PGS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân (ĐBQH đoàn Hà Nội). Ảnh: P.Quang

Tên gọi không phải là vấn đề

+ Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học, đa số ý kiến của Ủy ban Văn hóa Giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng không đồng tình với việc gọi “học phí” thành “giá dịch vụ đào tạo”. Ông có ý kiến gì về việc này?

Trước hết, nội hàm “học phí” và “giá dịch vụ” là khác nhau. Học phí thực hiện theo Luật Phí, lệ phí do Nhà nước ấn định. Còn “giá dịch vụ” được xác định theo Luật Giá.

Còn về tên gọi, tôi cho rằng, có thể gọi bằng cách nào đó năng động không nhất thiết dùng “giá dịch vụ đào tạo” khi thông báo việc đóng tiền học cho người học.

Tức là, khi sử dụng từ ngữ để thông báo đóng tiền học, các cơ sở giáo dục có quyền thông báo học phí của kỳ này là bằng này tiền. Nhưng học phí này là được xác định trên cơ chế giá chứ không phải là phí do Nhà nước ấn định.

+ Vậy, theo ông nên giữ tên gọi “học phí” dù có chuyển qua cơ chế giá?

Tôi nghĩ tên gọi không phải là vấn đề, đấy là do quan niệm của chúng ta. Quan trong nhất là nội hàm bên trong của nó là gì. Nếu cần thiết, khái niệm chung đưa vào phần mở đầu của luật. Tên gọi là gì thì chúng ta bàn nhưng cũng không nhất thiết phải thay đổi một cái gì đấy khác biệt.

+ Theo ông, mục đích của việc chuyển từ cơ chế phí sang cơ chế giá và thu đúng, thu đủ trong giáo dục đại học là gì?

Bản chất của việc chuyển từ phí sang giá là thay đổi hoàn toàn quan niệm. Phí là Nhà nước ấn định theo Luật Phí, lệ phí và như vậy, những cơ sở giáo dục, đào tạo họ không có chuyện thay đổi phí.

Còn khi là giá dịch vụ đào tạo thì các cơ sở giáo dục, đào tạo có quyền tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý, được Nhà nước chấp nhận và trở thành chi phí đào tạo mà người học phải trả cho trường.

Dùng giá dịch vụ đào tạo bảo đảm tính công bằng, công khai, minh bạch và tính lựa chọn cho các cơ sở giáo dục, đào tạo và người học.

Sẽ kiểm soát tính giá dịch vụ đúng hay không

+ Chuyển sang cơ chế giá như vậy, khoản tiền mà người học phải cho các trường sẽ tăng?

Chuyện này là do chúng ta lựa chọn chương trình đào tạo. Nếu trường đào tạo chương trình tốt, mang lại nhiều dịch vụ tốt và người học cảm thấy chi phí người ta bỏ ra là chính đáng thì giá rất cao.

Ngược lại, chương trình đào tạo mà không mang lại giá trị mới cho người học, chí phí đầu tư vào ít thì có khi giá dịch vụ đấy thấp hơn phí nhà nước ấn định. Ở đây hoàn toàn do việc tính đúng, tính đủ, tính hợp lý những chi phí trong quá trình đào tạo để hình thành nên mức giá đó.

+ Điều khiến dư luận lo ngại là khi chuyển sang cơ chế giá, các trường sẽ đẩy học phí lên cao, mà không giám sát được?

Dù giá dịch vụ đào tạo do các trường tính toán và đưa ra, nhưng những gì được tính vào giá dịch vụ nhà nước phải quy định chứ không phải tính bất kể cái gì cũng được.

Ví dụ, trong chương trình đào tạo có chi phí tiền lương giáo viên, chi phí giảng đường, chi phí thiết bị giảng dạy học tập… Những chi phí này được tính trong chi phí đào đạo để đưa ra mức giá cụ thể của dịch vụ đào tạo. Nhưng lấy tiền đi du lịch, nghỉ mát, tiền làm nhà của giáo viên để tính vào giá dịch vụ đào tạo thì không được.

