Cô giáo hướng dẫn học sinh viết chữ cái. Ảnh: Hồng Bài

Chiếc xe máy "cõng" cô gái và tiếng hát ngược núi, vào bản. Thầy giáo Vũ Đức Cường, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vân Hồ (huyện Vân Hồ, Sơn La) mỉm cười, nói: Đấy là cô Lê Thị Hiền, giáo viên lớp 1, điểm trường Gốc Đa, bản Ba Cốp. Điểm trường này có 2 lớp, 19 học sinh. Lớp 1 có 10 em, lớp 2 có 9 em. Các em đều là người dân tộc Mông. Cô Hiền và cô Chu Thị Hòa, ngày nắng cũng như ngày mưa, phải đến lớp từ lúc đồng bào chưa đi nương, rồi phóng xe máy đến từng nhà để đón học sinh ra lớp. Nhiều hôm, cả 2 lớp học chỉ có chục học sinh, nhất là vào thời điểm đồng bào trồng và thu hoạch ngô. Các em theo bố mẹ lên ăn, ở cả tuần trên nương. Có những lần, 2 cô phải đi bộ leo mấy ngọn núi, lên từng nương ngô, vào từng cái lều gặp bố mẹ học sinh vận động cho con về bản đi học. Khổ cái nỗi, các cô chỉ nói "bập bẹ" tiếng Mông, đồng bào lại "bập bẹ" tiếng Kinh, nên cả 2 phải "nói" bằng tay nhiều hơn miệng nói. Không đón được các em về lớp, 2 cô ngồi ôm nhau khóc giữa nương. Thương cô giáo, đồng bào mới cho con về đi học. Tôi kể, ít người tin, nhưng với thầy, cô ở Trường Vân Hồ thì là chuyện thường ngày ở lớp.

Chúng tôi đang ngược núi vào bản thì thấy cô giáo Hiền "cõng" trên xe 3 em học sinh đổ đèo. Gặp chúng tôi, cô Hiền dừng xe, cho biết: 3 em bị bệnh sởi nên cô phải đưa các em xuống trạm y tế xã làm thuốc. Cô Hòa ở lại dạy cả 2 lớp thay cô Hiền. Nói vội mấy câu, cô Hiền lại rồ máy, lao xe xuống núi.

Từ bản Ba Cốp, thầy Cường đưa tôi vượt 2 ngọn núi đến điểm trường bản Chua Tai. Con đường đất nhầy nhụa, dựng đứng. Thầy Cường vào nhà dân bên đường gửi xe máy. Chúng tôi đi bộ khoảng 3km thì đến điểm trường Chua Tai. Đang giờ giải lao, các em học sinh túm tụm nô đùa trên bãi cỏ trước lớp học. Điểm trường này có 3 lớp, 19 học sinh, 3 giáo viên.

Thầy Cường nói vui: Ban Giám hiệu phân công thầy Lò Văn Minh ngoài nhiệm vụ dạy học còn có nhiệm vụ hộ tống, bảo vệ 2 cô giáo Lường Thị Phụng và Nguyễn Thị Huệ. Thầy Minh cười, nói: Ngày nắng còn đi được xe máy đến gần lớp học, ngày mưa thì gửi xe nhà dân, đi bộ 4, 5 cây số. Hai cô tay cầm dép, tay chống gậy, thầy Minh gánh cặp sách. Ngày nào cũng vậy, đúng 7 giờ là thầy cô có mặt ở lớp để đón học sinh.

Thầy Cường cho biết, điểm trường bản Chua Tai giáp với bản Lũng Sá của xã Lóng Luông. Đây là điểm nóng về ma túy. Vì vậy, việc vận động con em đồng bào Mông ra lớp đã khó khăn, làm thế nào để các em không bỏ học lại càng khó hơn. Nhà trường luôn xác định, thầy cô giáo ở đây không chỉ đem con chữ về bản mà còn phải đem cả cái nghĩa, cái tình của mình dành cho học sinh. Nói đúng hơn là mỗi thầy cô phải là một cán bộ dân vận giỏi.

