>>Bài 1: Quyền được học của em đâu?

TP. Hồ Chí Minh là địa phương lớn nhất nước nhưng đến nay cũng mới chỉ có 17/24 quận, huyện có trường chuyên biệt dạy trẻ khuyết tật. Tuy nhiên, sự thiếu hụt giáo viên, cũng như cơ sở vật chất trường lớp phần lớn vẫn chỉ ở dạng tận dụng, chưa được xây dựng, đầu tư bài bản nên toàn bộ 25 trường (có 8 trường tư thục) chỉ mới đáp ứng nhu cầu nuôi, dạy cho khoảng 2.400 trẻ.

Trao đổi về thực trạng thiếu trường cho trẻ tự kỷ, bà Nguyễn Thị Vân Anh, Phó phòng Giáo dục Mầm non Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh cho biết: Việc quá tải trường lớp và thiếu giáo viên của hệ thống các trường giáo dục chuyên biệt là điều mà thành phố đang phải đối mặt. Hiện thành phố vẫn còn 7 quận, huyện chưa có trường chuyên biệt. Nguồn giáo viên dù luôn có nguồn tuyển từ hai trường sư phạm nhưng tỷ lệ sinh viên ra trường theo nghề tại các hệ thống trường chuyên biệt  không cao.

Mặt khác, do là đô thị đứng đầu cả nước về giáo dục và các dịch vụ y tế nên áp lực di dân, kể cả học sinh thuộc dạng giáo dục hòa nhập được phụ huynh đưa về thành phố khá đông. “ Thực chất việc quá tải của các trường chuyên biệt tại TP. Hồ Chí Minh hiện nay có nguyên nhân rất lớn từ việc thiếu trường và đầu ra tại các trường không thông nên đầu vào không có. Hàng năm, nếu đúng tuổi sẽ phải có một số trẻ phải rời trường. Nhưng vì tình trạng bệnh, tình thương của cô giáo, nhà trường với học sinh khiến họ không nỡ “đẩy” trẻ ra đường. Vì thế, mà quá tải”, bà Vân Anh nói.

Khi hệ thống trường chuyên biệt vẫn chưa phủ kín các quận, huyện, thì những đóng góp của hệ thống trường tư thục, trung tâm trị liệu trẻ tự kỷ là không thể phủ nhận. Sự ra đời của các trung tâm, trường chuyên biệt tư (điều kiện rất khó) không chỉ giúp phụ huynh có được chỗ gửi con học tập, trị liệu, mà họ còn có điều kiện tìm hiểu sâu hơn về thể trạng bệnh của con thông qua sự hỗ trợ toàn diện từ phía nhà trường.

Hiện nay, toàn TP. Hồ Chí Minh mới chỉ có 8 trường, trung tâm trị liệu trẻ tự kỷ được cấp phép hoạt động. Theo tìm hiểu của chúng tôi, việc thành lập một trường hay trung tâm trị liệu cho trẻ tự kỷ thường đòi hỏi sự đầu tư tương xứng (gấp đôi, gấp ba) so với một trường chuyên biệt khác từ cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, cho đến cả giáo trình trị liệu.

Với đặc thù mỗi lớp không quá 7 - 10 trẻ, 3 trẻ/1 giáo viên (tỷ lệ này ở trường công là 1,5 TP. Hồ Chí Minh/lớp), thì ngoài việc tăng cao chế độ đãi ngộ nhằm thu hút được lực lượng bác sĩ, giáo viên về với mình, các trường còn phải đầu tư rất lớn các giáo cụ trực quan, phòng trị liệu, phục hồi chức năng… nhằm giúp trẻ hồi phục nhanh nhất. Tuy nhiên, thực tế không phải phụ huynh nào cũng có đủ khả năng để đưa con đến các cơ sở này trị liệu học tập vì mức học phí cao.

Theo ông Trần Văn Dương, Giám đốc Trung tâm Tư vấn giáo dục và trị liệu trẻ em (ATC) thuộc Liên hiệp Khoa học kinh tế - Đô thị Nam bộ: Hòa nhập không có nghĩa là “xếp chỗ” cho trẻ khuyết tật trong trường lớp phổ thông, và không phải tất cả mọi trẻ đều đạt trình độ hoàn toàn như nhau trong mục tiêu giáo dục. Giáo dục hòa nhập đòi hỏi sự hỗ trợ cần thiết để mọi học sinh phát triển hết khả năng của mình. Sự hỗ trợ cần thiết đó được thể hiện trong việc điều chỉnh chương trình, các đồ dùng dạy học, dụng cụ hỗ trợ đặc biệt, các kỹ năng giảng dạy đặc thù...

Thực tế cũng đã cho thấy, để can thiệp và trị liệu cho trẻ tự kỷ, trẻ chậm phát triển một cách hiệu quả, giáo viên từ bậc học mầm non cũng cần phải có những kỹ năng nhận biết, kỹ năng giảng dạy đặc thù với trẻ chậm phát triển, trẻ tự kỷ nhằm can thiệp để sớm phát hiện ra những bất thường nơi trẻ (từ 1 - 3 tuổi). Trong khi đó, tại các trường mầm non hiện nay, không nhiều giáo viên có được những kỹ năng này.

Thực tế, khoảng trống trường dạy trẻ tự kỷ tại TP. Hồ Chí Minh đã tồn tại từ lâu. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khách quan cũng như sự nhìn nhận chưa đúng bản chất, hiện tượng bệnh lý trẻ tự kỷ, trẻ chậm phát triển nên sự đầu tư vẫn còn khá hạn hẹp, lực lượng đội ngũ giáo viên các trường mầm non, tiểu học vẫn chưa được tập huấn, nâng cao nghiệp vụ và lĩnh hội các phương pháp sư phạm giảng dạy đặc thù cho các đối tượng trẻ khuyết tật trên. Vì thế, việc hòa nhập của trẻ tự kỷ trong môi trường giáo dục bình thường vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn khi giáo viên vẫn chưa thật sự  là người “dẫn đường”. 

Trong lúc hệ thống trường chuyên biệt công lập còn nhiều hạn chế đến thế thì việc phụ huynh băn khoăn với chất lượng tại hệ thống trường chuyên biệt tư, trung tâm trị liệu trẻ tự kỷ cũng là điều dễ hiểu.

Ông Trần Văn Dương đưa ra lời khuyên: Với khoảng trống trường lớp cho trẻ tự kỷ như hiện nay, việc phụ huynh chọn lựa một trường và trung tâm trị liệu cho con theo học là chuyện bất khả kháng. Tuy nhiên, để chọn được một nơi dạy tốt thật sự, đảm bảo được tiến trình hồi phục và hòa nhập cho trẻ tự kỷ các bậc cha mẹ cần chú ý 5 yếu tố quan trọng: Một là chất lượng đội ngũ giáo viên; hai là phương pháp giáo dục nơi đó; ba địa điểm và cơ sở vật chất; bốn là sự tin tưởng của những phụ huynh đi trước; và cuối cùng là chính sách của đơn vị ấy dành cho học sinh.

Tú Anh Nguyễn