Chiều 19/8, Quốc hội thảo luận tại tổ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản.

Góp ý định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, đại biểu Quốc hội Bùi Xuân Hải (Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng) dành sự quan tâm về chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển nhà ở cho thuê dành cho đối tượng yếu thế.

Muốn doanh nghiệp mặn mà làm nhà ở cho thuê, cần cắt giảm chi phí tối đa

Trong các hình thức nhà ở hiện nay, ông Hải cho biết Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến việc phát triển nhà ở cho thuê.

“Đây là chủ trương vô cùng đúng đắn và hợp lòng dân. Trong bối cảnh giá bất động sản cao như hiện nay, một người dân lao động bình thường có thể phải làm việc cả đời mới đủ tiền mua một bất động sản”, đại biểu Quốc hội đoàn Hải Phòng nói.

Đại biểu Quốc hội Bùi Xuân Hải. Ảnh: QH

Vì thế, việc phát triển nhà ở cho thuê theo tinh thần của Luật Nhà ở sẽ mở ra cơ hội sở hữu chỗ ở hợp pháp, ổn định cho rất nhiều người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Trong điều kiện ngân sách Nhà nước và nguồn lực công còn hạn chế, ông Hải cho rằng việc huy động nguồn vốn xã hội hóa từ các doanh nghiệp phát triển nhà ở cho thuê là giải pháp then chốt.

“Muốn doanh nghiệp mặn mà, phải cắt giảm chi phí tối đa cho họ”, ông Hải nhấn mạnh. Chủ trương này, theo ông Hải, cần được cụ thể hóa thông qua chính sách miễn toàn bộ tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với phần diện tích xây dựng nhà ở cho thuê.

Một định hướng quan trọng khác, ông Hải cho rằng, cần cải cách triệt để thủ tục hành chính đối với các dự án xây dựng nhà ở cho thuê. Bởi theo ông, doanh nghiệp làm dự án hiện nay lo ngại nhất là rào cản từ thủ tục hành chính kéo dài.

“Tôi đề xuất Chính phủ dành riêng cho các dự án xây dựng nhà ở cho thuê một cơ chế đặc thù, tinh gọn tối đa về quy trình, thủ tục giao đất nhằm giúp chủ đầu tư nhanh chóng triển khai dự án”, đại biểu Hải Phòng góp ý.

Kiểm soát tỷ lệ nhà ở thương mại trong dự án nhà ở cho thuê để tránh trục lợi

Để tránh việc chính sách bị lợi dụng, ông Hải đề xuất Chính phủ quy định cụ thể hơn về tiêu chí của từng nhóm đối tượng.

Đại biểu đoàn TP Hải Phòng ví dụ, đối với người cao tuổi, cần xác định rõ điều kiện về hoàn cảnh sống (sống một mình không nơi nương tựa hay sống cùng con cháu không có năng lực tài chính...), tránh cào bằng tất cả những người trên 60 tuổi.

Đại biểu Quốc hội cho biết, chủ trương phát triển nhà ở cho thuê rất hợp lòng dân. Ảnh minh họa. Nguồn ảnh: VGP

Đồng thời, chính sách phát triển nhà ở cho thuê cần được tập trung ưu tiên cho khu vực đô thị - nơi áp lực về nhu cầu nhà ở rất lớn, thay vì dàn trải ở khu vực nông thôn hay miền núi vốn không có nhiều nhu cầu thực tế về thuê nhà.

Đại biểu Quốc hội đoàn Hải Phòng cũng đề nghị làm rõ quy định về địa giới hành chính đối với đối tượng được thuê.

Đặt vấn đề dự án nhà ở cho thuê tại thành phố Hải Phòng thì người có hộ khẩu ngoại tỉnh có được quyền tiếp cận hay không? ông Hải cho rằng, nếu không giới hạn rõ ràng, có thể dẫn đến việc mất cân bằng cung - cầu cục bộ và gây khó khăn lớn cho công tác quản lý an sinh xã hội của chính quyền địa phương.

Ngoài ra, đại biểu Hải đề nghị kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ diện tích nhà ở thương mại lồng ghép trong dự án nhà ở cho thuê, để tránh trục lợi.