Cơ quan quản lý Nhà nước sẽ kiểm soát việc các trường tính giá dịch vụ đúng hay không để chấp nhận công bố mức giá đó. Nhà nước sẽ ban hành các tiêu chí, tiêu chuẩn để các trường dựa vào đó tự thực hiện và nhà nước kiểm tra xem họ thực hiện có đúng quy định không.

+ Việc chuyển sang cơ chế giá có tác động như thế nào đến chất lượng giáo dục đại học?

Đây sẽ là một sự thay đổi rất lớn đến chất lượng đào tạo. Vì hiện nay có những chương trình đào tạo cần đầu tư lớn hơn, cá biệt hơn như máy móc, thiết bị, thẩm chí mời cả chuyên gia quốc tế.

Nếu chúng ta cứ sử dụng phí Nhà nước ấn định thì những cơ sở giáo dục đào tạo dù có năng lực đến mấy, người học mong muốn được học dịch vụ tốt hơn cũng không thể đạt được.

Chúng ta thay đổi thành giá, các trường sẽ đưa ra được các sản phẩm đào tạo đáp ứng được nhu cầu người học. Người học cũng thấy rằng đây là cái họ cần, chi phí có thể cao nhưng người ta mong muốn được dịch vụ như thế, chất lượng như thế. Như vậy sẽ tạo ra sản phẩm đào tạo khác nhau và mỗi sản phẩm đó tương ứng với chi phí khác nhau và được công khai, minh bạch.

+ Xin cảm ơn ông!

Tránh tiếp cận theo hướng thương mại giáo dục

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ cho biết, dự luật sửa đổi để chuyển học phí của cơ sở giáo dục đại học sang quy định về định giá dịch vụ đào tạo, phù hợp với Luật Giá, Luật Phí và lệ phí.

“Đối với các dịch vụ do Nhà nước đặt hàng và cấp kinh phí thực hiện do các cơ quan nhà nước quy định khung giá. Đối với các dịch vụ không sử dụng ngân sách Nhà nước, cơ sở giáo dục đại học tự chủ quyết định mức giá dịch vụ, công bố công khai cho từng năm học, khoá học cùng với thông báo tuyển sinh”, Bộ trưởng nói.

Cũng theo dự thảo luật, cơ sở giáo dục đại học có quyền chủ động xây dựng và quyết định mức giá dịch vụ đào tạo theo quy định của Chính phủ, đảm bảo tương xứng với chất lượng đào tạo…

Ở góc độ của cơ quan thẩm, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng Phan Thanh Bình cho biết, đa số ý kiến thành viên Ủy ban tán thành việc tính đúng, tính đủ chi phí cần thiết cho hoạt động đào tạo theo cơ chế giá dịch vụ. Tuy nhiên, không nhất trí thay thuật ngữ “học phí” bằng “giá dịch vụ đào tạo”.

Lý giải cho việc này, theo ông Phan Thanh Bình, việc sử dụng khái niệm “học phí” (cũng đã được quy định trong dự thảo luật sửa đổi bổ sung Luật Giáo dục) vừa thể hiện quan điểm coi giáo dục là lĩnh vực đặc thù, vừa phù hợp với thông lệ quốc tế và vừa tránh cách tiếp cận theo hướng thương mại trong giáo dục.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng tán thành với quy định cho phép cơ sở giáo dục đại học được tự chủ quyết định mức giá dịch vụ đào tạo đối với các dịch vụ không sử dụng ngân sách Nhà nước.

Song đề nghị, nghiên cứu quy định rõ nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo cần thiết làm căn cứ để xây dựng khung giá, mức giá cụ thể đối với các khoản thu dịch vụ đào tạo đối với các dịch vụ do Nhà nước đặt hàng và cấp kinh phí thực hiện.

Hương Giang