Thanh tra đề nghị xử lý hơn 7,076 tỷ đồng tại 8 dự án ở Tây Quảng Ngãi. Trong ảnh: Trụ sở Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh: MN

Hơn một nửa số tiền tập trung tại một dự án

Theo Kết luận thanh tra số 155/KL-TTr ngày 30/6/2026 của Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi, trong giai đoạn từ năm 2020 đến ngày 30/6/2025, hai Ban Quản lý dự án tiền thân (Ban Quản lý Dự án giao thông, dân dụng và công nghiệp và Ban Quản lý Dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn) đã làm chủ đầu tư 8 dự án, công trình có sử dụng khoáng sản khai thác trong phạm vi diện tích dự án.

Trong đó, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông, dân dụng và công nghiệp tỉnh làm chủ đầu tư 3 dự án, gồm: Trục đường chính phía Tây thành phố Kon Tum; đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp Tỉnh lộ 676 nối huyện Kon Plông với các huyện Sơn Tây, Sơn Hà; xây dựng cầu và đường hai đầu cầu từ bến du lịch Ia Chim đến tuyến đường kết nối với Tỉnh lộ 675A.

Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh làm chủ đầu tư 5 dự án, công trình: Sửa chữa, nâng cấp hệ thống tưới hồ chứa nước Đăk Car và đập Đăk Sia II; khắc phục sạt lở sông Đăk Snghé; sửa chữa, nâng cấp đập Đăk Cấm; xử lý sạt lở bờ sông Đăk Bla và dự án hồ chứa nước Ia Tun.

Theo khối lượng đã được nghiệm thu, thanh toán, quyết toán tại thời điểm thanh tra, tổng số tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường phải xử lý tại 8 dự án là 7.076.798.405 đồng.

Riêng nhóm 3 dự án giao thông, dân dụng và công nghiệp có số tiền hơn 5,006 tỷ đồng, chiếm khoảng 70,75% tổng số tiền. Nhóm 5 dự án nông nghiệp và phát triển nông thôn có số tiền gần 2,07 tỷ đồng.

Dự án đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp Tỉnh lộ 676 có số tiền phải xử lý lớn nhất, hơn 3,898 tỷ đồng, chiếm khoảng 55,09% tổng số tiền tại 8 dự án. Tiếp đó là Dự án Trục đường chính phía Tây thành phố Kon Tum với hơn 933,5 triệu đồng; công trình xử lý sạt lở bờ sông Đăk Bla hơn 588,7 triệu đồng và Dự án hồ chứa nước Ia Tun hơn 544,5 triệu đồng.

Xét theo từng khoản nghĩa vụ, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là hơn 2,162 tỷ đồng; thuế tài nguyên hơn 2,688 tỷ đồng và phí bảo vệ môi trường hơn 2,225 tỷ đồng.

Trụ sở Ban quản lý Dự án đầu tư Tây Quảng Ngãi đóng ở Kontum cũ. Ảnh Lê Danh

Chuỗi quản lý bị đứt gãy từ công trường đến cơ quan thuế

Kết quả thanh tra cho thấy 6 nhà thầu gồm Công ty Cổ phần Trường Long, Công ty Cổ phần Công trình Tây Nguyên, Công ty Cổ phần Cầu đường New Sun, Công ty TNHH Tuấn Dũng, Công ty Cổ phần Xây dựng công trình Sông Hồng và Công ty TNHH MTV Bảo Trân Kon Tum không đăng ký với UBND cấp tỉnh về khu vực, công suất, khối lượng, phương pháp, thiết bị và kế hoạch khai thác.

Mặc dù chưa thực hiện thủ tục đăng ký, các nhà thầu đã khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng để thi công công trình.

Theo quy định được Thanh tra tỉnh viện dẫn, tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trong diện tích đất của dự án đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hoặc cho phép đầu tư, nếu sản phẩm khai thác chỉ được sử dụng cho chính công trình đó, có thể không phải đề nghị cấp giấy phép khai thác. Tuy nhiên, trước khi khai thác, chủ thể vẫn phải đăng ký các thông số liên quan với UBND cấp tỉnh.

Vì vậy, sai sót được xác định ở đây là việc không thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký và nghĩa vụ tài chính, không đồng nhất với hoạt động khai thác tại các mỏ độc lập không có giấy phép.