Dự thảo cho phép chủ đầu tư dự án nhà ở cho thuê được dành một tỷ lệ diện tích nhất định để xây dựng nhà ở thương mại hoặc kinh doanh dịch vụ nhằm bù đắp chi phí, nhưng lại không ấn định tỷ lệ cụ thể.

Quy định bỏ ngỏ này, theo ông Hải, dễ dẫn đến việc chủ đầu tư thỏa thuận ngầm để nâng cao tỷ lệ nhà ở thương mại, lạm dụng cơ chế thu hồi đất, ưu đãi đất đai của Nhà nước để kinh doanh thương mại trục lợi, tạo ra sự bất bình đẳng.

Ông đề xuất ấn định một tỷ lệ trần cụ thể, ví dụ tối thiểu 10% và tối đa không quá 20% tổng diện tích sàn hoặc diện tích đất của dự án được sử dụng vào mục đích thương mại.

Thiếu tướng Lương Đình Hưng, Phó Tư lệnh Cảnh sát biển, đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ Anm quan tâm đến định hướng bổ sung các loại hình nhà ở mới như nhà ở có mục đích lưu trú (căn hộ du lịch, biệt thự nghỉ dưỡng, căn hộ kết hợp văn phòng...) và nhà ở thương mại giá rẻ.

Ông Hưng đề nghị bổ sung quy định về cơ chế phối hợp giữa UBND cấp tỉnh với Bộ Quốc phòng và các cơ quan chức năng trong việc phê duyệt quy hoạch, chấp thuận chủ trương đầu tư các dự án nhà ở lưu trú hoặc nhà ở thương mại có diện tích lớn tại các vị trí nhạy cảm về an ninh, quốc phòng. 

Bồi thường bằng tiền một lần chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt

Quan tâm đến định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai, đại biểu Quốc hội Tạ Đình Thi (TP Hà Nội) cho rằng bồi thường, tái định cư là vấn đề rất quan trọng.

Đại biểu Quốc hội Tạ Đình Thi (TP Hà Nội). Ảnh: Quang Khánh

Nêu thực tế, ông Thi cho biết, việc bồi thường bằng tiền một lần chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt. Nhiều hộ gia đình, sau khi nhận một khoản tiền lớn, không có kỹ năng, điều kiện dẫn đến rơi vào cảnh khó khăn, mất sinh kế lâu dài, dễ phát sinh khiếu kiện và nguy cơ dẫn đến bất ổn xã hội.

Vì vậy, ông đề nghị nghiên cứu mô hình bồi thường mới, tức là chuyển một phần hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành cổ phần góp vào dự án phát triển. Ông cho hay đã từng theo một số đoàn đi nước ngoài nghiên cứu và thấy nội dung đã được thực hiện nên có thể nghiên cứu.

“Đây là một cách làm mới, nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân có đất bị thu hồi”, đại biểu Tạ Đình Thi nêu.

Theo ông, mô hình này có thể mang lại nhiều lợi ích. Trong đó, sẽ bảo đảm sinh kế bền vững khi người dân có nguồn thu nhập ổn định và lâu dài từ cổ tức; đồng thời, người dân sẽ có động lực để giám sát, đảm bảo dự án được thực hiện hiệu quả, minh bạch.

Ngoài ra, khi người dân tham gia vào dự án, sẽ giảm thiểu khiếu kiện và tăng cường sự đồng thuận.

Tuy nhiên, đại biểu Tạ Đình Thi nhìn nhận đây là một giải pháp mới, đòi hỏi phải được xây dựng, thí điểm một cách thận trọng, có lộ trình rõ ràng. Đồng thời, phải quy định cụ thể về tỷ lệ chuyển đổi, cơ chế quản lý và giám sát.

Đại biểu đoàn Hà Nội cũng đề nghị rà soát toàn bộ các điều khoản liên quan từ quyền, nghĩa vụ của người có đất, quy trình, thủ tục về bồi thường, tái định cư, trách nhiệm của chính quyền địa phương, chủ đầu tư, các bên liên quan để thể hiện rõ tư tưởng chính sách này.