Chúng tôi được nghe đồng bào kể về những việc làm cảm động, chan chứa tình thương của thầy Minh, cô Phụng, cô Huệ với học sinh. Là điểm nóng về tệ nạn ma túy, nhiều học sinh có hoàn cảnh éo le và rất khó khăn. Bố hoặc mẹ đi tù, nhà đông anh em, phải lo ăn từng bữa, quần áo không đủ ấm. Mùa Đông ở vùng núi rét đậm, sương muối nặng, các em đến lớp quần áo phong phanh, chân không dày dép, ngồi trong lớp mà run cầm cập. Thương trò, thầy cô lại lấy áo ấm của mình mặc cho các em, lên núi lấy củi đốt lửa để các em sưởi ấm. Hàng tuần, thầy Minh, cô Huệ, cô Phụng lại thay nhau "cõng" gạo, rau xanh vào lớp để nấu cho những em nhà ở xa lớp không về được, cùng ăn.

Lớp học đã xuống cấp nghiêm trọng. Ảnh: Hồng Bài

Thầy Cường cho biết: Xã Vân Hồ có 2 trường tiểu học. Trường Tiểu học Vân Hồ có 616 học sinh, 39 lớp, trong đó có 7 chi điểm trường lẻ. Điểm trường xa nhất cách trường trung tâm 11km. Trường Tiểu học Sao Đỏ có hơn 400 học sinh. Trường này có nhiều thuận lợi hơn, dân cư tập trung, đời sống kinh tế khá hơn. Trường Tiểu học Vân Hồ năm học 2014 - 2015 còn thiếu 3 phòng học. Nhà trường phải dọn nhà bếp, nhà xe làm lớp học. Nhà đã xuống cấp nên những ngày mưa bão thì học sinh phải nghỉ học. Phòng chức năng, phòng công vụ không có. Ban Giám hiệu và giáo viên làm việc ngồi chung trong phòng thư viện.

Nhưng, cái khó nhiều hơn là việc dạy chữ cho học sinh. Vì, cô không biết tiếng trò, trò không biết tiếng cô. Nhiều lúc cô giáo lớp 1 phải "mượn" học sinh lớp 4 lớp 5 làm phiên dịch. Để giáo viên hiểu học sinh, Ban Giám hiệu mở cuộc vận động học tiếng Mông cho toàn thể giáo viên. Cô giáo học tại lớp, học lúc nghỉ trưa. Lúc trò chuyện, cô giáo là học sinh. Ngày nghỉ, giờ nghỉ các cô vào bản "thực tập" giao tiếp với phụ huynh và đồng bào.

Vào lớp học, chúng tôi thấy trên bàn giáo viên nào cũng có một lọ đựng đến chục cây bút, bên cạnh là tập vở viết, hộp phấn. Giáo viên cho biết, học sinh đi học hay "quên" bút, sách vở nên phải mua dự phòng. Thực ra, đi học về là các em để cặp sách vào góc nhà rồi đi chơi nên hôm sau đi học tay không đến lớp. Các cô giáo còn cho biết, ngoài đồ dùng học tập, lớp học nào cũng có một hộp kim chỉ, khuy áo. Việc nhỏ. Rất nhỏ nhưng gây ấn tượng sâu sắc cho phụ huynh và học sinh. Đặc biệt là với các già bản, chính quyền địa phương. Theo thầy Cường, đây là một trong những biện pháp thu hút học sinh đi học và giữ được sĩ số lớp học ổn định, không có học sinh bỏ học giữa cấp.

Chuyện giáo dục Vân Hồ nếu chỉ nghe, có nhiều chuyện khó tin. Nhưng, đến, nghe, thấy mới thật sự cảm phục nghị lực, lòng yêu nghề, yêu trò của thầy cô giáo Trường Tiểu học Vân Hồ.

Hồng Bài