Thanh tra tỉnh Khánh Hoà phối hợp với Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức toạ đàm. Ảnh: MN

Sáng 21/8, Thanh tra tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức Tọa đàm, khảo sát “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra chuyên đề diện rộng trong lĩnh vực y tế”.

Tọa đàm có sự tham gia của lãnh đạo, giảng viên Trường Cán bộ Thanh tra; các thanh tra viên có nhiều kinh nghiệm của Thanh tra tỉnh Khánh Hòa; đại diện Sở Y tế, Sở Tài chính cùng các bệnh viện, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập và ngoài công lập trên địa bàn.

Đáng chú ý, bên cạnh Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa, Bệnh viện Da liễu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới, chương trình còn có sự tham gia của các phòng khám, bệnh viện ngoài công lập. Thành phần đa dạng giúp hoạt động thanh tra y tế được nhìn nhận từ cả hai phía: Cơ quan tiến hành thanh tra và cơ quan, đơn vị chịu sự thanh tra.

Thanh tra y tế đứng trước những vấn đề chuyên môn phức tạp

Phát biểu khai mạc tọa đàm, đại diện lãnh đạo Thanh tra tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, y tế là lĩnh vực đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân; đồng thời gắn với an sinh xã hội và phát triển bền vững.

Đây cũng là lĩnh vực có phạm vi rộng, tính chuyên môn cao, liên quan đến nhiều hoạt động như khám bệnh, chữa bệnh; quản lý dược, thuốc; bảo hiểm y tế; mua sắm, đấu thầu; quản lý, sử dụng trang thiết bị và vật tư y tế.

Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra Nguyễn Văn Lương phát biểu tại Toạ đàm. Ảnh: MN

Thực tiễn cho thấy hoạt động thanh tra đã góp phần phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nhiều tồn tại, vi phạm, qua đó nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý và hiệu lực quản lý nhà nước. Tuy nhiên, thanh tra chuyên đề diện rộng trong lĩnh vực y tế đang đứng trước không ít khó khăn do đối tượng đa dạng, nội dung chuyên sâu, thời kỳ thanh tra kéo dài và hệ thống pháp luật chuyên ngành thường xuyên thay đổi.

Khác với một cuộc thanh tra độc lập do từng cơ quan chủ động quyết định, thanh tra chuyên đề diện rộng được triển khai theo khung nội dung chung của cơ quan chủ trì, thực hiện đồng thời tại nhiều địa phương và kết quả sau đó phải có khả năng tổng hợp, so sánh.

Điều này đặt ra yêu cầu phải thống nhất từ đề cương hướng dẫn, biểu mẫu báo cáo, cách xác định hành vi đến bố cục kết luận thanh tra. Nếu mỗi địa phương diễn giải và trình bày kết quả theo một cách khác nhau, việc tổng hợp để nhận diện những bất cập, rủi ro mang tính hệ thống sẽ gặp nhiều khó khăn.

Một vấn đề khác được đặt ra là cách xác định phạm vi thanh tra trong điều kiện nội dung được giao thường rộng hơn nguồn lực thực tế của đoàn thanh tra. Việc lựa chọn đối tượng, hồ sơ và nội dung trọng tâm phải dựa trên kết quả khảo sát, đánh giá rủi ro, thời hạn thanh tra, nhân lực và đặc điểm tổ chức hệ thống y tế tại địa phương.

Đặc biệt, kết luận thanh tra cần phân biệt rõ ba trạng thái: Không phát hiện vi phạm; chưa đủ cơ sở để kết luận; và nội dung không thuộc phạm vi thanh tra. Việc phân biệt này không chỉ bảo đảm tính chính xác của kết luận mà còn tránh tạo ra cách hiểu rằng những nội dung chưa được xem xét đồng nghĩa với không có tồn tại, vi phạm.

Nhìn nhận đầy đủ từ phía cơ sở y tế

Từ góc độ cơ quan, đơn vị được thanh tra, tọa đàm tập trung khảo sát quá trình tiếp nhận quyết định thanh tra, phân công đầu mối, chuẩn bị báo cáo và cung cấp hồ sơ, tài liệu.