Thanh tra tỉnh cũng chỉ ra trách nhiệm của hai Ban Quản lý dự án tiền thân. Các đơn vị này không thực hiện đúng trách nhiệm của chủ đầu tư trong quản lý khoáng sản; chưa chỉ đạo nhà thầu cung cấp đầy đủ thông tin về nguồn gốc, chủng loại, số lượng và giá trị khoáng sản; chưa phối hợp chặt chẽ với cơ quan tài nguyên và cơ quan thuế để kiểm soát hoạt động khai thác, sử dụng vật liệu tại dự án.

Đối với cơ quan quản lý tài nguyên, Kết luận thanh tra xác định Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kon Tum trước đây chưa thực hiện tốt trách nhiệm phối hợp, rà soát các dự án đầu tư, thiết kế cơ sở, báo cáo đánh giá tác động môi trường và hoạt động thi công. Sở cũng chưa kịp thời báo cáo, tham mưu UBND tỉnh xử lý những vướng mắc trong thủ tục xác nhận đăng ký khai thác. Công tác tham mưu của Phòng Khoáng sản còn nhiều hạn chế.

Cơ quan thuế cũng được xác định chưa chủ động trong quản lý, dẫn đến chưa kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý đối với một số nhà thầu đã sử dụng khoáng sản trong phạm vi dự án nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với ngân sách.

Đối với Dự án hồ chứa nước Ia Tun, Thanh tra tỉnh áp dụng cơ chế riêng do dự án triển khai sau ngày 1/7/2025, thời điểm Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 có hiệu lực. Nhà thầu không phải nộp tiền cấp quyền đối với đất san lấp, đá tận dụng sử dụng trong phạm vi dự án, nhưng vẫn phải thực hiện thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường với tổng số hơn 544,5 triệu đồng.

Thu hồi tiền chưa khép lại trách nhiệm

Trước khi ban hành Kết luận thanh tra, Chánh Thanh tra tỉnh đã ban hành 6 quyết định thu hồi tổng cộng 2.162.758.690 đồng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản.

Trong đó, Công ty Cổ phần Trường Long nộp hơn 640 triệu đồng; Công ty Cổ phần Cầu đường New Sun hơn 632,6 triệu đồng; Công ty TNHH Tuấn Dũng hơn 415 triệu đồng; Công ty Cổ phần Công trình Tây Nguyên hơn 175,7 triệu đồng; Công ty TNHH MTV Bảo Trân Kon Tum hơn 159,4 triệu đồng và Công ty Cổ phần Xây dựng công trình Sông Hồng hơn 139,8 triệu đồng. KLTT xác nhận các nhà thầu đã thực hiện xong các quyết định thu hồi này.

Đối với hơn 4.914.039.715 đồng thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường, Thanh tra tỉnh đề nghị Thuế tỉnh Quảng Ngãi xử lý truy thu, xử phạt theo quy định. Cơ quan thuế còn phải tiếp tục theo dõi, đôn đốc việc kê khai theo khối lượng nghiệm thu, thanh toán, quyết toán đối với các công trình đang thi công.

Thanh tra tỉnh đồng thời kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm đối với Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan thuế và Ban Quản lý Dự án đầu tư Tây Quảng Ngãi. Theo đó có trách nhiệm hành chính của 5 cá nhân là lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường trước đây và lãnh đạo hai Ban Quản lý dự án tiền thân.

Ban Quản lý Dự án đầu tư Tây Quảng Ngãi được thành lập ngày 29/4/2026 trên cơ sở sáp nhập hai Ban tiền thân, có trách nhiệm đôn đốc các nhà thầu thực hiện kết quả xử lý của cơ quan thuế; làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; xây dựng kế hoạch khắc phục và báo cáo Thanh tra tỉnh trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày công khai KLTT.

Việc thu hồi hơn 2,162 tỷ đồng tiền cấp quyền mới xử lý một phần hệ quả. Yêu cầu lớn hơn sau thanh tra là khép lại khoảng trống phối hợp giữa chủ đầu tư, cơ quan tài nguyên và cơ quan thuế, để khối lượng khoáng sản sử dụng tại các dự án được kiểm soát ngay từ công trường, thay vì chỉ được xác lập đầy đủ nghĩa vụ sau khi thanh tra vào cuộc.