Sở Tài chính là 1 trong 7 đơn vị đã được thanh tra chuyên đề về phòng, chống lãng phí trong quản lý, dụng cơ sở nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá. Ảnh: Hương Trà

Kết quả thanh tra cho thấy, cùng với những chuyển biến tích cực trong rà soát, sắp xếp tài sản công, công tác xử lý nhà, đất dôi dư sau sáp nhập đơn vị hành chính vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, gây lãng phí nguồn lực đất đai và tài sản Nhà nước.

Hơn 11.600 cơ sở nhà, đất được sắp xếp

Theo Báo cáo số 4453/BC-TTTH của Thanh tra tỉnh Thanh Hoá, Thanh Hóa có quy mô sắp xếp đơn vị hành chính lớn. Giai đoạn 2019–2021, toàn tỉnh sắp xếp 143 đơn vị hành chính cấp xã, giảm 76 đơn vị; giai đoạn 2023–2025 tiếp tục sắp xếp, sáp nhập huyện Đông Sơn vào TP Thanh Hóa, giảm thêm 1 đơn vị hành chính cấp huyện và 12 cấp xã.

Qua hai giai đoạn, Thanh Hóa giảm tổng cộng 1 đơn vị hành chính cấp huyện và 88 đơn vị hành chính cấp xã. Cùng với đó, số lượng thôn, tổ dân phố giảm mạnh từ 3.112 xuống còn 1.528 (giảm 1.584 thôn, tổ dân phố).

Quá trình sắp xếp này làm phát sinh số lượng lớn trụ sở UBND, nhà văn hóa, trạm y tế, trường học dôi dư. Trước thực tế đó, UBND tỉnh Thanh Hoá đã ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo tương đối đầy đủ, gồm 9 văn bản của Tỉnh ủy, 20 văn bản của UBND tỉnh và 10 văn bản của Sở Tài chính.

Trong giai đoạn 2019–2025, Sở Tài chính đã tham mưu UBND tỉnh phê duyệt phương án sắp xếp cho 11.651 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn.

Thanh tra tỉnh đã thành lập 7 đoàn thanh tra, tiến hành thanh tra tại 7 cơ quan, đơn vị, địa phương trọng điểm gồm: Sở Tài chính, Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Báo và Đài Phát thanh – Truyền hình Thanh Hóa, cùng một số xã, phường thuộc khu vực trung tâm TP Thanh Hóa (cũ), thị xã Nghi Sơn (cũ) và huyện Hoằng Hóa (cũ).

Đến thời điểm báo cáo, cả 7 đoàn thanh tra đã ban hành kết luận, đảm bảo tiến độ theo kế hoạch.

Kết quả thanh tra cho thấy, công tác sắp xếp lại nhà, đất đã giúp các cơ quan, đơn vị từng bước nắm rõ hiện trạng, diện tích, mục đích sử dụng và hồ sơ pháp lý của tài sản công; ý thức trách nhiệm trong quản lý, sử dụng nhà, đất công tiết kiệm, đúng mục đích có chuyển biến.

Sở Nông nghiệp và Môi trường là đơn vị đã được thanh tra trọng điểm, theo các nhóm vấn đề trong quản lý tài sản công. Ảnh: Hương Trà

Chậm xử lý tài sản dôi dư, nhiều cơ sở bỏ hoang, sử dụng sai mục đích

Bên cạnh kết quả đạt được, kết luận thanh tra của Thanh tra tỉnh Thanh Hoá đã chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế kéo dài.

Về tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư còn rất chậm. Tính đến thời điểm thanh tra, toàn tỉnh Thanh Hoá vẫn còn 86 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được phê duyệt phương án xử lý, trong đó có 82 trạm y tế, 3 cơ sở giáo dục và 1 cơ sở của Đài Phát thanh – Truyền hình Thanh Hóa.

Đáng chú ý, trong số 504 cơ sở dôi dư đã được phê duyệt phương án xử lý, việc thực hiện các quyết định xử lý cụ thể mới đạt 63,88%. Riêng phương án điều chuyển chỉ thực hiện được 5/34 cơ sở (14,7%), phương án thu hồi đạt 1/12 cơ sở (8,3%). Đối với phương án bán tài sản trên đất, chuyển quyền sử dụng đất, có 143 cơ sở đã được phê duyệt phương án bán nhưng chưa có cơ sở nào bán đấu giá thành công trong suốt giai đoạn 2019–2025.

