(Thanh tra)- Từ học sinh giỏi Văn quay đi, quay lại với Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Đỗ Phủ, Lý Bạch… vị giáo sư (GS) trẻ nhất Việt Nam Sĩ Đức Quang lại xoay vào consin, bất đẳng thức, hình học phức… vì trót “say” Toán.
Trò chuyện với tôi khi đang bộn bề công việc làm giám khảo cuộc thi Olympic Toán học và Khoa học quốc tế, Sĩ Đức Quang cười hạnh phúc nói: “Tôi rất vui vì đã “thổi” bùng ngọn lửa đam mê Toán học cho học trò ở những nơi tôi đến và giảng dạy”.
"Say" Toán, bỏ chuyên Văn
+ Là 1 trong 2 GS trẻ nhất Việt Nam năm 2019, ở cái tuổi 38, anh có nghĩ thành công của mình đến quá sớm?
- Tôi không nghĩ đây là thành công đến quá sớm và cũng không phải là điều gì đó quá đặc biệt. Được công nhận GS chỉ là điểm đến trên một hành trình chứ chưa phải là đích đến. Hiện nay, ở nước ngoài, trở thành GS ở tuổi 38 cũng là điều bình thường. Ở Việt Nam, tương lai sắp tới sẽ khác bởi thế hệ của tôi và sau tôi, các bạn làm nghiên cứu rất nhiều, điều kiện nghiên cứu tốt hơn xưa.
+ Được phong GS sớm như vậy chắc anh là “con nhà nòi”?
- Tôi sinh ra ở một làng quê xã An Bình (Thuận Thành, Bắc Ninh). Bố mẹ tôi làm nghề bán đậu phụ. Năm 1992, gia đình tôi chuyển lên Hòa Bình. Bố mẹ đem theo nghề đậu phụ để mưu sinh. Khi đó, tôi bắt đầu vào học lớp 7.
Suốt 6 năm học phổ thông, cả gia đình tôi 7 người sống trong căn nhà thuê chỉ vẻn vẹn 15m2. Nhà có 5 anh chị em, tôi là em út, nên được bố mẹ cho ăn học đến nơi đến chốn. Các anh chị tôi, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, đều phải bỏ học giữa chừng.
Năm tôi học lớp 12 - khi đó mẹ tôi đã 56-57 tuổi vì khu nhà tôi ở có nhiều đối tượng nghiện, sợ con nguy hiểm, bà đã thức đêm canh cho tôi học. Ngày ấy, vì ham học quá, tôi không để ý, về sau mẹ kể lại mới biết. Nhìn lại, thật không ai đi học như tôi cả!
+ “Cơn gió” nào đưa anh đến với Toán học?
- Tôi thích học từ bé và giỏi đều các môn. 3 năm học cấp II, tôi theo đội tuyển học sinh giỏi Văn của trường. Hết lớp 9, tôi được tuyển thẳng vào lớp 10 trường thường, nhưng để thử sức, tôi thi vào Trường THPT Chuyên Hoàng Văn Thụ, đỗ cả chuyên Sinh và chuyên Toán. Cuối cùng tôi chọn chuyên Toán vì “yêu”, và thực sự đến lớp 11, tôi mới “say” Toán.
+ 3 năm trong đội tuyển học sinh giỏi Văn, cuối cùng lại chọn Toán, điều này chắc không dễ?
- Đúng vậy! Tôi mất 1 học kỳ đầu tiên luôn trong tình trạng phải “đuổi” theo các bạn ở môn Toán.
Lớp tôi, các bạn đều học chuyên Toán ở các huyện, suốt mấy năm cấp II xoay vào cosin, bất đẳng thức, còn tôi quay đi quay lại là Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Đỗ Phủ, Lý Bạch... Học kỳ 1 lớp 10 tôi “chạy” theo các bạn rất mệt, nhưng hết kỳ 2 lớp 10, tôi đã tự học xong chương trình Toán phổ thông và có thể giải đề Toán thi ĐH.
Sang lớp 12, tôi đi thi học sinh giỏi Quốc gia môn Toán và là 1 trong 4 bạn giải Nhì (năm đó chỉ có 1 giải Nhất), nên được tuyển thẳng ĐH. Vì mê Toán, hoàn cảnh gia đình khó khăn nên tôi chọn học sư phạm để được miễn học phí.
Anh Sĩ Đức Quang và nữ nghiên cứu sinh vừa bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ trong năm 2019. Ảnh: NVCC
Từ nghiên cứu số 0 đến phát hiện “chân trời mới”
+ Vào ĐH, mọi chuyện có “dễ thở” hơn với anh?
- Bước chân vào Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, tôi học lớp chất lượng cao, có học bổng, lại đi dạy thêm nên về kinh tế đúng là “dễ thở” hơn. Còn “biển” kiến thức thì mênh mông, khi mới vào tôi thấy cái gì cũng mới.
Được học với nhiều người thầy rất tâm huyết, đặc biệt, năm thứ 2, thứ 3 ĐH, lớp tôi được GS Ngô Bảo Châu, GS Nguyễn Tiến Dũng… về giảng dạy. Tiếp xúc với những chuyên gia hàng đầu về Toán học, ham muốn học Toán trong tôi càng ngày càng lớn hơn, tầm nhìn ngày càng được mở rộng.
