Chiều ngày 2/7, tại Hà Nội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức Phiên họp thường trực Ủy ban mở rộng thẩm tra dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Toàn cảnh phiên họp (Ảnh: Như Thảo).

Bảo đảm công bằng giữa các nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách

Trình bày tóm tắt Tờ trình Dự án Pháp lệnh, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà nhấn mạnh việc xây dựng Dự án Pháp lệnh lần này nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng theo Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV; Nghị quyết số 42-NQ/TW; Chỉ thị số 14- NQ/TW; và Thông báo kết luận số 46 -TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng và triển khai kết luận của Tổng Bí thư liên quan đến chính sách ưu đãi người có công.

Đồng thời, đây là dịp để tổng kết 5 năm thực hiện Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2020, kịp thời sửa đổi các quy định không còn phù hợp với cơ cấu tổ chức Chính phủ và mô hình chính quyền địa phương hiện nay, cũng như tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Quá trình xây dựng dự án Pháp lệnh đã được rút ngắn thời gian theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước bảo đảm hoàn thành trước ngày 27/7/2026.

Trình bày tóm tắt thẩm tra Dự án Pháp lệnh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam cho biết, Dự thảo Pháp lệnh đã bám sát các chủ trương, đường lối của Đảng về ưu đãi người có công với cách mạng; phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đổi mới công tác xây dựng pháp luật.

Tổ thẩm tra cũng nhận thấy, dự thảo Pháp lệnh đã bảo đảm phù hợp với Hiến pháp; cơ bản bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật. Tuy nhiên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ, làm rõ sự thống nhất giữa Pháp lệnh và một số văn bản khác.

Đồng thời tiếp tục rà soát, bổ sung đánh giá để đảm bảo nội dung dự thảo Pháp lệnh không trái với các điều ước quốc tế có liên quan (nếu có). 

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh phát biểu kết luận (Ảnh: Như Thảo).

Quan tâm hỗ trợ xây dựng mới hoặc sửa chữa nhà ở người có công 

Cho ý kiến tại Phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan nhấn mạnh, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng là một chính sách đặc biệt của Đảng và Nhà nước, thể hiện đạo lý "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc đối với những người đã hy sinh cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Với quan điểm các trường hợp đặc thù, đặc biệt cần giải quyết theo cơ chế đặc biệt, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan cho rằng các chính sách phải bảo đảm sự ghi nhận, tôn vinh, công bằng, hài hòa giữa các đối tượng người có công. 

Nhấn mạnh mỗi chính sách ban hành chậm sẽ tác động đến hàng trăm nghìn người có công, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan đề nghị trong quá trình thực hiện thời gian tới cần quan tâm đến việc hỗ trợ xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở đối với người có công với cách mạng và thân nhân, bởi đây là vấn đề triển khai còn chậm trong giai đoạn vừa qua. 

Qua tiếp xúc và ghi nhận ý kiến cử tri, các đại biểu tiếp tục chỉ rõ những vướng mắc trong triển khai Pháp lệnh hiện hành; đồng thời góp ý cụ thể đối với một số nội dung chính sách được đề xuất như: bổ sung nhiệm vụ “phòng” tội phạm; bổ sung quy định công nhận liệt sĩ, thương binh trong “phòng tội phạm”;  Bổ sung đối tượng điều dưỡng hằng năm; Bổ sung đối tượng được công nhận là người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế; Công nhận liệt sĩ trong trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát.

Bên cạnh đó, các ý kiến đề nghị sửa quy định về Quỹ Đền ơn đáp nghĩa phù hợp thực tiễn, bảo đảm thống nhất với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển Quỹ đền ơn đáp nghĩa cấp huyện về cấp xã, việc kế thừa tất cả các quyền, nghĩa vụ của Quỹ đền ơn đáp nghĩa cấp huyện trước đây. Đồng thời đề nghị nên giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.

Các đại biểu tham dự Phiên họp (Ảnh: Như Thảo).

Bảo đảm đúng đối tượng, ngăn ngừa trục lợi chính sách

Phát biểu kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá cao sự chủ động, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo trong việc hoàn thiện Hồ sơ dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

“Mặc dù thời gian chuẩn bị gấp, song hồ sơ cơ bản bảo đảm chất lượng, các nội dung lớn đã được nghiên cứu, làm rõ”, ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh phải bám sát chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đặc biệt là chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư; đồng thời tiếp tục rà soát, tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các cơ quan, đại biểu để hoàn thiện dự thảo.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh, nội dung khó nhất trong quá trình sửa đổi là bảo đảm sự công bằng, hợp lý giữa các nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách, tránh tạo tâm lý so sánh trong xã hội.

Việc mở rộng đối tượng là cần thiết, song phải quán triệt nguyên tắc: "Đúng người, đúng đối tượng, không bỏ sót người có công và kiên quyết ngăn ngừa trục lợi chính sách".

Về tổ chức thực hiện, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng đề nghị cân nhắc kỹ quy định về áp dụng hồi tố. Trên tinh thần những trường hợp đã có căn cứ rõ ràng thì tạo điều kiện tối đa áp dụng hồi tố phù hợp.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Phiên họp đã cơ bản thống nhất nhiều nội dung quan trọng, đề nghị Tổ thẩm tra của Ủy ban và cơ quan soạn thảo của Chính phủ tiếp tục phối hợp chặt chẽ để rà soát, hoàn thiện dự thảo Pháp lệnh.

Dự kiến Dự án Pháp lệnh sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Phiên họp thứ 4 (tháng 7/2026).