Niềm vui ngày tựu trường của hơn 100 học sinh lớp 1, Trường Tiểu học Lóng Luông. Ảnh: Hồng Bài

Thầy Trần Hữu Đức, Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Vân Hồ cho biết: Năm học 2014 - 2015, toàn huyện có 44 đơn vị trường học, gồm 14 trường mầm non với 218 nhóm lớp, 4.113 trẻ. Trong đó, học sinh 5 tuổi lên lớp là 1.257 em, đạt 99,8% trẻ trong độ tuổi; 15 trường tiểu học với 413 lớp, 5.674 học sinh; 13 trường trung học cơ sở (THCS) với 125 lớp, 2.968 học sinh; 1 trường phổ thông dân tộc bán trú THCS; 1 trường trung học phổ thông. 

Ngành học mầm non có 273 giáo viên, tỷ lệ đạt trên chuẩn 12,8%, đạt chuẩn 87,2%. Bậc tiểu học có 472 giáo viên, tỷ lệ giáo viên đạt trên chuẩn 49,3%, đạt chuẩn 50,5%. Bậc THCS có 250 giáo viên, tỷ lệ đạt trên chuẩn 45,9%, đạt chuẩn 52,4%.

Tuy nhiên, giáo dục Vân Hồ còn rất nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất thiếu thốn và xuống cấp nghiêm trọng. Toàn huyện có 809 phòng học thì mới có 455 phòng học kiên cố, 149 phòng học bán kiên cố, 205 phòng học tạm và còn 17 phòng học mượn. 

Khó khăn nhất là bậc học mầm non, bậc tiểu học tại các điểm trường xa trung tâm. Ở đây, lớp không ra lớp, bàn học không ra bàn học. Nhiều lớp mầm non gần như chỉ là nơi giữ trẻ. Đồ chơi thiếu, sân chơi không có, phòng học quá tạm bợ. Nhiều điểm trường mầm non không giám giữ trẻ buổi trưa. Vì, mùa mưa bão sợ đổ tường, sập mái. Trời nắng sợ rắn rết bò vào lớp, nơi các em ngủ. Ngay trong giờ học, các cô cũng phải phân công nhau, người trông các cháu, người canh rắn rết. 

Bậc tiểu học và THCS gặp khó khăn trong việc đảm bảo sỹ số học sinh đến lớp. Thầy Đức cho biết: Học sinh lớn thì đi nương. Học sinh lớn vừa thì ở nhà trông em cho bố mẹ đi nương. Nhiều học sinh THCS, một năm phải đi làm thuê tại các lò sấy ngô 2 - 3 tháng. Giáo viên các trường phải vượt núi, băng rừng vào các bản, nhờ già làng, trưởng bản đến từng nhà vận động học sinh đến lớp.

Khó khăn nữa là, đời sống kinh tế của gia đình học sinh rất nghèo. Huyện có 14 xã thì 10 xã trong diện đặc biệt khó khăn. Hàng trăm học sinh có hoàn cảnh đặc biệt éo le, bố hoặc mẹ đi tù, bị tử hình vì tội buôn bán ma túy. Có bản là điểm cực nóng về ma túy, các em đến lớp không tập trung học tập. Đang học, thấy người lạ vào bản là các em bỏ học chạy về nhà báo cho bố mẹ biết.

Phụ nữ các bản vùng sâu như Sa Lai (xã Tân Xuân) hầu như không được tiếp xúc với xã hội, không biết nói tiếng phổ thông. Mới đây, Hội Phụ nữ huyện đã mở lớp xóa mù (học tiếng phổ thông) cho chị em. Giáo viên ở các bản này phải thật yêu nghề, quý trẻ mới đem được con chữ về bản và "gieo" vào đầu các em học sinh.

PV đã đến một số điểm trường mầm non, trường tiểu học và ghi lại hình ảnh học tập, sinh hoạt của thầy cô giáo, học sinh nơi vùng đất đầy gian khó này.

Lớp học điểm Trường Mầm non Sa Lai. Ảnh: Hồng Bài  

Lớp học mầm non xã Vân Hồ không bàn ghế, các cháu trải chiếu ngồi chơi trên nền đất. Ảnh: Hồng Bài

Sân chơi của học sinh trên bãi đá. Ảnh: Hồng Bài

Bữa cơm của học bán trú chỉ có rau và thịt chuột. Ảnh: Hồng Bài

Hồng Bài