Những năm qua, nhiều công trình về hạ tầng giao thông ở ĐBSCL đã hoàn thành, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Ảnh: CN

“Thuận thiên” để phát triển bền vững

Năm 2017, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 120/NQ-CP về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu (thường được gọi với tên “Nghị quyết thuận thiên”). Đây là nghị quyết thể hiện tầm nhìn chiến lược với chủ trương phát triển thuận thiên để chủ động hóa giải các thách thức do biến đổi khí hậu và các hoạt động khai thác, sử dụng nguồn nước sông Mê Kông, tận dụng tiềm năng, thế mạnh, tạo xung lực mạnh mẽ cho phát triển ĐBSCL.

Sau hơn 3 năm triển khai thực hiện nghị quyết, chủ trương “thuận thiên” từng bước phát huy hiệu quả, tạo sự chuyển biến căn bản trong nhận thức, tư duy và hành động của các cấp, ngành, địa phương vùng ĐBSCL, được người dân và doanh nghiệp tích cực tham gia hưởng ứng; huy động được sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và các đối tác phát triển.

Một số cơ chế, chính sách được nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện nhằm khuyến khích đầu tư phục vụ cho phát triển bền vững vùng ĐBSCL, trong đó ưu tiên một số lĩnh vực như năng lượng tái tạo và hiệu quả năng lượng; hạ tầng và kỹ thuật môi trường; nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản; chế biến thực phẩm và các dịch vụ vận tải liên quan; gỡ các nút thắt về chính sách đất đai, tạo cơ chế thông thoáng thu hút đầu tư…

Chuyển đổi cơ cấu kinh tế đạt được một số kết quả tích cực, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp đã khẳng định chủ trương đúng đắn “thuận thiên”. Sản xuất nông nghiệp bước đầu được chuyển đổi theo hướng hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, chuyên canh nông sản chủ lực (tôm, cá tra, lúa gạo, trái cây) gắn với công nghệ chế biến, tiêu thụ theo chuỗi giá trị nông sản, phù hợp với chủ trương tăng thủy sản, trái cây, giảm lúa.

Đặc biệt, các bộ, ngành, địa phương đã tăng cường điều tra, khảo sát, cảnh báo, dự báo trong lĩnh vực môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội theo chủ trương “thuận thiên”. Nhờ đó đã hạn chế được tối đa tác động xấu đến sinh hoạt và sản xuất tại vùng ĐBSCL. Điều này đã được chứng minh rõ nét qua đợt hạn mặn năm 2019 - 2020, mặc dù mức độ khắc nghiệt và diện rộng hơn đợt hạn mặn lịch sử năm 2015 - 2016, nhưng nhờ chủ động dự báo, kịp thời hành động chuyển đổi cơ cấu sản xuất đã góp phần giảm 90% diện tích lúa bị ảnh hưởng so với năm 2015 - 2016.

Nhiều mô hình kinh tế phù hợp với tự nhiên, ứng dụng công nghệ cao, thích ứng với biến đổi khí hậu được các địa phương triển khai thực hiện, như mô hình nuôi tôm bền vững; chọn tạo, phát triển các giống cây trồng, vật nuôi và giống thủy sản có tiềm năng, lợi thế của vùng; nâng cao chất lượng giống; mô hình “sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu”, “nước sạch và môi trường” của tỉnh Sóc Trăng; mô hình tòa nhà công sở sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời tại tỉnh Vĩnh Long…

Đột phá về hạ tầng giao thông

Một trong những mục tiêu mà Nghị quyết số 120/NQ-CP đặt ra là đến năm 2050 ĐBSCL có mạng lưới kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được xây dựng đồng bộ, hiện đại. Hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy được phát triển đồng bộ, kết nối trong vùng, liên vùng và phải bảo đảm kết hợp hài hòa, thống nhất, bổ trợ và không xung đột với hệ thống thủy lợi, đê điều.

Theo Bộ Giao thông Vận tải (GTVT), với quan điểm định hướng kết cấu hạ tầng giao thông được xác định là khâu đột phá cần ưu tiên nguồn lực để thực hiện, trong những năm qua, nhiều công trình đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông quan trọng của vùng ĐBSCL đã hoàn thành, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần củng cố an ninh - quốc phòng của khu vực.

Giai đoạn 2016 - 2021, Bộ GTVT đã triển khai đầu tư xây dựng 31 dự án, công trình giao thông với tổng mức đầu tư gần 89.000 tỷ đồng. Trong đó, 14 dự án đã hoàn thành nâng cấp và xây dựng mới 281km quốc lộ, một số cầu lớn như Cổ Chiên, Cao Lãnh, Vàm Cống, Hòa Trung, Mỹ Lợi; 14 dự án đang triển khai thực hiện bao gồm 720km quốc lộ và cao tốc, xây dựng cầu Mỹ Thuận 2, cầu Rạch Miễu 2, cầu Đại Ngãi và 3 dự án đang chuẩn bị triển khai với tổng mức đầu tư gần 7.000 tỷ đồng.

