NCKH là 1 trong 2 trụ cột của trường ĐH bên cạnh đào tạo. Ảnh: HH

Kinh phí đầu tư… khiêm tốn

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phùng Xuân Nhạ khẳng định, NCKH là 1 trong 2 trụ cột của trường ĐH bên cạnh đào tạo. Lãnh đạo nhiều trường ĐH cho biết, họ rất quan tâm tới công tác này, nhưng gặp khó khăn do kinh phí đầu tư quá khiêm tốn.

PGS.TS Vũ Văn Tích - ĐH Quốc gia Hà Nội thông tin: Đầu tư tài chính cho hoạt động KHCN trong cả nước bình quân cả giai đoạn 2011 - 2015 vào khoảng 1,7% ngân sách Nhà nước, tương đương 0,4% GDP. Con số này nhìn chung là thấp so với các nước trong khu vực: Thái Lan là 0,48%; Malaysia 1,26% và Singapore là 2,2% GDP (theo tính toán của World Bank năm 2016).

Xét về tổng mức đầu tư kinh phí NCKH, ngành Giáo dục được đầu tư thấp hơn một số bộ, ngành như Viện Hàn lâm KHCN Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công thương...

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội - đơn vị chủ trì xây dựng báo cáo NCKH trong các trường sư phạm cho biết: Kinh phí dành cho NCKH của các trường sư phạm còn quá khiêm tốn. Tính trung bình hàng năm, mỗi tiến sĩ được đầu tư 30 - 110 triệu đồng (chỉ tập trung ở 1 số tiến sĩ); mỗi giảng viên ĐH từ 7 - 39 triệu đồng…

PGS.TS Nguyễn Quang Linh - Giám đốc ĐH Huế thốt lên: Tổng mức đầu tư cho NCKH quá thấp. Nghị định 99/2014 của Chính phủ quy định đầu tư phát triển tiềm lực và khuyến khích các hoạt động KHCN trong các cơ sở giáo dục ĐH chỉ 8% trích từ nguồn thu hợp pháp và nguồn thu học phí để làm nghiên cứu. Để có tiền làm NCKH, trường phải chạy ngược chạy xuôi, Bắc có, Nam có, thậm chí vào tận miền Tây để huy động nguồn lực xã hội hóa, nhưng cũng rất khó vì dân nghèo, lấy đâu ra tiền để đầu tư cho nghiên cứu.

Bán không ai mua

Với mức đầu tư kinh phí thấp như vậy, lãnh đạo nhiều trường ĐH khẳng định chúng ta khó có thể đòi hỏi có các sản phẩm KHCN chất lượng cao. Thậm chí, có được sản phẩm công nghệ cao cũng rất khó bán.

Giám đốc ĐH Huế chia sẻ: Trường của ông có trên 200 sản phẩm NCKH, năm nào cũng tham gia thị trường KHCN từ Bắc đến Nam để quảng bá sản phẩm, nhưng vẫn chưa hấp dẫn được doanh nghiệp (DN), nhất là các sản phẩm lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn thì… "bán không ai mua".

Vì thế, người đứng đầu ĐH Huế đề xuất, Bộ GD&ĐT nên đặt hàng cho các trường. Thực tế chứng minh, nếu đằng sau 1 sản phẩm KHCN có 1 nguồn đầu tư thì DN họ mua ngay, nếu không rất khó bán.

PGS.TS Hoàng Minh Sơn - Hiệu trưởng ĐH Bách khoa Hà Nội cũng cho rằng: Mặc dù có khá nhiều sản phẩm KHCN khối các cơ sở giáo dục ĐH khối khoa học tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ được ứng dụng trong thực tế, nhưng ít sản phẩm được phát triển hoàn thiện, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa để chiếm lĩnh thị trường và mang lại hiệu quả cao về mặt kinh tế. Phần nhiều sản phẩm chỉ tập trung giải quyết những bài toán khá cụ thể trong thực tiễn, nhưng ít tạo ra nền tảng KHCN để phát triển, kế thừa.

Một trong những nguyên nhân dẫn tới sản phẩm NCKH khó "sống" trên thị trường được ông Sơn chỉ ra là do các hoạt động KHCN ở nước ta thiếu vắng sự tham gia của DN, sự liên kết giữa các trường với DN rất hạn chế. Trong tổng số 8.010 DN chỉ có 1% DN thực hiện cải tiến và tiến hành nghiên cứu triển khai (theo số liệu điều tra thống kê R&D của DN Việt Nam năm 2012).

Đại diện DN, ông Nguyễn Văn Tân, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn VNPT cho biết: Hiện 2 lĩnh vực công nghệ nền tảng và công nghệ ứng dụng Tập đoàn rất cần nhưng phải đi nhập của nước ngoài. Vì vậy, nếu cơ sở giáo dục ĐH sẵn sàng thì ông Tân cho rằng hoàn toàn có thị trường.

Rõ ràng  cung - cầu trong nghiên cứu và ứng dụng KHCN ở nước ta chưa gặp nhau. Do đó, rất cần vai trò điều tiết của Nhà nước để các trường ĐH “sống” được bằng sản phẩm nghiên cứu của mình, còn các DN không phải nhập sản phẩm của nước ngoài với giá cao, chấm dứt cảnh ra “lò” rồi “đắp chiếu”.

Nguyễn Quân