Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan để hoàn thiện dự thảo Nghị định nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho hoạt động của DATC. Đồ họa: Trang Huy

Việc xây dựng nghị định mới về cơ chế hoạt động và quản lý tài chính của Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC) là một yêu cầu khách quan và cấp bách nhằm đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn phát triển.

Dù Nghị định 129/2020/NĐ-CP ngày 27/10/2020 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động cùa Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, nhưng đến nay bộc lộ nhiều bất cập, chưa bao quát hết các vướng mắc trong việc khai thác tài sản hình thành từ nợ hay cơ chế xử lý tài chính khi tái cơ cấu doanh nghiệp.

Việc ban hành văn bản mới trước hết nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 12-NQ/TW và chỉ đạo của Thủ tướng tại Quyết định số 689/QĐ-TTg về nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của DATC.

Đồng thời, đây là bước đi tất yếu để đảm bảo tính đồng bộ với khung pháp lý mới, đặc biệt là Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và Luật Kinh doanh bất động sản 2023.

Nghị định mới được kỳ vọng sẽ là "chìa khóa" tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn, tạo công cụ pháp lý đủ mạnh để DATC thực sự trở thành "nhà tái thiết" doanh nghiệp, khơi thông nguồn lực vốn và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường mua bán nợ trong giai đoạn mới.

Hoàn thiện hành lang pháp lý về giám sát và kiểm tra

Theo nội dung dự thảo nghị định, công tác giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động và xếp loại doanh nghiệp đối với DATC phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chung dành cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, đồng thời áp dụng các cơ chế đặc thù để phù hợp với tính chất rủi ro cao của thị trường mua bán nợ.

Cụ thể, tại Điều 21 của dự thảo nghị định đã làm rõ việc giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động sẽ dựa trên các chỉ tiêu định hướng từ cơ quan đại diện chủ sở hữu. Trong đó, các yếu tố về chi phí và nợ phải trả phát sinh từ việc thực hiện nhiệm vụ chính trị theo chỉ định của cấp có thẩm quyền sẽ được xác định là yếu tố loại trừ khi đánh giá, xếp loại doanh nghiệp và công khai thông tin tài chính nhằm đảm bảo tính khách quan và minh bạch.

Một trong những điểm mấu chốt để phòng, chống tham nhũng và tiêu cực được thể hiện qua việc thực hiện nghiêm túc nguyên tắc công khai, minh bạch trong quá trình xử lý tài chính đối với doanh nghiệp tái cơ cấu.

Theo quy định tại Điều 16 của dự thảo, việc giảm trừ nghĩa vụ trả nợ phải gắn liền với phương án tái cơ cấu đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và tuyệt đối không làm thay đổi trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân đã gây ra tổn thất tài chính trước đây.

Bên cạnh đó, trong các giao dịch chuyển nhượng vốn hình thành từ hoạt động chuyển nợ thành vốn góp, dự thảo yêu cầu ưu tiên thực hiện theo hình thức đấu giá công khai và phải căn cứ vào chứng thư thẩm định giá còn hiệu lực để xác định giá khởi điểm.

Việc tuân thủ các quy định về thanh tra, kiểm tra của cơ quan tài chính và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tiếp tục là nghĩa vụ bắt buộc đối với DATC nhằm đảm bảo mọi nguồn lực vốn, tài sản và đất đai được sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả, tránh thất thoát tài sản Nhà nước.

Thanh tra Chính phủ góp ý hoàn thiện hành lang pháp lý cho dự thảo nghị định về DATC

Trong quá trình xây dựng dự thảo nghị định, Thanh tra Chính phủ đã có những đóng góp quan trọng nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Các góp ý tập trung vào việc kiện toàn cơ chế giao nhiệm vụ và yêu cầu minh bạch hóa số liệu kế toán để phù hợp với các luật mới ban hành.

Liên quan đến hình thức mua nợ và tài sản, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ khoản 1, Điều 9 của dự thảo quy định về việc mua nợ theo chỉ định của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Thanh tra Chính phủ lưu ý rằng cần phải cập nhật và đối chiếu nội dung này với các quy định tại Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025. Cụ thể, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh quy định "đặt hàng, giao nhiệm vụ" của Nhà nước đối với doanh nghiệp trong các tình huống cấp bách hoặc cần thiết theo quy định tại Điều 35 của Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025, nhằm đảm bảo sự đồng bộ và chặt chẽ trong quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, liên quan đến chế độ kế toán và báo cáo tài chính, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra những ý kiến phản hồi đối với quy định cho phép DATC không hợp nhất báo cáo tài chính của các doanh nghiệp mà công ty nắm giữ trên 50% vốn điều lệ thông qua hoạt động mua bán nợ và tái cơ cấu.

Thanh tra Chính phủ lưu ý quy định tại Điều 29 Luật Kế toán năm 2015 về việc đơn vị kế toán cấp trên phải lập báo cáo tài chính tổng hợp hoặc báo cáo tài chính hợp nhất dựa trên báo cáo tài chính của các đơn vị kế toán trong cùng đơn vị kế toán cấp trên. Đồng thời, Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025 không quy định đặc thù về chế độ kế toán, kiểm toán; báo cáo thống kê, kế toán, tài chính và công khai tài chính đối với DATC. Vì vậy, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc, xem xét cho phù hợp.

Những góp ý này đóng vai trò thiết yếu trong việc xây dựng một nghị định hoàn thiện, vừa bảo đảm tính đặc thù của lĩnh vực mua bán nợ, vừa đảm bảo tính thống nhất trong quản lý tài chính doanh nghiệp Nhà nước.