Quốc hội đồng ý di chuyển đình Đông Côi, phường Thuận Thành và đình Tam Sơn, xã Lương Tài để thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội. Ảnh: QH

Căn cứ di dời 2 di tích

2 di tích được chấp thuận di dời gồm đình Đông Côi (phường Thuận Thành) và đình Tam Sơn (xã Lương Tài), tỉnh Bắc Ninh.

Đây là 2 di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng để đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án liên quan được xác định là các công trình quan trọng phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.

Sân bay Gia Bình được hướng tới các chuẩn quốc tế, đạt tiêu chuẩn dịch vụ 5 sao, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, khai thác lưỡng dụng, bảo đảm an ninh - quốc phòng.

Đồng thời là trung tâm trung chuyển hành khách, hàng hóa và cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa, đại tu máy bay của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. 

Việc hoàn thành đồng bộ cảng hàng không và tuyến đường kết nối kịp thời phục vụ APEC 2027 là nhiệm vụ chính trị, ngoại giao quan trọng hàng đầu, bắt buộc phải thực hiện.

Trong quá trình nghiên cứu phương án hướng tuyến, UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan đã đề xuất nhiều giải pháp, nhưng xác định không có phương án khả thi để giữ nguyên hiện trạng 2 di tích trong quá trình giải phóng mặt bằng và thi công. 

Trên cơ sở đó, lãnh đạo Chính phủ đã thống nhất chủ trương di dời 2 di tích này phải thực hiện theo quy định của pháp luật và trình Quốc hội quyết định.

Hiện pháp luật về di sản văn hóa không quy định về việc di dời/chuyển di tích phải phù hợp với các quy định khác của pháp luật có liên quan.

Căn cứ khoản 5 Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, trường hợp văn bản quy phạm pháp luật trong nước và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó (trừ Hiến pháp).

Theo Điều 7 Hiến chương Venice năm 1964 (Hiến chương quốc tế về bảo tồn và trùng tu di tích và di chỉ), việc di chuyển toàn bộ hoặc một phần di tích không được phép làm, trừ khi do đòi hỏi của việc bảo vệ di tích hoặc do những lý do xác thực vì lợi ích quốc gia, quốc tế hết sức quan trọng.

Trước đó, để giải quyết nhiệm vụ cấp bách về giải phóng mặt bằng, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 256/2025/QH15 về chủ trương đầu tư dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Điều 2 Nghị quyết cho phép UBND tỉnh Bắc Ninh di chuyển các di tích lịch sử - văn hóa (các cấp) trong quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện dự án trên cơ sở phương án do tỉnh quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa, công khai, minh bạch và tham vấn ý kiến người dân. 

Chính phủ sau đó đã giao Bộ Xây dựng chủ trì tổng hợp báo cáo đề xuất cơ chế chính sách, đồng thời giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội. 

Cộng đồng địa phương nơi có di tích đồng thuận, ủng hộ

Căn cứ quy định của pháp luật và thực tiễn, Chính phủ đã nghiên cứu, trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Nghị quyết được thông qua thể hiện 4 trụ cột chính:

Thứ nhất, xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng (chỉ cho phép trong phạm vi thực hiện Dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội).

Thứ hai, việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256; đồng thời, phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích, phát huy giá trị di tích sau di chuyển.

Thứ ba, công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. Người dân phải được biết di tích sẽ chuyển đến đâu và phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn, phục hồi tại địa điểm mới, gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng sau khi đã tái định cư, bảo đảm "Dân ở đâu di tích ở đó".

Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. UBND tỉnh Bắc Ninh phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn, phục hồi, phát huy giá trị di tích.

Hiện nay, vị trí di chuyển và phương án di chuyển đã được tham vấn cộng đồng, đại diện cộng đồng địa phương nơi có di tích đồng thuận, ủng hộ; khu đất lắp dựng đình vẫn gắn với cộng đồng cũ, rộng rãi hơn và tiếp tục bảo đảm cảnh quan văn hóa của di tích và không gian văn hóa liên quan đến cộng đồng chủ thể, bảo đảm nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.

Theo phương án của UBND tỉnh Bắc Ninh, Đình cũ xây dựng bằng bê tông sẽ được Nhà nước đầu tư xây dựng lại bằng kết cấu gỗ truyền thống, được đầu tư nâng cấp hạ tầng cơ sở phục vụ nhu cầu của Nhân dân.