Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Hương Diệp

Tại hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký UBTƯ MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga khẳng định, nhà ở là nhu cầu thiết yếu của mỗi người dân, đồng thời là chính sách an sinh xã hội lớn của Đảng và Nhà nước.

Hiến pháp năm 2013 đã xác định Nhà nước có chính sách phát triển nhà ở, tạo điều kiện để mọi người dân có chỗ ở.

Theo bà Nga, hệ thống pháp luật về nhà ở thời gian qua từng bước được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho phát triển thị trường bất động sản, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, sau gần hai năm thi hành, Luật Nhà ở năm 2023 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập trước yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Trong bối cảnh đẩy mạnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng cường phân cấp, phân quyền, tinh gọn tổ chức bộ máy, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và triển khai các chủ trương lớn về phát triển nhà ở xã hội, việc sửa đổi Luật Nhà ở được đánh giá là cần thiết nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, ổn định và khả thi cho công tác phát triển, quản lý, sử dụng nhà ở.

Kiến nghị hoàn thiện chính sách nhà ở công vụ và quỹ nhà ở quốc gia

Ông Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Dân chủ và Pháp luật (UBTƯ MTTQ Việt Nam) cho rằng, phạm vi điều chỉnh của dự thảo chưa bao quát đầy đủ các quan hệ pháp luật.

Theo ông, khái niệm "phát triển nhà ở" còn quá rộng, chưa thể hiện rõ các hoạt động như cải tạo, xây dựng lại, phá dỡ nhà ở, tái định cư và phát triển quỹ nhà ở quốc gia.

Ông Trần Ngọc Đường cũng nhận định quy định về giao dịch nhà ở còn có nguy cơ chồng chéo giữa Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Vì vậy, ban soạn thảo cần làm rõ từng loại giao dịch và bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật khi các luật có quy định khác nhau.

Bên cạnh đó, ông đề nghị làm rõ đối tượng, điều kiện được hưởng nhà ở cho lực lượng vũ trang; xác định nhà chung cư dựa trên đặc điểm sở hữu chung, sở hữu riêng và quy chuẩn kỹ thuật thay vì chỉ căn cứ số tầng; đồng thời quy định cụ thể về mục tiêu, nguồn hình thành, cơ quan quản lý và cơ chế giám sát đối với quỹ nhà ở quốc gia.

Các đại biểu nêu phản biện tại hội nghị. Ảnh: Hương Diệp

Đối với chính sách nhà ở công vụ, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Nguyễn Văn Pha cho rằng, sau sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều địa phương chưa có đủ quỹ nhà ở công vụ, trong khi nhiều cán bộ được điều động, luân chuyển phải tự thuê nhà trong thời gian chờ bố trí chỗ ở.

Ông Pha đề xuất bổ sung quy định cho phép người thuộc diện được thuê nhà ở công vụ nhưng chưa được bố trí, có thể được xem xét hỗ trợ một phần kinh phí thuê nhà từ ngân sách Nhà nước hoặc nguồn kinh phí hoạt động của cơ quan, theo điều kiện và mức hỗ trợ do Chính phủ quy định.

Theo ông, giải pháp này sẽ bảo đảm quyền lợi của cán bộ, tạo sự linh hoạt trong giai đoạn quỹ nhà ở công vụ chưa đáp ứng nhu cầu và giảm áp lực đầu tư ngay số lượng lớn nhà công vụ.

Ngoài ra, ông cũng kiến nghị rà soát, hệ thống hóa toàn bộ các quy định về nhà ở công vụ theo hướng tập trung thành một chương riêng, nhằm bảo đảm tính logic, minh bạch và thuận lợi cho việc áp dụng.

Đề xuất mở rộng chính sách nhà ở xã hội, tăng minh bạch quản lý chung cư

Quan tâm đến chính sách nhà ở dành cho người lao động, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Ngọ Duy Hiểu đề nghị dự thảo luật cần thực sự thúc đẩy phát triển nhà ở nhanh hơn, đa dạng hơn nhưng vẫn bảo đảm chất lượng, quy hoạch và kết nối hạ tầng.

Ông Ngọ Duy Hiểu đề xuất ưu tiên chính sách thuê, thuê mua đối với công nhân, người lao động; mở rộng đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội, trong đó bao gồm cả lao động tự do; nghiên cứu lại tên gọi "nhà ở thương mại giá phù hợp" theo hướng phản ánh rõ hơn tính chất được Nhà nước hỗ trợ, điều tiết.

Đối với nguồn tài chính công đoàn, ông đề nghị xác định rõ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là cơ quan chủ quản các dự án nhà ở cho thuê và nghiên cứu cơ chế tham gia phát triển nhà ở theo hình thức thuê mua.

Ở góc độ thực tiễn giải quyết tranh chấp, Ủy viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ và Pháp luật (UBTƯ MTTQ Việt Nam), Đại biểu Quốc hội khóa XIV Nguyễn Chiến cho rằng, nhiều tranh chấp nhà chung cư phát sinh không phải do thiếu quy định, mà do quy định chưa rõ ràng hoặc thiếu cơ chế thực hiện.

Ông Nguyễn Chiến kiến nghị hoàn thiện quy định về xác định phần sở hữu chung, sở hữu riêng trên cơ sở hồ sơ dự án, hồ sơ thiết kế, hồ sơ hoàn công, công năng sử dụng thực tế và hợp đồng mua bán, đồng thời quy định trách nhiệm công khai các thông tin này ngay từ khi ký hợp đồng.

Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định bảo đảm quyền sử dụng hạ tầng thiết yếu của cư dân, đặc biệt là chỗ để xe; tăng cường công khai, minh bạch trong quản lý kinh phí bảo trì và nâng cao trách nhiệm của UBND cấp xã trong giám sát hoạt động của ban quản trị nhà chung cư.