(Thanh tra) - Dự thảo Nghị định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp đặt ra yêu cầu siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc sử dụng ngân sách nhà nước.
Nhằm ngăn chặn từ sớm các hành vi trục lợi chính sách, Điều 28 của dự thảo Nghị định quy định cụ thể những hành vi bị nghiêm cấm. Theo đó, các tổ chức và cá nhân không được lập hồ sơ khống về số lượng học sinh, sinh viên hoặc danh mục sách hư hỏng, mất mát nhằm trục lợi ngân sách nhà nước hoặc thanh lý tài sản công trái quy định.
Bên cạnh đó, dự thảo quy định nghiêm cấm mọi hành vi thu các khoản phí trái quy định liên quan đến việc sử dụng sách giáo khoa, giáo trình, bao gồm phí đặt cọc, phí bảo quản hoặc các khoản phí dịch vụ thư viện trái quy định.
Các đơn vị cũng bị cấm cung ứng sách không đúng danh mục, không đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật, sách in lậu, sách giả, cũng như các hành vi thiếu trách nhiệm dẫn đến thất thoát, lãng phí tài sản được giao.
Về chế tài xử lý, Điều 29 của dự thảo quy định các tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm; đồng thời phải bồi thường nếu gây thiệt hại.
Đặc biệt, người đứng đầu cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo sẽ phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và cơ quan quản lý cấp trên nếu để xảy ra tình trạng thu phí sai quy định hoặc làm thất thoát tài sản tại đơn vị mình.
Đơn vị cung ứng vi phạm chất lượng hoặc hợp đồng, ngoài việc bồi thường thiệt hại, sẽ bị đình chỉ quyền cung ứng từ 1 đến 3 năm và bị công khai thông tin vi phạm trên cổng thông tin điện tử của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Công tác giám sát, thanh tra và kiểm tra việc thực thi chính sách được phân cấp rõ ràng từ Trung ương đến địa phương để đảm bảo tính minh bạch.
Tại Điều 5 của dự thảo, nguyên tắc thực hiện yêu cầu toàn bộ quá trình lập dự toán, mua sắm, phân bổ, quản lý và luân chuyển sách giáo khoa phải được thực hiện công khai. Điều khoản này nhấn mạnh việc tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục cũng như phát huy sự giám sát của cộng đồng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến được giao trách nhiệm tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện trên phạm vi toàn quốc và định kỳ hằng năm báo cáo Chính phủ về tình hình triển khai cũng như hiệu quả sử dụng tài sản.
Tại cơ sở, dự thảo quy định UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm tổ chức kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm các hành vi thu phí trái quy định hoặc làm thất thoát sách giáo khoa, giáo trình trên địa bàn quản lý của mình.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định, Thanh tra Chính phủ đóng góp nhiều ý kiến quan trọng nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi và phòng ngừa tiêu cực trong khâu tổ chức thực hiện.
Theo dự thảo, các cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo, Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh được giao quản lý, sử dụng tài sản công và phải thực hiện quản lý, sử dụng sách, giáo trình theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chỉ ra khi đối chiếu với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công thì hiện chưa có các hướng dẫn cụ thể với nhóm chủ thể này, từ đó đề nghị rà soát và quy định lại cho phù hợp.
Về xử lý tài sản mất mát và hư hỏng, Thanh tra Chính phủ lưu ý việc dự thảo yêu cầu bồi thường đối với các trường hợp làm mất, hỏng sách giáo khoa, giáo trình không do nguyên nhân khách quan là cần thiết, nhưng lại chưa có cơ chế, biện pháp để đảm bảo việc này.
Về quy trình vận hành và thời gian, tại khoản 2 Điều 6 của dự thảo, yêu cầu các cơ sở giáo dục phải hoàn thành việc tiếp nhận, nhập kho và kiểm kê sách giáo khoa trước ngày 15/6 hằng năm. Thanh tra Chính phủ cho rằng tiến độ này phụ thuộc rất lớn vào tiến độ đấu thầu, mua sắm và cấp phát của cơ quan có thẩm quyền, do đó cần bổ sung quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan để bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.
Thanh tra Chính phủ cũng nhấn mạnh nguy cơ thiếu sách giáo khoa hoàn toàn có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau, vì vậy cần bổ sung quy định xử lý các tình huống phát sinh để bảo đảm tất cả học sinh trong mọi hoàn cảnh đều được thụ hưởng đầy đủ chính sách.
Với các quy định về lập dự toán và cấp phát kinh phí tại điểm b khoản 2 Điều 20 và khoản 3 Điều 23 của dự thảo, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định cụ thể, rõ ràng nhằm bảo đảm quá trình tổ chức thực hiện được nhanh chóng, hiệu quả, hạn chế phát sinh thủ tục hành chính và ngăn ngừa tiêu cực.
Tiếp thu ý kiến này, dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng quy định rõ việc Nhà nước hỗ trợ kinh phí cho các cơ sở ngoài công lập thông qua hình thức cấp phát hoặc đặt hàng căn cứ trên số lượng đối tượng thụ hưởng thực tế theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, bảo đảm công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện.
