 và Nghị quyết số 16-NQ/TW năm 2012, vị thế của TPHCM không ngừng được nâng lên.
Những định hướng này đã tạo nền tảng để kinh tế TPHCM tăng trưởng liên tục với cơ cấu chuyển dịch theo hướng hiện đại, dịch vụ chất lượng cao và công nghệ cao ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.
Quy mô kinh tế của TPHCM năm 2020 tăng gấp 2,7 lần năm 2010, thu nhập bình quân đầu người tăng gấp 2,39 lần so với năm 2010. Kinh tế tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, cải thiện chất lượng tăng trưởng kinh tế trên nền tảng ứng dụng khoa học và công nghệ.
Giai đoạn 2020 - 2025, GRDP bình quân tăng khoảng 6,7% mỗi năm; GRDP bình quân đầu người đạt 8.224 USD; TPHCM đóng góp khoảng 23,5% GDP và hơn một phần ba tổng thu ngân sách quốc gia. Hạ tầng giao thông, logistics, chuyển đổi số, an sinh xã hội và cải cách hành chính tiếp tục được quan tâm đầu tư, tạo động lực cho phát triển.
Đáng chú ý, việc mở rộng không gian phát triển từ ngày 1/7/2025 sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu mở ra dư địa mới để hình thành một vùng đô thị quy mô lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư. Sau sáp nhập, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân TPHCM duy trì sự chủ động, tăng cường đoàn kết, nỗ lực vượt khó, thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ trọng tâm.
Bên cạnh những thành tựu đạt được, TPHCM cũng đang đối mặt với không ít thách thức về hạ tầng, giao thông, ngập úng, biến đổi khí hậu cũng như yêu cầu quản trị của một "siêu đô thị". Điều đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ về thể chế và mô hình phát triển, thay vì tiếp tục dựa trên các động lực truyền thống.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 09-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 19/5/2026 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa TPHCM trở thành đô thị hiện đại, sáng tạo, trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và logistics hàng đầu khu vực; đến năm 2045 trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của châu Á; hướng tới năm 2075 là đô thị toàn cầu, thông minh và phát triển bền vững.
Để hiện thực hóa các mục tiêu, Luật Đô thị đặc biệt sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm tạo cơ chế vượt trội về phân cấp, phân quyền và huy động nguồn lực phát triển.
Tại hội thảo 50 năm TP mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế, do UBND TPHCM tổ chức sáng 25/6, TS. Trần Du Lịch (nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TPHCM, nay là Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM) cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thể chế vượt trội, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, thí điểm các cơ chế mới và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển.
Theo TS. Trần Du Lịch, để đưa TPHCM vươn tầm trở thành đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực, TP cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong Luật Đô thị đặc biệt; tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng chiến lược, nhất là hạ tầng giao thông và đường sắt đô thị; thúc đẩy phát triển hạ tầng số, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số; đồng thời tái cấu trúc không gian kinh tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới.
Trong đó, TPHCM cần củng cố bộ máy hành chính đủ năng lực để triển khai hiệu quả Luật Đô thị đặc biệt; đồng thời cụ thể hóa các nghị quyết của Trung ương, nhất là Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW vào thực tiễn phát triển.
TS. Trần Du Lịch cho rằng, TPHCM cần tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu, tiên phong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, đóng góp vào khát vọng phát triển của cả nước trong giai đoạn mới.
Sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TPHCM đã khẳng định vị thế là đầu tàu phát triển của cả nước. Trong bối cảnh mới, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình quản trị và tạo lập môi trường đầu tư thông thoáng sẽ là yếu tố quyết định để TPHCM bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.
