Bìa luận văn thạc sĩ “Vị trí của kẻ bên lề…” của tác giả Đỗ Thị Thoan

Nghiên cứu “thực hành thơ” của nhóm Mở miệng với phương pháp “chọn một góc nhìn văn hóa thích hợp” (lời NT), NT đã rút ra được những thứ như thế này:

Dẫn nguyên văn bài “Đâm ra” của Bùi Chát, trong đó có những câu: “Tôi tổ chức chiến tranh/Tôi nam mô vị chúa trời/Tôi đâm ra/Tôi cải tạo… (từ tục - MT) hộ…”, NT đã nhận xét: “Những thi phẩm này (đúng là phải gọi bằng từ “thi phẩm”) đều sạch, đẹp và giàu năng lượng cảm xúc” (trang 64).

Dẫn bài “Đụ vỡ sọ” của Nguyễn Quốc Chánh (đọc nhan đề thì biết nội dung nó tục tĩu tới đâu -  không thể trích lại được - MT), NT đã bình luận: “Hiếm có bài thơ nào sử dụng những chữ vốn bị cho là cấm kỵ tài tình và hấp dẫn đến thế, thẳng băng ngang hàng, không kêu gọi lật đổ, mà bản thân nó đầy sức mạnh lật đổ” (trang 67).

Ở phần “Thực hành thơ dơ, thơ rác: Mỹ học của cái tục?”, NT đặt vấn đề: “Nhưng vấn đề tình dục và những cái rác, cái dơ sẽ đưa thơ đến đâu?”, rồi trích lời của Hoàng Ngọc Tuấn thay cho câu trả lời: “Một tác phẩm đụng chạm đến dục tính và đạo đức mà bị xã hội kết án ngay và vứt ngay là một tác phẩm kém cỏi, vì nó chưa phải là nghệ thuật, mà chỉ là một sự thô lỗ lố bịch. Một tác phẩm đụng chạm đến dục tính mà được đón nhận ngay và bị quên lãng ngay cũng là một tác phẩm kém cỏi, vì nó chứa đầy bản kém và công thức. Chỉ có tác phẩm khiến con người băn khoăn và tranh luận mãi mới là tác phẩm xuất sắc, vì nó tạo điều kiện cho con người tư duy sâu xa hơn về cuộc sống và nghệ thuật”. Đoạn văn này ngỡ như đang bình, đang nói về thơ Hồ Xuân Hương. Nhưng rồi, thật bất ngờ, NT lại mượn mồm “một nhà thơ nào đó” thay cho lời bình của mình: “Sống trong một xã hội như xã hội Việt Nam, chỉ có thánh may ra mới không biết chửi tục”. (Thế thì NT có chửi tục không? Ông, bà, cha, mẹ của NT chửi có tục không nhỉ?).

Cũng ở mục “Thực hành thơ rác, thơ dơ”, NT còn nhận  định: “Văn thơ cách mạng đã “ý thức hệ” toàn bộ ngôn ngữ, thành một hệ ngôn ngữ công thức, hoàn toàn xa dời đời sống. Cái tục ở đây, liên quan đến những taboo khác là chính trị và tình dục. Liên quan đến chính trị vì nó văng tục để chửi, để căm uất, liên quan đến tính dục khi nó gọi tên và miêu tả các hành vi tính giao bằng các từ ngữ nguyên thủy của nó (…). Với Nguyễn Quốc Chánh cái tục là “nhứng biến chứng của ám ảnh chính trị trên thân xác”, là cách nhổ vào ngôn ngữ tuyên huấn giả trá” … (trang 87, 88).

… Điểm và dẫn sơ sơ như thế để thấy rằng, quanh đi, quẩn lại, NT cũng không thể nào thoát… tục được. Không tục kiểu nọ thì cũng tục kiểu kia. Mà đã tục như thế thì lấy đâu ra chân, thiện, mỹ?

Nói như TS Nguyễn Thị Từ Huy, giảng viên Khoa Văn, Đại học Sư phạm Hà Nội: “… Tôi kính trọng PGS Nguyễn Thị Bình vì đã hướng dẫn một luận văn như luận văn của Đỗ Thị Thoan (tên thật của NT - MT) và ủng hộ Đỗ Thị Thoan khi cô ấy đã chọn nghiên cứu về nhóm Mở miệng và văn học bên lề”. Rõ là, không có ai dở hơi hay thần kinh đến mức phê phán đề tài hay chê bai, giễu cợt đối tượng được nghiên cứu. Mà quan trọng là, phải rút ra được điều gì đó thiết thực và nhân văn từ đề tài và đối tượng nghiên cứu đó. NT đã không làm được điều này, mà ngược lại, đã a dua, đồng lõa với nhóm Mở miệng để kích động phản kháng, nổi loạn. Nói như thế có sai không, có gì là thất thế, thất lễ không thưa cô giáo - TS Từ Huy?

Nếu chiếu theo tiêu chí nghiên cứu sáng tạo các công trình khoa học là vì sự tiến bộ, văn minh của nhân loại, thì luận văn “Vị trí của kẻ bên lề…” của NT không có tính học thuật, không có giá trị khoa học nào cả. Vì đơn giản, nó không vì con người, không hướng con người tới mục đích chân, thiện, mỹ.

Đến đây, xin mượn lời nhà phê bình văn học Đông La để kết thúc bài viết này: “… Đã là con người bình thường, ai cũng biết phân biệt tốt với xấu, sạch sẽ với bẩn thỉu, lịch sự với thô tục… Người ta chỉ để thùng rác ở chỗ khuất lấp chứ có ai lại trưng ra trong phòng khách, mà văn chương như phòng khách của tinh thần, không thể quăng bừa rác, uế tạp và thô bỉ lên đó được. Đã có những nhà phê bình, những trang web mang danh ở xã hội hậu hiện đại văn minh đề cao loại văn chương đó, có công độc đáo hoá cái lập dị, nghiêm túc hóa cái bông phèng, sâu sắc hóa cái vô nghĩa, cao siêu hóa cái tầm thường, và cuối cùng là nhân bản hóa cái phi nhân tính, bởi đã kỳ công đi phân tích mùi thơm của thối rữa, tô vẽ màu sắc cho rác rưởi; cả hai, cả sự sáng tạo và thẩm định, hoàn toàn có thể nói thực chất chỉ là sự xả rác trí tuệ mà thôi”.

Minh Tâm