(Thanh tra) - 18 con người, hàng trăm trẻ mầm non, nhiều điểm trường phân tán và hàng loạt vị trí còn thiếu, đó không chỉ là con số, mà là thực tế vận hành của một trường học vùng khó ở tỉnh Quảng Ngãi. Từ các kết luận thanh tra, một bức tranh rõ hơn đang hiện ra: Giáo dục cơ sở không chỉ đối diện với sai sót nhỏ hành chính, mà đang gánh trên vai những khoảng trống về nguồn lực và cơ chế.
Không khó để bắt gặp những cụm từ quen thuộc trong hai kết luận thanh tra tại Trường mầm non Ban Mai (số 43/KL-TTR ngày 24/2/2026) và Trường mầm non Đăk Plô (số 44/KL-TTR ngày 24/02/2026) về chấp hành quy định pháp luật trong quản lý, sử dụng tài sản công, phòng chống tham nhũng: “chưa đảm bảo hồ sơ”, “thiếu chứng từ”, “thực hiện chưa đúng quy định”. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, có lẽ sẽ bỏ lỡ một phần quan trọng hơn của câu chuyện.
Từ hai kết luận thanh tra tại trường mầm non Ban Mai (Xã Ngọk Réo) và Trường mầm non Đăk Plô (xã Đăk Plô) thuộc vùng sâu Quảng Ngãi, vừa được Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi công bố, một bức tranh rõ hơn đang hiện ra: giáo dục cơ sở không chỉ đối mặt với những sai sót hành chính, mà đang phải vận hành trong một “khoảng trống nguồn lực”, nơi trách nhiệm luôn lớn hơn khả năng được trao.
Giữ được “kỷ luật nền” trong điều kiện không chuẩn
Điểm chung dễ nhận thấy ở cả hai trường mầm non được thanh tra là sự tuân thủ tương đối đầy đủ các quy định cơ bản về tài chính. Các khoản thu - chi được hạch toán, quyết toán theo quy định; việc công khai tài chính được thực hiện; nguồn kinh phí được sử dụng đúng mục đích.
Tại Trường Mầm non Đăk Plô, các số liệu cho thấy nguồn ngân sách được quản lý chặt chẽ, không có chênh lệch giữa báo cáo và kiểm tra thực tế . Điều này phản ánh một thực tế: dù điều kiện khó khăn, các cơ sở giáo dục vẫn cố gắng duy trì “kỷ luật nền” trong quản lý tài chính.
Những sai sót được chỉ ra chủ yếu nằm ở khâu kỹ thuật: thiếu chữ ký, chưa đầy đủ hồ sơ, chứng từ chưa hoàn thiện. Đây là những lỗi có thể khắc phục, nhưng quan trọng hơn, nó cho thấy một giới hạn về năng lực thực thi trong điều kiện thiếu nhân lực chuyên trách.
Một chi tiết đáng chú ý trong kết luận thanh tra tại Trường mầm non Đăk Plô là việc nhà trường chi hỗ trợ giáo viên dịp 20/11 chưa đúng quy định, nhưng sau đó đã tự phát hiện và chủ động thu hồi, nộp lại ngân sách.
Đây không chỉ là một sai sót tài chính đơn thuần, mà phản ánh một thái độ quản lý: không né tránh, không che giấu, sẵn sàng sửa sai. Trong bối cảnh nhiều vụ việc sai phạm xuất phát từ động cơ trục lợi, những chi tiết như vậy cho thấy một thực tế khác, nơi sai sót chủ yếu xuất phát từ hạn chế về hiểu biết và điều kiện thực thi.
Tương tự, việc kê khai tài sản, thu nhập tại đơn vị cũng được thực hiện đầy đủ, nhưng còn sai sót về kỹ thuật, như ghi thiếu mục, chưa đúng biểu mẫu. Đây là dạng “làm đúng tinh thần, sai ở kỹ thuật”, một dạng sai sót phổ biến ở cấp cơ sở.
Điểm nghẽn không nằm ở tiền, mà ở nguồn lực
Nếu phải chỉ ra vấn đề lớn nhất, thì đó không phải là tài chính, mà là nhân lực và cơ sở vật chất.
Tại Trường mần non Đăk Plô, tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên chỉ 18 người, trong khi phải đảm đương 4 nhóm trẻ cùng 6 lớp mẫu giáo và nhiều vị trí theo quy định. Nhà trường thiếu giáo viên, thiếu nhân viên kế toán, văn thư, y tế, phục vụ. Việc một người phải kiêm nhiệm nhiều vai trò không chỉ tạo áp lực, mà còn làm tăng nguy cơ sai sót.
Cơ sở vật chất cũng là một điểm nghẽn rõ ràng: thiếu phòng chức năng, thiếu khu vệ sinh, thiếu thiết bị dạy học tối thiểu. Trong khi đó, yêu cầu về tiêu chuẩn cơ sở vật chất ngày càng cao, tạo ra khoảng cách giữa quy định và thực tế.
Đáng chú ý, nguyên nhân của các tồn tại này đã được chỉ ra khá rõ: do thiếu biên chế, thiếu kinh phí, chưa được bố trí đủ nguồn lực . Nói cách khác, nhiều sai sót không xuất phát từ bên trong đơn vị, mà từ những hạn chế bên ngoài.
Một vấn đề mang tính hệ thống khác là cơ chế tự chủ tài chính. Dù đã có quy chế chi tiêu nội bộ, nhưng trong nhiều giai đoạn, các trường chưa được giao đủ điều kiện để thực hiện tự chủ, đặc biệt khi chưa có đơn giá dịch vụ sự nghiệp công.
Điều này đặt các đơn vị vào một tình thế khó: phải tự chủ nhưng không có đủ công cụ để tự chủ. Kết quả là mọi hoạt động vẫn phụ thuộc vào ngân sách, trong khi các yêu cầu về quản lý lại ngày càng chặt chẽ.
Thanh tra không chỉ để “chỉ lỗi”
Từ hai kết luận thanh tra, có thể thấy một điều rõ ràng: nếu chỉ nhìn vào sai sót, sẽ rất dễ đi đến một kết luận đơn giản. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, thanh tra đang làm một việc quan trọng hơn, đó là phát hiện những điểm nghẽn của hệ thống.
Những sai sót về chứng từ, kê khai hay tổ chức bộ máy không chỉ là vấn đề của từng trường, mà phản ánh những hạn chế chung của giáo dục cơ sở, đặc biệt ở vùng khó khăn Quảng Ngãi.
Ở góc độ này, thanh tra không chỉ là công cụ kiểm tra, mà còn là “tấm gương phản chiếu” thực trạng quản trị.
Giáo dục cơ sở, đặc biệt ở vùng sâu, đang đứng trước một bài toán không dễ: vừa phải đảm bảo tuân thủ quy định, vừa phải vận hành trong điều kiện thiếu thốn.
Vì vậy, cùng với việc siết chặt kỷ luật, điều cần thiết hơn là hoàn thiện cơ chế, bổ sung nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi ở cấp cơ sở. Chỉ khi đó, những sai sót mang tính kỹ thuật mới có thể được giảm thiểu một cách bền vững.
Nhìn từ các kết luận thanh tra, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: muốn nâng chất lượng giáo dục, không thể chỉ trông chờ vào việc “không sai”, mà cần tạo điều kiện để các cơ sở “làm đúng” trong một môi trường phù hợp với thực tiễn.