+ Người thầy nào đã ảnh hưởng đến anh nhiều nhất?
- Tôi đặc biệt ấn tượng với thầy Đỗ Đức Thái (Trưởng khoa Toán - Tin, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội - PV). Thầy Thái giảng Toán rất hay, chữ viết đẹp, trong bài giảng của thầy, mọi vấn đề trở nên rất thú vị. Lúc nào thầy Thái cũng kích thích học trò tìm hiểu, sáng tạo. Thầy chính là người truyền cảm hứng và hướng dẫn tôi học cao học. Đó cũng là người đầu tiên hướng dẫn tôi nghiên cứu Toán một cách sâu sắc.
+ Trên con đường chinh phục Toán học, anh có gặp điều gì khó khăn?
- Khó khăn đầu tiên là vào học kỳ 2 năm thứ 4 ĐH, có 1 bài toán tôi nghiên cứu suốt 6 tháng, kết quả cuối cùng là số 0. Nhưng từ đó, tôi vô tình đọc được 2 bài báo của GS người Nhật Hirotaka Fujimoto liên quan đến lý thuyết Nevanlinna (phân bố giá trị), chính từ đây đã mở ra “chân trời mới” với tôi…
May mắn đã mỉm cười với tôi! Tại một hội thảo, thầy Thái đã giới thiệu tôi với GS Junjiro Noguchi - GS hàng đầu thế giới về lý thuyết Nevanlinna. Sau thời gian trao đổi, GS Noguchi nhận tôi làm học trò, gợi ý làm hồ sơ xin học bổng của Chính phủ Nhật để làm nghiên cứu sinh ở ĐH Tokyo.
| “Lứa tuổi của tôi ở quê khi đó nghỉ học hết rồi. Suốt những năm học phổ thông, điều kiện học tập quá thiếu thốn, cuộc sống gia đình rất khó khăn, nên điều tôi tự hào nhất đến bây giờ là… chưa bỏ học” - tân GS trẻ Sĩ Đức Quang. |
+ Sang Nhật làm nghiên cứu sinh, anh đã viết tiếp niềm đam mê Toán học như thế nào?
- Khi sang Nhật, về kiến thức chuyên môn tôi đã đủ để bảo vệ luận án Tiến sĩ, nên không gặp khó khăn nhiều. Cái tôi học được nhiều là ở tác phong làm việc khoa học, đức tính cẩn thận, giờ giấc tuyệt đối chính xác...
Sau 3 năm (tháng 10/2006) tôi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ và tiếp tục xin được học bổng học sau Tiến sĩ. Năm 2013, tôi bảo vệ Tiến sĩ HDR (tương đương Tiến sĩ Khoa học) ở Université de Bretagne Occidentale (nước Pháp).
+ Thành công như vậy, tại sao anh lại trở về nước?
- Tôi nghĩ bản thân có thể làm được điều gì đó của riêng mình khi trở về nước, tôi cũng muốn đóng góp thiết thực cho Trường ĐH Sư phạm Hà Nội - nơi mình đã ra đi và cho cộng đồng. Trở về tôi không có gì băn khoăn.
+ Anh có hài lòng với công việc hiện tại không?
- Hiện tôi giảng dạy ở các lớp tài năng Toán của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội và cũng hướng dẫn các bạn làm nghiên cứu sinh. Đã có 3 bạn bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ và tôi đang hướng dẫn 3 nghiên cứu sinh nữa.
Ngoài ra, tôi thường xuyên có mặt ở Viện Toán cao cấp để nghiên cứu. Tôi còn cộng tác nghiên cứu ở Viện Toán của Đại học Thăng Long - là một trong những thành viên sáng lập ra Viện Toán này.
Công việc mà tôi rất yêu thích là dạy ở “Trường Đông Toán học” (trường do Viện Toán cao cấp thành lập dành cho các em đội tuyển học sinh giỏi Toán ở các trường phổ thông chuyên trên cả nước). Ở nơi đó, tôi đã phát hiện và “truyền lửa” đam mê Toán học tới các em học sinh phổ thông. Nhiều em sau này đi theo “nghiệp Toán”. Tôi rất vui vì đã “thổi” bùng ngọn lửa đam mê Toán học cho học trò ở những nơi tôi đến và giảng dạy.
+ Bước sang năm 2020, mục tiêu của anh là gì?
- Với người làm khoa học, điều quan trọng nhất là những kết quả nghiên cứu. Tôi luôn muốn mình làm được nhiều công trình thực sự ý nghĩa cho cộng đồng khoa học. Trong năm 2020, tôi sẽ dành thời gian giải các bài toán lớn mình đặt ra và cố gắng tìm thêm những vấn đề mới để nghiên cứu.
Mục tiêu nữa mà tôi hướng tới là mở rộng liên kết giữa các ngành khoa học khác nhau. Trong thời đại ngày nay, làm được việc này sẽ đem lại nhiều lợi ích hơn cho xã hội.
+ Cảm ơn anh đã trả lời phỏng vấn của Báo Thanh tra!
Hải Hà
