Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cho rằng tự chủ phải thấm tới từng giảng viên. Ảnh: TTH

Chính sách “1 khóa, 2 chìa và 4 nấc”

Theo Phó Thủ tướng, tự chủ ĐH là trách nhiệm của các bộ và các trường ĐH; phải ban hành các văn bản chính thức để tiếp tục làm tiếp. Nếu chưa kịp ban hành văn bản mới để tháo gỡ vướng mắc thì tiếp tục cho các trường làm như hiện nay.

Nói rõ về khó khăn trong thực hiện tự chủ ĐH, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cho rằng, điều này thực chất liên quan đến vấn đề nhận thức, và nhiều điểm trong nhận thức liên quan đến lợi ích và trách nhiệm.

Ví von về thiết kế chính sách liên quan đến các trường ĐH, Phó Thủ tướng nhắc đến hình ảnh “1 khóa, 2 chìa và 4 nấc”.

“Nấc 1 là trường không được tự chủ tý nào, Nhà nước bao cấp hết thì khóa rất chặt. Nấc 2 cho trường tự chủ một phần chi thường xuyên, khóa sẽ mở ra thêm một chút. Nấc 3 là trường tự chủ toàn bộ chi thường xuyên thì nới ra chút nữa. Phải đợi đến khi tự chủ toàn bộ, kể cả chi đầu tư và chi thường xuyên mới cho tự chủ hoàn toàn. Tuy nhiên, đó là chỉ là nấc 4 chứ không phải đã được “tháo” hết khóa đó ra, còn nhiều khóa khác.

Còn 2 chìa, một chìa là Bộ GD&ĐT - cơ quan quản lý Nhà nước; chìa thứ 2 là cơ quan chủ quản” - Phó Thủ tướng nói.

Để “tháo khoá”, Phó Thủ tướng cho rằng cần hiểu đúng về tự chủ. Tự chủ trước hết là về chuyên môn, học thuật trong giảng dạy và nghiên cứu. Bỏ can thiệp hàng ngày, có tính hành chính, áp đặt vào trong nội bộ các trường ĐH. Từ đó xác định các quyền về bộ máy, nhân sự, bao gồm cả thành lập, bổ nhiệm, miễn nhiệm, chế độ đãi ngộ. Tự chủ tài chính chỉ là 1 phần…

Tháo gỡ tối đa các quy định cứng nhắc

Để tạo điều kiện cho các trường tự chủ, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ GD&ĐT tháo gỡ tối đa, bỏ các quy định hành chính, cứng nhắc như tỷ lệ sinh viên/giảng viên, tỷ lệ giảng viên cơ hữu vốn để ngăn chặn tiêu cực những trường yếu kém nhưng vô hình trung lại kìm hãm các trường đã tự chủ tốt.

Còn các cơ quan chủ quản phải thay đổi quan niệm lâu nay coi nhà trường như một vụ, một trung tâm của mình mà quên mất đây là một trường ĐH.

Phó Thủ tướng đưa ra 4 vấn đề cần lưu ý khi các trường tiếp tục tự chủ:

Thứ nhất, phải đổi mới ngay tư duy cho lãnh đạo các trường ĐH, trực tiếp nhất từ các hiệu trưởng. Chừng nào còn có ý kiến: Luật đã có quy định về hội đồng trường, nhưng hội đồng trường phần lớn chưa lập, hoặc lập ra rồi còn chưa đúng là cơ quan quyền lưc thì không được.

Thứ 2, theo Phó thủ tướng đây là điều tối quan trọng. Đó là, tất cả các trường, đầu tiên là các trường tự chủ phải có một bộ quy tắc ứng xử giống như “bộ luật” của mỗi trường, trong đó quy định cụ thể, chi tiết nhất có thể về tất cả các mặt: Tuyển người quy trình thế nào, thẩm quyền ai quyết? Thi đua khen thưởng như thế nào?... Tất cả các mặt phải được thông qua tập thể cán bộ giảng viên và phải được hội đồng trường thông qua.

Thứ 3, phải có 1 cơ chế, lập các quỹ học bổng, hay các quy định cần thiết để đảm bảo cơ hội tiếp cận ĐH cho đối tượng chính sách.

Thứ 4: Nhất định phải đẩy mạnh kiểm định và xếp hạng. “Tự chủ phải đi với giải trình trách nhiệm với xã hội, để sao cho trường ĐH là cơ sở, ở đó thể hiện một mô trường làm việc sáng tạo, khoa học, văn minh, là 1 thiết chế của dân tộc này, đất nước này, và nếu vươn lên đẳng cấp, thì đó sẽ là thiết chế của thế giới” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Các trường ĐH của Việt Nam không thực hiện tự chủ, không thành các trường mạnh thì nhân lực chất lượng cao sẽ không như mong muốn. Đây là trách nhiệm vì đất nước”, Phó Thủ tướng nói.

TTH