Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: TH

Tham dự tọa đàm có TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ pháp chế; bà Tạ Thị Tài, Vụ phó Vụ Pháp chế; bà Phạm Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra cùng cán bộ các phòng, khoa thuộc Trường Cán bộ Thanh tra.

Đây là dịp để đội ngũ cán bộ, giảng viên của Trường cập nhật những thay đổi quan trọng của pháp luật, nhất là các quy định mới về tiếp công dân trực tuyến, chuyển đổi số trong giải quyết khiếu nại và tăng cường trách nhiệm trong giải quyết tố cáo.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo số 136/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn mới được triển khai từ ngày 1/7/2026.

Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 154 về tiếp công dân, Nghị định số 155 về khiếu nại và Nghị định số 156 về tố cáo, tạo hành lang pháp lý mới cho việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ này của pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo, tập trung vào các nội dung của Luật số 136/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Tại tọa đàm, TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ đã trình bày những điểm mới của pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo, tập trung vào các nội dung của Luật số 136/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

TS Trần Đăng Vinh trình bày những điểm mới trong Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo. Ảnh: TH

Theo TS Trần Đăng Vinh, việc sửa đổi Luật số 136/2025/QH15 xuất phát từ yêu cầu phù hợp với sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời khắc phục những bất cập của pháp luật hiện hành; yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao hiệu lực, hiệu quả tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Tiếp công dân chuyển mạnh sang môi trường số

Đối với lĩnh vực tiếp công dân, một trong những điểm mới nổi bật được TS Trần Đăng Vinh phân tích là chính thức bổ sung hình thức tiếp công dân trực tuyến. Luật bổ sung Điều 3a về tiếp công dân trực tuyến, tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện quyền của công dân trên môi trường số, đồng thời góp phần tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công.

Cụ thể hóa quy định này, Nghị định số 154 dành một chương với 9 điều quy định về tổ chức tiếp công dân trực tuyến, từ yêu cầu về hạ tầng, thiết bị, đường truyền, an toàn thông tin đến xác định địa điểm, loại vụ việc, thành phần tham gia, quyền và trách nhiệm của các bên. Việc ghi âm, ghi hình và lưu trữ dữ liệu buổi tiếp cũng được đặt ra như một yêu cầu của quy trình nghiệp vụ.

Một điểm đáng chú ý khác là bãi bỏ các quy định về tiếp công dân ở cấp huyện để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nghị định 154 cũng làm rõ hơn trách nhiệm của người đứng đầu. Người đứng đầu không chỉ trực tiếp tiếp công dân mà còn phải quản lý hoạt động tiếp công dân, bảo đảm hệ thống vận hành đúng quy trình, đúng pháp luật và trách nhiệm thực hiện phải được theo dõi, giám sát.

Quyền của người khiếu nại được tạo điều kiện thuận lợi hơn

Đối với pháp luật về khiếu nại, TS Trần Đăng Vinh tập trung phân tích 5 nhóm vấn đề gồm chủ thể, thẩm quyền trong mô hình chính quyền 2 cấp; quyền rút khiếu nại; tạm đình chỉ, đình chỉ; đối thoại và khiếu nại lần hai; cải cách thủ tục, rút ngắn thời hạn; cùng với yêu cầu chuyển đổi số, phân cấp và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, Luật sửa đổi hoàn thiện quy định về chủ thể khiếu nại, chuyển từ cách quy định “công dân” sang “cá nhân”, qua đó mở rộng phạm vi chủ thể thực hiện quyền khiếu nại trong những trường hợp phù hợp. Đồng thời, thẩm quyền được điều chỉnh theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong đó bỏ các quy định liên quan đến cấp huyện và hoàn thiện thẩm quyền của cấp xã, cấp tỉnh.

Quyền rút khiếu nại cũng được bổ sung, làm rõ hơn. Người khiếu nại có thể rút toàn bộ hoặc một phần nội dung khiếu nại tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình giải quyết, bằng đơn hoặc được ghi nhận bằng biên bản. Trường hợp chỉ rút một phần, phần còn lại vẫn được tiếp tục giải quyết; ngoại lệ được đặt ra khi có căn cứ cho thấy việc rút khiếu nại là do bị ép buộc hoặc đe dọa.