Thanh tra cũng phát hiện nhiều trường hợp sử dụng tài sản công không đúng mục đích. Trong ngành Y tế, một số bệnh viện sử dụng công trình phụ trợ để cho thuê, kinh doanh khi chưa được phê duyệt đề án theo quy định; riêng Bệnh viện Đa khoa Cẩm Thủy có việc chuyển đổi công năng khu nhà ăn thành Khoa Xét nghiệm, vi phạm quy định về quản lý tài sản công. Ở cấp xã, phường, một phần Trạm Y tế thị trấn Tĩnh Gia (cũ) với diện tích 676,6 m² được cho doanh nghiệp thuê, mượn để kinh doanh; Trường Mầm non Nam Ngạn (cũ) bị doanh nghiệp tư nhân mượn làm kho tập kết hàng hóa.

Đặc biệt, tình trạng bỏ hoang, lãng phí tài sản công diễn ra ở nhiều nơi. Riêng ngành Y tế có 120 cơ sở không còn nhu cầu sử dụng, gồm 105 trạm y tế, 8 trung tâm y tế, 2 cơ sở của CDC tỉnh và các phòng khám đa khoa khu vực, nhiều cơ sở bỏ hoang nhiều năm, xuống cấp nghiêm trọng.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường có 28 cơ sở nhà, đất và 4 khu nhà làm việc của các trạm bảo vệ rừng không còn nhu cầu sử dụng; Trạm Kiểm dịch động vật Nghi Sơn dừng hoạt động từ tháng 3/2025, xuống cấp nhưng ngân sách vẫn phải chi tiền thuê bảo vệ.

Tại khu vực trung tâm TP Thanh Hóa, thanh tra ghi nhận 63 cơ sở nhà, đất để không. Đáng chú ý, trụ sở cũ của Đài Phát thanh – Truyền hình Thanh Hóa tại số 8 Hạc Thành – vị trí “đất vàng” – đã bỏ hoang liên tục từ tháng 3/2019 đến tháng 6/2025 (hơn 6 năm) mà không lập hồ sơ xử lý. Cơ sở 2 của Báo Thanh Hóa là tòa nhà 9 tầng nhưng chỉ bố trí 39 người làm việc, hiệu suất sử dụng rất thấp.

Vướng cơ chế, thiếu quyết liệt trong chỉ đạo, đôn đốc

Kết luận thanh tra xác định, nguyên nhân chủ yếu của những tồn tại trên xuất phát từ khối lượng tài sản dôi dư quá lớn sau sắp xếp đơn vị hành chính, trong khi nhiều cơ sở nằm ở khu vực nông thôn, miền núi, điều kiện khai thác hạn chế. Bên cạnh đó, không ít cơ sở thiếu hồ sơ pháp lý đất đai, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc chưa hoàn tất thủ tục đăng ký lại sau khi tiếp nhận, gây khó khăn cho việc sắp xếp, xử lý.

Một nguyên nhân quan trọng khác là vướng mắc, chồng chéo trong cơ chế, chính sách, đặc biệt ở khâu định giá tài sản trên đất và đấu giá quyền sử dụng đất. Thanh tra tỉnh Thanh Hoá chỉ rõ, các quy định của tỉnh về bán đấu giá tài sản trên đất ban hành giai đoạn 2020–2022 còn mâu thuẫn với Luật Đất đai và Luật Đấu giá tài sản, khiến 143 cơ sở dôi dư dù đã có phương án bán nhưng không thể tổ chức đấu giá thành công.

Trụ sở Đài Phát thanh – Truyền hình Thanh Hóa (cũ), tại đường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hoá. Ảnh: Hương Trà

Thanh tra tỉnh Thanh Hoá đã chỉ ra trách nhiệm, một số địa phương, đơn vị chưa thực sự coi trọng công tác sắp xếp, xử lý nhà, đất công, chậm ban hành hoặc không ban hành chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí theo quy định. Sở Tài chính Thanh Hoá được xác định chưa thật sự chủ động, quyết liệt trong tham mưu, đôn đốc triển khai; các sở chuyên ngành liên quan đến quy hoạch, đất đai chưa kịp thời hướng dẫn địa phương tháo gỡ vướng mắc.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa kiến nghị Thanh tra Chính phủ nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu chung về các vi phạm điển hình trong quản lý, sử dụng nhà, đất công; đồng thời tổng kết, đánh giá những bất cập về cơ chế, chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, tạo hành lang pháp lý thống nhất, khả thi hơn trong xử lý tài sản công dôi dư.