(Thanh tra) - Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Hộ tịch là “người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, mà không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính”.
Chiều 13/5, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ nhất, trong đó có Luật Hộ tịch.
Hộ tịch là những sự kiện xác định tình trạng nhân thân từ khi sinh ra đến khi chết. Nội dung đăng ký hộ tịch, bao gồm: khai sinh; kết hôn; giám hộ, giám sát việc giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi thông tin hộ tịch; tình trạng hôn nhân; khai tử.
Luật Hộ tịch gồm 4 chương, 30 điều, có hiệu lực thi hành từ 1/3/2027. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, so với luật hiện hành, Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều đổi mới căn bản về tư duy lập pháp, mô hình quản lý và phương thức tổ chức thực hiện.
Nêu cụ thể, theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Luật Hộ tịch năm 2026 phân quyền triệt để, gắn với nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở, thẩm quyền đăng ký tất cả sự kiện, thông tin hộ tịch trong nước được giao cho UBND cấp xã.
“Người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, mà không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp thông tin.
Cơ sở dữ liệu hộ tịch được xác định là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.
Luật cũng quy định đẩy mạnh số hóa dữ liệu hộ tịch và xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định nguyên tắc “người dân chỉ cung cấp thông tin một lần”.
Lãnh đạo Bộ Tư pháp nhấn mạnh các cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, thay vì yêu cầu người dân cung cấp nhiều loại giấy tờ như trước đây.
Điểm mới nữa là luật đã chuyển từ phương thức “quản lý thụ động” sang “phục vụ chủ động”, với các quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Luật cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân, giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Theo đó, nhiều quy định mới đã được bổ sung như đăng ký hộ tịch đối với người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh đã được giải quyết ở nước ngoài đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam.
Quy định về giám sát việc giám hộ cũng được bổ sung, cùng với hoàn thiện quy định về thay đổi thông tin hộ tịch...
Để bảo đảm việc triển khai Luật Hộ tịch được thống nhất, không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, theo bà Oanh, Luật đã quy định các nội dung chuyển tiếp phù hợp.
Cụ thể, các giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ trước ngày luật có hiệu lực thì tiếp tục có giá trị sử dụng. Các trường hợp đã tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa giải quyết xong thì được tiếp tục thực hiện theo quy định.
Luật giao Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về thể chế, hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực và kinh phí nhằm bảo đảm các quy định mới của luật được triển khai đồng bộ, thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định, với nhiều đổi mới, Luật Hộ tịch năm 2026 sẽ tạo thuận lợi hơn cho người dân và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Về Luật Tiếp cận thông tin, theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, luật mới có 4 chương, 31 điều và có hiệu lực thi hành từ 1/9/2026.
Luật mới đã cụ thể hóa nhiều nhóm chính sách lớn, trong đó, điều chỉnh phạm vi, trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương phù hợp với thực tiễn, mô hình tổ chức sau sắp xếp.
Theo đó, Luật quy định UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được từ cơ quan khác, trừ một số trường hợp. Quy định này nhằm đảm bảo hợp lý, khả thi trong bối cảnh mở rộng chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã.
UBND cấp tỉnh, xã được chủ động xác định đầu mối thông tin.
Luật cũng mở rộng phạm vi thông tin phải công khai thông qua việc bổ sung các nhóm thông tin quan trọng, gắn trực tiếp với đời sống sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.
Cùng với đó, luật mới đã phân định rõ ràng phạm vi thông tin người dân được tiếp cận, thông tin người dân không được tiếp cận và thông tin người dân được tiếp cận có điều kiện.
Việc này đảm bảo sự hài hòa giữa quyền được tiếp cận thông tin của người dân với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và bảo vệ dữ liệu cá nhân…
