Ảnh: Hải Hà

Chương trình phải chuẩn
 
Chỉ còn nửa tháng nữa là bước vào giai đoạn 1 lộ trình đổi mới chương trình, SGK. Đến nay, nhiều vấn đề như ai viết sách? Kinh phí ra sao? Thẩm định thế nào?... đã được đưa ra “mổ xẻ”. Tuy nhiên, cái “gốc” là chương trình để làm nên “ngọn” là SGK lại chưa được quan tâm đúng mức.
 
Nhiều nhà giáo từng tham gia viết SGK khẳng định, trước đây khung chương trình của chúng ta đã có, nhưng rất đơn giản, sơ sài, chỉ bao gồm liệt kê các chương, mục, kiến thức chính; yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ cũng chỉ bằng các gạch đầu dòng đơn giản. Nhưng lúc đó, người viết sách không bị ảnh hưởng nhiều bởi chỉ có duy nhất bộ sách, quá trình viết sách cũng là quá trình bổ sung “da thịt” cho chương trình, còn hiện nay có nhiều bộ sách thì rõ ràng cách viết khung chương trình phải thay đổi hoàn toàn.
 
Hình dung việc xây dựng chương trình, SGK mới giống như kiến trúc của một ngôi nhà, PGS Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) chia sẻ: Trước hết, người chủ phải nghĩ xem nhà của mình có bao nhiêu tầng, mỗi tầng định làm gì, trên cơ sở đó mới vẽ đươc thiết kế từ bên ngoài tới bên trong. Sau đó mới dùng vật liệu để xây dựng thành ngôi nhà. “Viết SGK quan trọng là phải đưa ra những yêu cầu cần đạt được đối với từng lớp học, từng cấp học. Về trí tuệ, về đức, thẩm, mỹ như thế nào, vấn đề này được thể hiện trong một chương trình cụ thể ra sao. Nếu chưa làm được việc đó thì rất khó có bộ SGK đạt được yêu cầu”, PGS Nhĩ bày tỏ.
 
Nói về việc phải làm thế nào để có chương trình tốt, PGS Văn Như Cương - người có kinh nghiệm viết SGK nhiều năm - nói: Chúng ta phải xây dựng một chương trình rất chi tiết, không ai có thể thay đổi được. Chương trình này sẽ được dùng cho toàn quốc, thỏa mãn các tiêu chí về kiến thức chuẩn, dễ học, dễ dạy. SGK mới hay cũ cũng phải bám vào chương trình chuẩn này. Khi đã có chương trình chuẩn, giáo viên có thể thoải mái lựa chọn các hình thức truyền đạt làm sao đạt hiệu quả cao nhất, không khô cứng, không truyền thụ một chiều.
 
PGS Trần Xuân Nhĩ lưu ý: Điều cần ghi nhớ là dù một hay nhiều bộ SGK thì chương trình mới là cái chủ yếu, còn SGK là thực tế minh họa cho chương trình đó. Mỗi địa phương, thậm chí từng nhà trường, giáo viên cần chủ động trong việc dạy học của mình sao cho phù hợp với tình hình thực tế, miễn sao đảm bảo chương trình, đó mới là cái đích hướng tới của một chương trình, nhiều bộ SGK. Nếu vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào SGK, giáo viên chỉ nói những điều như sách viết thì dù có thay đổi, đổi mới gì cũng vẫn là "bình mới, rượu cũ".
 
Cần phương án tài chính rõ ràng
 
Theo phương án viết SGK mới của Bộ GD&ĐT, ngoài 1 cuốn sách do Bộ biên soạn, sẽ có nhiều bộ sách của các tổ chức, cá nhân khác. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia giáo dục khẳng định, nếu không có phương án tài chính rõ ràng thì rất dễ dẫn tới tình trạng không có 1 tổ chức cá nhân nào dám đứng ra viết sách.
 
PGS Cương cho rằng, Bộ cần phải công bố phương án tài chính rõ ràng cho các cá nhân, tổ chức viết sách khác ngoài Bộ. PGS phân tích: Khi một cá nhân, tổ chức đăng ký viết thì phải có kinh phí cho họ, nhưng ai đăng ký viết cũng cấp kinh phí thì chắc chắn không đủ tiền. Nhưng nếu nói họ cứ viết đi, đến khi viết xong, thẩm định xong mới cấp kinh phí thì nhiều người có khả năng làm sách lại không muốn tham gia, nhỡ sách của họ không được thẩm định thì sao? Không ai mạo hiểm đầu tư công sức, trí tuệ và thời gian như vậy. Làm không thận trọng rất có thể vẫn chỉ là "bình mới rượu cũ”, kế hoạch xã hội hóa SGK coi như “phá sản”
 
Chung quan điểm, PGS Trần Xuân Nhĩ đặt vấn đề: Nếu không có điều kiện hỗ trợ, khuyến khích người làm sách thì sẽ rất ít có người tham gia viết sách. “Nhà nước cũng cần có cơ chế đối với những người có đề án viết sách, có thể ngân hàng nhà nước cho họ vay với lãi suất ưu đãi, hoặc có thể cho tác giả mượn vốn để viết. Làm được như vậy mới khuyến khích được người viết sách”.
 
"Chủ trương một chương trình, nhiều bộ SGK là đúng, nhưng đi vào vấn đề cụ thể để cho tất cả những người viết sách yên tâm, ít nhất cũng phải hỗ trợ tiền cho họ. Nếu chỉ có tâm mà không có kinh phí làm thì cũng chưa xong", nguyên lãnh đạo Bộ khẳng định.

Hải Hà