Sản xuất nông nghiệp bước đầu được chuyển đổi theo hướng hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, gắn với công nghệ chế biến. Ảnh: CN

Đến nay đã cơ bản nâng cấp mở rộng quốc lộ 1, đưa vào khai thác toàn tuyến N2 với quy mô 4 làn xe từ Cao Lãnh đến Rạch Sỏi, trong đó có 2 cầu đặc biệt lớn. Nâng cấp một số đoạn tuyến và cầu lớn trên tuyến hành lang ven biển phía Đông như quốc lộ 50, quốc lộ 60, cầu Mỹ Lợi, cầu Cổ Chiên. Cơ bản thông tuyến đường cao tốc đoạn Trung Lương đi Mỹ Thuận, đang đầu tư cầu Mỹ Thuận 2 và đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ, nâng cấp một số tuyến quốc lộ trọng yếu…

Theo đánh giá, các dự án được đầu tư và đưa vào khai thác đã thực sự phát huy hiệu quả, đều là những dự án động lực, quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng. Các giải pháp đầu tư đã chú trọng đến thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng, đảm bảo ổn định, bền vững.

Nhằm tập trung triển khai thực hiện các quy hoạch, chương trình và dự án đầu tư trong vùng, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu, đảm bảo kết nối đồng bộ với TP Hồ Chí Minh, các tỉnh Đông Nam bộ, Bộ GTVT đã kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ ngành ưu tiên cân đối bố trí nguồn vốn đầu tư công giai đoạn 2021 - 2025 để tập trung triển khai thực hiện các dự án trọng điểm của vùng như hệ thống đường bộ cao tốc, các cầu vượt sông lớn, các “điểm nghẽn” về đường bộ, hàng hải và đường thủy nội địa…

Tăng cường kết nối, thúc đẩy phát triển

Tại Hội nghị lần thứ 3 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu diễn ra mới đây ở TP Cần Thơ, các chuyên gia đánh giá việc ban hành Nghị quyết số 120/NQ-CP của Chính phủ là một cột mốc thực sự mang tính đột phá, đánh dấu sự thay đổi từ cách tiếp cận mang tính phòng vệ thụ động đối với biến đổi khí hậu chuyển sang hướng tới mô hình “chủ động thích ứng với thiên nhiên”.

Nghị quyết số 120/NQ-CP đã chỉ ra rằng biến đổi khí hậu và nước biển dâng, sự thay đổi cực đoan về thời tiết và xâm nhập mặn đã trở thành tình trạng “bình thường mới” của ĐBSCL. Đồng thời, tạo cơ sở để chuyển đổi phát triển của khu vực, từ quan điểm phát triển cấp hộ canh tác quy mô nhỏ và cấp tỉnh sang quan điểm phát triển mang tính liên tỉnh, toàn đồng bằng và xuyên biên giới. Từ quan điểm phát triển ngắn hạn theo từng ngành sang cách tiếp cận dài hạn, đa ngành và tích hợp.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, trước khi có Nghị quyết số 120/NQ-CP, các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh An Giang nói riêng và các tỉnh ĐBSCL nói chung còn mang tính cục bộ, giới hạn địa giới hành chính, thiếu liên kết và đồng bộ.

Qua 3 năm thực hiện Nghị quyết số 120/NQ-CP, tỉnh An Giang đã thực hiện liên kết với các địa phương trong vùng, bước đầu hình thành cơ sở dữ liệu thông tin phát triển kinh tế - xã hội chung cho toàn vùng. Từ đó, nhiều dự án liên kết vùng giữa An Giang, Kiên Giang, Cần Thơ và Đồng Tháp đã và đang được thực hiện trong lĩnh vực giao thông, thủy lợi…

Ông Lê Quang Mạnh, Bí thư Thành ủy Cần Thơ cho biết, thời gian qua, địa phương đã phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các ban ngành Trung ương và các địa phương quy hoạch tổng thể vùng ĐBSCL giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 theo phương pháp tích hợp. Qua đó, tăng cường liên kết, hợp tác một cách thực chất với các địa phương khác để phát huy hiệu quả, sức mạnh tổng hợp của vùng.

Nhằm tiếp tục đẩy mạnh triển khai thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 120/NQ-CP trong thời gian tới, lãnh đạo một số bộ, ngành, địa phương kiến nghị Chính phủ sớm xem xét, phê duyệt quy hoạch vùng ĐBSCL thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, làm căn cứ để triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh vùng ĐBSCL.

Đồng thời, đầu tư triển khai thực hiện các dự án hạ tầng đa mục tiêu, kết nối vùng, liên vùng về thủy lợi, giao thông, kinh tế, thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế, phát triển thương mại, tạo chuỗi giá trị cho các sản phẩm vùng ĐBSCL. Phát huy vai trò Hội đồng Điều phối vùng, đặc biệt trong đề xuất các giải pháp mang tính tổng thể liên ngành, kết nối vùng, các chương trình, dự án trọng điểm mang tính động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững ĐBSCL...

Cảnh Nhật