Các Nghị định số 154 về tiếp công dân, Nghị định số 155 về khiếu nại và Nghị định số 156 về tố cáo có rất nhiều điểm mới cần được quán triệt nghiên cứu. Ảnh: TH

Về thời hạn thụ lý khiếu nại lần đầu và lần hai được rút từ 10 ngày làm việc xuống còn 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận được khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết.

Nghị định 155 cũng thống nhất trình tự đối thoại đối với khiếu nại lần đầu và lần hai, đồng thời quy định cụ thể hơn về thời gian, địa điểm, nội dung, thành phần, trách nhiệm của người chủ trì và việc lập biên bản đối thoại.

Đặc biệt, chuyển đổi số được đưa vào toàn bộ quy trình giải quyết khiếu nại. Nghị định 155 bổ sung yêu cầu cập nhật, theo dõi, quản lý dữ liệu vụ việc; lưu trữ, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan và cập nhật kịp thời vào Cơ sở dữ liệu quốc gia.

Rõ hơn về thẩm quyền, trách nhiệm trong giải quyết tố cáo

Đối với pháp luật về tố cáo, nội dung trình bày tập trung vào việc hoàn thiện thẩm quyền trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trách nhiệm của người giải quyết và đơn vị tham mưu, quyền rút tố cáo, trưng cầu giám định, theo dõi thực hiện kết luận và bảo vệ người tố cáo.

Luật mới bỏ thẩm quyền giải quyết tố cáo của Chủ tịch UBND cấp huyện, đồng thời hoàn thiện thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã và điều chỉnh, mở rộng thẩm quyền cấp tỉnh phù hợp mô hình tổ chức mới.

Luật cũng bổ sung cơ chế để bộ trưởng, người đứng đầu cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh xác định thẩm quyền trong những trường hợp phát sinh chưa được quy định cụ thể, nhằm hạn chế tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.

Cơ chế Thủ tướng Chính phủ ủy quyền Tổng Thanh tra Chính phủ thực hiện một số nhiệm vụ trong giải quyết tố cáo đối với từng vụ việc cụ thể, theo quy định của Luật.

Nghị định 156 cũng quy định linh hoạt hơn về rút tố cáo, cho phép ghi nhận việc rút tố cáo bằng biên bản làm việc bên cạnh hình thức đơn bằng văn bản. Đối với trường hợp nhiều người cùng tố cáo, việc rút được xác định theo từng cá nhân; việc một người rút không mặc nhiên làm chấm dứt việc xem xét đối với những người còn lại.

Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra Phạm Thị Thu Hiền phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: TH

Đáng chú ý, trách nhiệm trong giải quyết tố cáo được tăng cường thông qua các quy định về kỷ luật. Các chủ thể như người giải quyết, người xác minh, người tiếp nhận có thể bị xử lý nếu cản trở quyền tố cáo, thiếu trách nhiệm, tiết lộ thông tin người tố cáo, không bảo vệ người tố cáo, đe dọa, trả thù, trù dập hoặc bao che hành vi vi phạm bị tố cáo.

Phát biểu kết luận tọa đàm, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra Phạm Thị Thu Hiền đánh giá cao những nội dung được trao đổi, phân tích tại chương trình, cho rằng đây là những vấn đề thiết thực đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học của Trường trong giai đoạn hiện nay.

Phó Hiệu trưởng nhấn mạnh, những quy định mới về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo không chỉ thay đổi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục mà còn đặt ra yêu cầu mới về chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, trách nhiệm của người đứng đầu và kỹ năng nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ.

Những ý kiến, kiến nghị và nội dung được trao đổi tại tọa đàm sẽ là nguồn tư liệu thiết thực để Trường tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nội dung đào tạo, đồng thời tổ chức các hoạt động chuyên môn phù hợp với yêu cầu thực tiễn.