(Thanh tra) - Dự thảo Nghị định quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở các nước phát triển, các nước có quan hệ truyền thống, có thế mạnh trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm thiết lập các quy định kiểm tra, giám sát tài chính và quản lý đối tượng thụ hưởng nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Dự thảo Nghị định quy định việc xét hưởng chính sách hỗ trợ phải căn cứ vào chỉ tiêu và dự toán được cấp có thẩm quyền giao, kết hợp với nguyên tắc xét chọn cạnh tranh theo thứ tự kết quả từ cao xuống thấp quy định tại khoản 5 Điều 4.
Để bảo đảm tính công khai và minh bạch trong khâu lựa chọn, khoản 4 Điều 6 của dự thảo yêu cầu thông báo tuyển chọn của từng đề án, chương trình học bổng phải công bố rõ danh mục các bảng xếp hạng quốc tế có uy tín được áp dụng.
Về quản lý tài chính, khoản 3 Điều 4 của dự thảo thiết lập nguyên tắc không hỗ trợ trùng lặp đối với các nội dung chi đã được ngân sách nhà nước bảo đảm hoặc được tổ chức, cá nhân khác tài trợ, đồng thời chỉ cấp bù phần chênh lệch còn thiếu.
Cùng với đó, Điều 11 của dự thảo đề xuất xác định việc bố trí ngân sách phải nằm trong phạm vi dự toán hằng năm và không phát sinh nhiệm vụ chi mới khi chưa xác định rõ nguồn bảo đảm, việc quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Song song với kiểm soát nguồn vốn, dự thảo Nghị định quy định nghĩa vụ báo cáo và giám sát đối với người được hưởng chính sách. Theo khoản 1 Điều 13, người học và giảng viên có trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực, thực hiện đăng ký công dân Việt Nam ở nước ngoài và duy trì chế độ báo cáo định kỳ cũng như báo cáo khi kết thúc chương trình.
Nhằm chống lãng phí và tiêu cực trong sử dụng nguồn lực nhà nước, khoản 2 Điều 13 của dự thảo quy định đối tượng thụ hưởng phải hoàn thành chương trình đúng thời hạn, đúng sản phẩm cam kết và trở về nước làm việc. Trường hợp không hoàn thành chương trình hoặc không thực hiện đúng cam kết mà không thuộc các lý do bất khả kháng quy định tại khoản 3 Điều 13, cá nhân phải đền bù toàn bộ chi phí đã được ngân sách nhà nước hỗ trợ theo quy định của Nghị định này và pháp luật liên quan. Việc theo dõi, đánh giá kết quả đào tạo và tình hình thực hiện trách nhiệm sau đào tạo cũng được giao cho các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện hằng năm.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra nhiều ý kiến góp ý quan trọng nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý. Các ý kiến tập trung vào phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc hỗ trợ và cơ chế xác định ngành, lĩnh vực trọng điểm.
Đối với phần căn cứ ban hành, Thanh tra Chính phủ đề nghị bổ sung Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức; đồng thời bỏ Luật Tổ chức chính quyền địa phương khỏi phần căn cứ của dự thảo. Cơ quan này cũng đề nghị bổ sung Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15. Tiếp thu ý kiến, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bổ sung Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15, Luật Viên chức số 129/2025/QH15 và rà soát các căn cứ pháp lý liên quan.
Về phạm vi điều chỉnh, Thanh tra Chính phủ đề nghị bỏ cụm từ “và tổ chức thực hiện” ở cuối Điều 1. Dự thảo sau chỉnh lý xác định phạm vi điều chỉnh bao gồm quyền, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và nguồn kinh phí thực hiện.
Thanh tra Chính phủ đề nghị xem xét bổ sung giảng viên tạo nguồn tại các cơ sở giáo dục đại học vào đối tượng được hưởng chính sách. Theo giải trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giảng viên tạo nguồn được cử đi đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ theo các đề án, chương trình học bổng sử dụng ngân sách nhà nước đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt thuộc nhóm người học và được hưởng chính sách tương ứng.
Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc không hỗ trợ trùng lặp đối với cùng một nội dung chi đã được ngân sách nhà nước hoặc các nguồn khác bảo đảm. Dự thảo đã bổ sung quy định ngân sách nhà nước hỗ trợ phần chênh lệch còn thiếu trong trường hợp người học, giảng viên đã được hỗ trợ một phần.
Đối với Chương II, Thanh tra Chính phủ đề nghị điều chỉnh tên chương để bao quát nội dung từ Điều 4 đến Điều 7. Tên chương sau chỉnh lý bổ sung cụm từ “tiêu chí”, thể hiện các quy định về nguyên tắc, tiêu chí và điều kiện xác định đối tượng được hưởng chính sách.
Về kinh phí, Thanh tra Chính phủ đề nghị làm rõ nguyên tắc hỗ trợ trong trường hợp phía nước ngoài tài trợ một phần các khoản vé máy bay, hộ chiếu, thị thực, đi lại, bảo hiểm, học phí và sinh hoạt phí; đồng thời xác định mức hỗ trợ, phương thức thanh toán và cơ chế quyết toán. Tiếp thu ý kiến, dự thảo đã bổ sung nguyên tắc không hỗ trợ trùng lặp và quy định việc quản lý, sử dụng, quyết toán kinh phí theo pháp luật về ngân sách nhà nước.
Đối với Điều 12, Thanh tra Chính phủ đề nghị gộp các quy định về trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo để bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng áp dụng. Thanh tra Chính phủ đồng thời đề xuất bổ sung cơ sở giáo dục đại học và nguyên tắc phối hợp với cơ quan chủ quản trong xét chọn, cử đi, quản lý, tiếp nhận, bố trí sử dụng người học, giảng viên sau khi hoàn thành chương trình; làm rõ việc thực hiện chính sách theo các đề án, chương trình do bộ, ngành, địa phương quản lý.
Tiếp thu các ý kiến, dự thảo đã gộp các điểm quy định về trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bổ sung trách nhiệm phối hợp của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và điều chỉnh tên Điều 12 để phản ánh đầy đủ các chủ thể liên quan.
