PGS Trần Thị Tâm Đan , nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội. Ảnh: Hải Hà

Phí chồng... phí

Nhiều phụ huynh ở Hà Nội chia sẻ, mỗi đầu năm học họ sợ nhất là đi họp phụ huynh cho con, bởi khi đó họ phải đóng các loại phí chồng phí, trong đó có nhiều khoản phí "trời ơi", mà vẫn phải "ngậm bồ hòn làm ngọt" vì sợ ảnh hưởng đến con.

Theo phản ánh của phụ huynh, vấn đề lạm thu diễn ra nhức nhối nhất ở bậc tiểu học. Tại Trường Tiểu học Phú Thượng (Tây Hồ), một phụ huynh tỏ ra bức xúc: Đề nghị Sở GD&ĐT Hà Nội thanh tra Trường Tiểu học Phú Thượng. Trường thu rất nhiều khoản như bảo hiểm y tế, bảo hiểm thân thể, ủng hộ hội người mù và Hội chữ thập đỏ, sửa chữa bàn ghế... nhưng tất cả đều không có biên lai, mà đóng trực tiếp cho giáo viên.

Trước phản ánh của phụ huynh, bà Lê Thị Bính, Hiệu trưởng nhà trường giải thích: Thực ra trong những khoản thu này có những khoản thu hộ, chẳng hạn như Bảo hiểm y tế là 289.800 đồng, Bảo hiểm thân thể 100.000 đồng là phụ huynh tự nguyện mua, làm gì có biên lai. Quỹ phụ huynh và tiền hỗ trợ cơ sở vật chất (xã hội hóa sửa chữa bàn ghế) do ban đại diện phụ huynh đứng ra thu thì cũng làm gì có biên lai. Chúng tôi không tự in được biên lai để phát cho phụ huynh. Các khoản thu tiền học, tiền ăn bán trú… khác thì có biên lai bởi vì thu theo tháng.

Về khoản tiền Hội người mù 8.000 đồng và Hội chữ thập đỏ 10.000 đồng/phụ huynh là do phụ huynh tự nguyện đóng ủng hộ hoạt động thiện nguyện do phường triển khai, trường chỉ thu hộ, không có hóa đơn nhưng có danh sách ký nhận của phụ huynh.

"Quan điểm của chúng tôi là cái gì đúng thì làm, tất cả để mong tốt hơn cho các con. Những khoản thu mà phụ huynh nói không công khai, giáo viên không viết lên bảng thì giờ phụ huynh có thể đến cổng trường theo dõi", bà Bính nói.

Tại Trường Tiểu học Đồng Nhân (quận Hai Bà Trưng), 1 phụ huynh có con học lớp 1 chia sẻ: Trường thu rất nhiều khoản, trong đó có cả ghế ngồi, bạt… nhưng lại thu thành nhiều đợt khác nhau, cộng lại các khoản thu cũng không phải là nhỏ. Đặc biệt, trường đang huy động học sinh đóng tiền mua điều hòa mới cho các con. Tuy đang trong quá trình lấy ý kiến, nhiều phụ huynh ấm ức, nhưng không ai dám lên tiếng vì sợ con bị ảnh hưởng. Nói chung trường đã muốn thu thì phụ huynh khó từ chối.

Xóa lạm thu phải tăng học phí

Vấn đề lạm thu năm nào cũng nhức nhối, lãnh đạo sở luôn khẳng định “siết”, cùng với đó là lập đoàn thanh tra, kiểm tra, nhưng xem chừng chỉ "như muối bỏ biển". Để "nhổ tận gốc" vấn nạn này, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, phải tăng học phí lên.

PGS Trần Thị Tâm Đan , nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho rằng: Chỉ có thể “nhổ tận gốc” lạm thu khi ta tìm được nguyên nhân sâu xa và gốc rễ của nó. Quan điểm của tôi xưa nay đều cho rằng, tất cả các khoản thu các trường tự đặt ra thực chất nguyên nhân đều là do trường rất thiếu kinh phí, thiếu cơ sở vật chất.

