Sáng 19/5, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị Tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật dưới sự chủ trì của Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng.

Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng thi hành Luật

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, hiện nay, nhiều chủ trương, định hướng lớn của Đảng đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Đặc biệt là Kết luận số 09 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

“Có thể thấy rằng việc nghiên cứu, ban hành Luật về Văn bản quy phạm pháp luật thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 là yêu cầu khách quan, cấp thiết đáp ứng yêu cầu đổi mới quy trình xây dựng pháp luật”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Minh Nguyệt

Ông đề nghị các đại biểu tập trung đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.

Đồng thời, trao đổi, thảo luận về các định hướng lớn trong việc xây dựng Luật về văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, tập trung vào việc xác định rõ hệ thống, thứ bậc, giá trị pháp lý của các loại văn bản; đổi mới quy trình xây dựng văn bản theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt, hiệu quả; hoàn thiện cơ chế xử lý kịp thời các vướng mắc từ thực tiễn.

Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn nhiều tầng nấc

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, công tác xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đi vào nền nếp.

Tuy nhiên, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc. Hiện nay, thệ thống văn bản quy phạm pháp luật có 13 tầng, với 20 hình thức văn bản quy phạm pháp luật.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 chưa quy định rõ thứ bậc hiệu lực (giá trị pháp lý) của các văn bản quy phạm pháp luật; có 17 chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Việc này dẫn đến hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có nhiều tầng nấc, việc phân định thẩm quyền ban hành về nội dung giữa các chủ thể còn chưa rõ ràng.

Toàn cảnh Hội nghị Tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ảnh: Minh Nguyệt

Một số quy định, thuật ngữ sử dụng trong Luật chưa rõ ràng dẫn đến khó khăn trong quá trình thực hiện hoặc có cách hiểu chưa thống nhất, như: Khó xác định nội hàm của cụm từ “có nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân” quy định tại điểm b khoản 1 Điều 27; chưa có quy định làm rõ khái niệm “biện pháp chỉ đạo, điều hành” quy định tại điểm a khoản 3 Điều 21 của Luật với “biện pháp thực hiện chức năng quản lý Nhà nước” quy định tại điểm c khoản 2 Điều 21 của Luật…

Ngoài ra, việc xây dựng chính sách ở một số cơ quan chưa thực sự đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy của Luật; việc tổ chức lấy ý kiến, tham vấn chính sách, tiếp thu, giải trình được quan tâm nhưng việc tổ chức thực hiện còn chưa đồng bộ; việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, áp dụng trường hợp đặc biệt trong thời gian qua còn có một số khó khăn, vướng mắc…

Cải cách quy trình lập pháp theo hướng quản trị “vòng đời” văn bản

Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Luật; đồng thời đưa ra các đề xuất, kiến nghị, các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Tham luận tại hội nghị, từ một số bất cập, hạn chế trong thực hiện quy trình lập pháp thời gian qua, đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề xuất, về tổng thể, cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ, cải cách toàn diện quy trình lập pháp hiện hành, theo hướng không chỉ dừng lại ở việc quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản mà phải hướng tới quản trị toàn bộ “vòng đời” của văn bản quy phạm pháp luật.

Đồng thời, tiếp tục đổi mới việc xây dựng chương trình lập pháp hằng năm của Quốc hội theo hướng linh hoạt hơn, bám sát vào Định hướng lập pháp nhiệm kỳ của Quốc hội, giảm tối đa thời gian, đơn giản hóa thủ tục trong việc điều chỉnh Chương trình.

Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách, nâng cao chất lượng chính sách ngay từ đầu, làm cơ sở để quy phạm hóa chính sách; nghiên cứu đổi mới quy trình tham vấn. Đặc biệt, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, giới hạn các trường hợp được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng, ban hành luật.

Mặt khác, tiếp tục hoàn thiện quy định về giám sát văn bản quy phạm pháp luật sau khi ban hành, chuyển mạnh mục tiêu hoạt động giám sát của Quốc hội theo hướng giám sát để kiến tạo phát triển; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình lập pháp để rút ngắn thời gian ban hành, hạn chế mâu thuẫn, chồng chéo và tối ưu hoá nguồn lực.

Hội nghị nhận được nhiều ý kiến tham luận của các đại biểu. Ảnh: Minh Nguyệt

Theo ông Nguyễn Minh Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính, hồ sơ trình luật, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo trình tự, thủ tục rút gọn có một trong các loại hồ sơ là Bản so sánh dự thảo sửa đổi, bổ sung, thay thế với luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hiện hành và lý do đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế.

Ông Phương cho rằng, đối với luật, nghị quyết ban hành mới thì việc yêu cầu hồ sơ này là không phù hợp. Tuy nhiên, không có quy định hướng dẫn cụ thể đối với luật, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành mới thì không cần có loại hồ sơ này. Dẫn đến khi xây dựng vẫn phải có Bản so sánh dự thảo sửa đổi, bổ sung, thay thế với văn bản hiện hành (bao gồm cả khi xây dựng Thông tư).

Hơn nữa, hồ sơ yêu cầu của Nghị định quy định chi tiết soạn thảo theo trình tự, thủ tục rút gọn nhiều hơn hồ sơ soạn thảo Nghị định quy định chi tiết theo quy trình thông thường. Do đó, theo ông Phương, vấn đề này cần rà soát, đánh giá và cải cách hơn vì soạn thảo văn bản trong trường hợp cấp bách, rút gọn cần phải đơn giản hơn về trình tự, thủ tục, hồ sơ để đảm bảo tiến độ.

Ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị, cần đẩy mạnh hơn nữa việc ứng dụng công nghệ thông tin, big data và trí tuệ nhân tạo (AI) vào các hoạt động tra cứu, rà soát và hệ thống hóa pháp luật nhằm giảm tải áp lực hành chính, tăng cường độ chính xác tuyệt đối cho cán bộ pháp chế.

Cùng với đó, cần tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức của lãnh đạo các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp Nhà nước đối với công tác pháp chế.