Trạm thu phí qua Đèo Ngang. Ảnh: Hatinh24h

Ký hợp đồng BOT trước, cấp phép đầu tư sau

Quá trình chuẩn bị đầu tư, qua thanh tra chỉ rõ, Hợp đồng BOT Dự án hầm đường bộ qua Đèo Ngang được ký tháng 11/2002 nhưng đến 1/7/2003, Bộ Kế hoạch và Đầu tư mới cấp Giấy phép đầu tư số 06/GP-ĐTTN cho Công ty BOT hầm đường bộ qua Đèo Ngang thực hiện đầu tư dự án. Nghĩa là ký hợp đồng BOT trước khi được cấp giấy phép đầu tư.

Doanh thu thu phí tăng bình quân 112%/năm so với doanh thu dự báo trong hợp đồng BOT; Giá trị quyết toán vốn đầu tư giảm từ hơn 150 tỷ đồng xuống thành hơn 132 tỷ đồng, nhưng Nhà đầu tư chưa kịp thời trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ký phụ lục hợp đồng để điều chỉnh thời gian thu phí hoàn vốn Dự án theo Khoản 8.2, Điều 8 của Hợp đồng BOT số 11/2002/GTVT-KHĐT.

Bên cạnh đó, phương án tài chính chưa tính khoản thuế VAT đầu vào nhà đầu tư được hoàn, khấu trừ như nguồn thu trong phương án tài chính theo quy định, dẫn đến ảnh hưởng đến thời gian hoàn vốn dự án. Giá trị khoản thuế VAT đầu vào nhà đầu tư được hoàn, khấu trừ theo quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành là 6,11 tỷ đồng.

Thời gian thu phí giảm gần 8 năm so với Hợp đồng

Thực tế, ngày 14/3/2016, Tổng cục Đường bộ Việt Nam có Văn bản số 1064/TCĐBVN-TC gửi Bộ Giao thông Vận tải về việc báo cáo và đề xuất giải quyết một số nội dung về Dự án hầm đường bộ qua Đèo Ngang, tính toán thời gian thu phí hoàn vốn và tạo lợi nhuận Dự án là 12 năm 3 tháng 14 ngày (từ 10/2004 đến 18/1/2017). Tuy nhiên, một số nội dung trong Văn bản 1064 là tạm tính, chưa phù hợp với thực tế, dẫn đến tính toán chưa chuẩn xác thời gian thu phí hoàn vốn, thu phí tạo lợi nhuận.

“Cụ thể, về giá trị thu phí thực tế của Dự án trong phương án tài chính hoàn vốn từ năm 2004 đến 30/9/2016 là 443,944 tỷ đồng; số liệu thu phí thực tế phát sinh đến 30/9/2016 là 492,097 tỷ đồng (số liệu theo thực tế nhà đầu tư báo cáo); giá trị chênh lệch là 48,153 tỷ đồng). Chi phí duy tu thường xuyên, chi phí trung tu, đại tu Dự án trong phương án tài chính hoàn vốn từ năm 2004 đến 30/9/2016 là 42,745 tỷ đồng; thực tế phát sinh là 24,617 tỷ đồng (số liệu theo thực tế nhà đầu tư báo cáo, chưa bao gồm chi phí bảo trì dở dang chưa nghiệm thu, thanh toán); Giá trị chênh lệch là 18,128 tỷ đồng”, kết luận thanh tra nêu rõ.

Một tồn tại khác của dự án là theo số liệu đơn vị báo cáo, đã được Kiểm toán độc lập kiểm toán, Cục Thuế Hà Tĩnh xác nhận thì giá trị thu phí hàng năm thực tế cao hơn nhiều so với phương án tài chính trong Hợp đồng BOT, bình quân tăng 112%/năm so với doanh thu dự báo trong Hợp đồng BOT.

Tại thời điểm thanh tra thì nhà đầu tư đang thực hiện thu phí hai dừng theo thiết kế ban đầu được cấp có thẩm quyền phê duyệt tại Hợp đồng BOT đã ký kết. Việc chưa thực hiện thu phí tự động, thu phí một dừng dẫn đến việc kiểm tra, kiểm soát của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền gặp khó khăn.

Theo thời gian thu phí hoàn vốn theo Hợp đồng BOT đã ký kết là 18 năm 5 tháng. Trong khi đó, theo các căn cứ, Đoàn Thanh tra tạm tính lại thời gian thu phí hoàn vốn, tạo lợi nhuận cho nhà đầu tư Dự án BOT là 10 năm 6 tháng 26 ngày kể từ ngày 1/10/2014. Như vậy, giảm 7 năm 10 tháng 4 ngày so với Hợp đồng BOT đã ký kết.

Hữu Oanh