Nhà nước mới chỉ hỗ trợ được 1 phần, trong khi đó, nhu cầu xã hội ngày một cao, điều kiện dạy và học cũng phải được trang bị tốt hơn như: Phòng học có điều hòa, máy chiếu, tham gia các câu lạc bộ, học tiếng Anh với người nước ngoài... Tuy nhiên, nói vậy không phải để cổ súy đóng góp mà tôi ủng hộ việc đóng góp phải hợp lý, công khai và minh bạch.

Thực tế, ở các trường công lập, mức học phí hiện nay thu rất thấp. Ở bậc học mầm non, học phí chỉ 40.000 đồng/tháng, không đủ để nhà trường trang trải các hoạt động giáo dục. Học phí thấp không phải là đã vui mà chính là nỗi lo, vì khiến con em chúng ta phải chịu thiệt thòi, cộng thêm với học phí thấp thì phụ phí cao.

"Phải gom tất cả các khoản đóng góp vào một khoản duy nhất là học phí, phải tăng học phí. Học phí này phải được tính trên cơ sở đảm bảo được tất cả các việc thu chi của nhà trường. Trường phải hạch toán xem việc chi cho đào tạo trên 1 học sinh trong 1 năm học là bao nhiêu. Trên cơ sở đó, ngân sách Nhà nước tính ra sẽ hỗ trợ được bao nhiêu, còn phải xã hội hóa bao nhiêu? Khi làm được việc này thì chắc chắn sẽ không còn lạm thu" - bà Tâm Đan khẳng định.

Chung quan điểm, GS. Nguyễn Minh Thuyết, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội nói: “Ở trường nào cũng vậy, học phí trường công thấp quá thì người ta buộc phải thu bù. Không thu bù thì họ lấy tiền đâu mà trang trải. Đặc biệt, thầy cô lương thấp như thế thì làm sao mà trông con người ta cho tử tế được”.

“Cần xem xét việc Nhà nước hỗ trợ nhưng nên hỗ trợ cho ai? Tôi nghĩ Nhà nước chỉ hỗ trợ cho những đối tượng chính sách, vùng có nhiếu đối tượng chính sách”, ông Thuyết nhấn mạnh.

Giải bài toán lạm thu đầu năm có thể còn nhiều cách khác nhau, nhưng rõ ràng tăng học phí để tránh các khoản phụ phí “trời ơi” cũng là lời giải cần được cân nhắc.

Bà Phạm Thị Hồng Nga - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội:

Phải hoàn trả cho học sinh nếu thu sai

Trao đổi với PV về vấn đề “siết” lạm thu đầu năm học, bà Phạm Thị Hồng Nga, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, từ ngày 15 - 25/9, Sở đã thành lập 5 đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra thu chi đầu năm học. “Chúng tôi tiếp cận từng em học sinh, từng giáo viên hỏi xem năm nay bố mẹ các em phải đóng góp gì, trường thu những gì, sau đó sẽ làm việc với ban giám hiệu các trường. Năm nay, Hà Nội làm sớm, khi nhiều trường còn chưa họp phụ huynh, hy vọng sẽ phát hiện và chấn chỉnh được lạm thu từ trong "trứng nước” - bà Nga nói.

Bà Nga cũng khẳng định, đối với những khoản thu sai, nếu phát hiện, Sở sẽ kiên quyết xử lý kỷ luật và yêu cầu hoàn trả cho học sinh. Các trường chỉ được thu 1 loại quỹ hội cha mẹ học sinh chứ không được chia thành quỹ trường, quỹ lớp. Thu bao nhiêu cũng phải giải trình rõ dùng để làm gì, phải có dự kiến chi và có sự đồng thuận từ phụ huynh...

Sở GD&ĐT Hà Nội cũng đã công khai toàn bộ số điện thoại của lãnh đạo sở trên trang web hanoiedu.vn, người dân có thể gọi đến bất cứ lúc nào nếu phát hiện có dấu hiệu sai phạm trong thu đầu năm.

Hải Hà