Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) với nhiều đề xuất mang tính đột phá. Đồ họa: Lan Anh

Tự động hóa đăng ký khai sinh, khai tử từ nguồn dữ liệu y tế

Trong tiến trình cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số quốc gia, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm bởi định hướng thay đổi căn bản phương thức đăng ký hộ tịch.

Theo định hướng sửa đổi, các thủ tục đăng ký hộ tịch sẽ được đơn giản hóa trên nguyên tắc, những thông tin đã tồn tại trong cơ sở dữ liệu của Nhà nước thì không yêu cầu người dân phải cung cấp lại. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm tra cứu, xác thực thông tin thông qua hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là việc thiết lập cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử theo hướng chủ động, áp dụng đối với các trường hợp sinh và chết tại cơ sở y tế.

Cụ thể, khi trẻ em được sinh ra tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế, thông tin từ giấy chứng sinh điện tử sẽ được truyền trực tiếp vào hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Trên cơ sở dữ liệu này, công chức hộ tịch sẽ thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ, thay vì chờ cha, mẹ đến nộp hồ sơ như trước đây.

Đối với trường hợp khai tử, khi cá nhân qua đời tại cơ sở y tế, thông tin từ giấy báo tử sẽ được kết nối, chia sẻ với hệ thống hộ tịch điện tử. Cơ quan đăng ký hộ tịch căn cứ dữ liệu nhận được để thực hiện đăng ký khai tử theo quy định.

Với cách tiếp cận này, quy trình đăng ký hộ tịch được thiết kế lại theo hướng liên thông, tự động hóa, giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, đồng thời hạn chế tình trạng chậm trễ hoặc bỏ sót đăng ký do điều kiện, hoàn cảnh của gia đình.

Dự thảo cũng xác định, đối với các sự kiện hộ tịch quan trọng như khai sinh, kết hôn và khai tử, sổ hộ tịch sẽ được duy trì song song dưới dạng điện tử và sổ giấy, do cơ quan đăng ký hộ tịch lưu giữ. Cách làm này nhằm bảo đảm tính lưu trữ lâu dài, an toàn dữ liệu trong bối cảnh hạ tầng công nghệ vẫn đang tiếp tục hoàn thiện.

Luật sư Trịnh Hữu Đức, Đoàn Luật sư TP Hà Nội. Ảnh: NVCC

Đăng ký hộ tịch chủ động: Phù hợp bản chất quản lý Nhà nước về nhân thân

Theo luật sư Trịnh Hữu Đức, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, việc chuyển từ cơ chế đăng ký hộ tịch “theo yêu cầu” sang đăng ký hộ tịch “chủ động” là bước điều chỉnh phù hợp với bản chất pháp lý của lĩnh vực hộ tịch trong điều kiện quản trị hiện đại.

Luật sư phân tích, hộ tịch là hoạt động Nhà nước ghi nhận các sự kiện pháp lý gắn trực tiếp với quyền nhân thân của cá nhân. Do đó, về nguyên tắc, trách nhiệm tổ chức thực hiện thuộc về cơ quan nhà nước, không phải là nghĩa vụ hành chính thuần túy của người dân.

“Trong bối cảnh dữ liệu dân cư, dữ liệu y tế đã và đang được số hóa, liên thông, việc Nhà nước chủ động đăng ký khai sinh, khai tử trên cơ sở dữ liệu sẵn có là hoàn toàn hợp lý, thể hiện đúng vai trò phục vụ”, luật sư Trịnh Hữu Đức nhận định.

Từ góc độ pháp lý, việc sử dụng dữ liệu phát sinh tại cơ sở y tế làm căn cứ đăng ký hộ tịch giúp bảo đảm độ chính xác, khách quan và hạn chế rủi ro gian lận so với mô hình kê khai thủ công. Đồng thời, cơ chế này góp phần bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền được khai sinh của trẻ em và việc xác lập tình trạng pháp lý rõ ràng đối với người đã qua đời.

Luật sư cũng đánh giá cao việc duy trì song song sổ hộ tịch điện tử và sổ hộ tịch giấy trong giai đoạn hiện nay. Theo ông, đây là giải pháp thận trọng, cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý cho dữ liệu nhân thân trong bối cảnh rủi ro công nghệ và an ninh mạng vẫn hiện hữu.

“Đây không phải là bước chậm lại trong chuyển đổi số, mà là cách tạo ‘lớp đệm an toàn’ để hệ thống vận hành ổn định, liên tục. Khi hạ tầng công nghệ đạt độ tin cậy cao hơn, mô hình quản lý có thể tiếp tục điều chỉnh theo hướng số hóa toàn diện”, luật sư Trịnh Hữu Đức nhấn mạnh.

Theo luật sư, nếu được triển khai đồng bộ, cơ chế đăng ký hộ tịch chủ động không chỉ giúp giảm thủ tục cho người dân, mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị nhà nước, xây dựng mối quan hệ Nhà nước – công dân theo hướng trách nhiệm, minh bạch và phục vụ.