Đại diện cơ sở y tế ngoài công lập trao đổi ý kiến tại toạ đàm. Ảnh: MN

Những nhóm hồ sơ có số lượng lớn, liên quan đến nhiều thời kỳ và thường khó truy xuất gồm hồ sơ dự trù, lập danh mục mua sắm; thẩm định giá; lựa chọn nhà thầu; ký kết, thực hiện hợp đồng; nghiệm thu, thanh toán; hồ sơ bệnh án và chứng từ thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Việc số liệu được lưu trữ tại nhiều bộ phận hoặc có chênh lệch giữa các nguồn có thể khiến đơn vị phải giải trình, bổ sung tài liệu nhiều lần. Trong khi đó, hoạt động cung cấp hồ sơ vẫn phải bảo đảm không làm gián đoạn công tác khám bệnh, chữa bệnh và phục vụ người bệnh.

Các nhóm rủi ro, sai sót được đưa ra thảo luận gồm lập dự trù và danh mục mua sắm; xác định giá gói thầu, thẩm định giá; trình tự lựa chọn nhà thầu; ký kết và thực hiện hợp đồng; quản lý, sử dụng thuốc, thiết bị, vật tư y tế; áp giá và thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế; điều kiện hoạt động của cơ sở và phạm vi hành nghề của người hành nghề.

Tuy nhiên, việc đánh giá nguyên nhân cần được thực hiện thận trọng. Có những tồn tại xuất phát từ việc không tuân thủ quy định, nhưng cũng có trường hợp liên quan đến quy định chưa rõ, pháp luật thay đổi trong thời kỳ thanh tra, thiếu định mức kinh tế - kỹ thuật, thiếu đơn giá hoặc chưa có hướng dẫn chuyên môn đầy đủ.

Do đó, đoàn thanh tra phải xác định đúng quy phạm pháp luật có hiệu lực tại thời điểm xảy ra vụ việc; phân biệt hoạt động quản lý hành chính với hoạt động chuyên môn của người hành nghề; đồng thời xem xét huy động chuyên gia hoặc sử dụng kết quả giám định đối với những vấn đề vượt quá khả năng chuyên môn của thành viên đoàn thanh tra.

Việc lựa chọn chứng cứ, mô tả hành vi, viện dẫn quy định bị vi phạm, lượng hóa mức độ và xác định trách nhiệm phải tạo thành một chuỗi logic. Nhận xét, kết luận và kiến nghị xử lý cần gắn trực tiếp với nhau để cơ quan, đơn vị được thanh tra biết rõ hành vi nào phải khắc phục, ai chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Không để thanh tra dẫn đến tâm lý “sợ sai, không dám làm”

Một nội dung có ý nghĩa thực tiễn được đặt ra tại tọa đàm là tác động của hoạt động thanh tra đối với công tác quản lý và hoạt động chuyên môn của các cơ sở y tế.

Sau thanh tra, nhiều đơn vị có điều kiện rà soát, hoàn thiện quy trình lập kế hoạch mua sắm, lựa chọn nhà thầu, quản lý thuốc, thiết bị, vật tư y tế; nâng cao chất lượng lưu trữ hồ sơ, kiểm tra nội bộ và trách nhiệm giải trình.

Đại diện khối bệnh viện công lập phát biểu ý kiến tại toạ đàm. Ảnh: MN

Tuy nhiên, nếu kết luận và kiến nghị xử lý không rõ ràng hoặc thiếu hướng dẫn thực hiện, có thể phát sinh tâm lý thận trọng quá mức trong mua sắm, kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến tiến độ cung ứng thuốc, vật tư và trang thiết bị phục vụ người bệnh.

Một số kiến nghị sau thanh tra cũng khó thực hiện khi liên quan đến thu hồi, giảm trừ, xuất toán, điều chỉnh quyết định đã ban hành hoặc xử lý các gói thầu đã hoàn thành, quyết toán. Vì vậy, kết luận thanh tra cần xác định rõ căn cứ, chủ thể thực hiện, biện pháp khắc phục và thời hạn hoàn thành; đồng thời có cơ chế theo dõi, đôn đốc thực chất.

Từ thực tiễn đó, tọa đàm hướng tới đề xuất chuẩn hóa biểu mẫu, danh mục hồ sơ và cách trình bày kết luận; tăng cường đối thoại trong quá trình thanh tra; xây dựng cơ chế phối hợp hai chiều giữa cơ quan chủ trì với cơ quan tiến hành thanh tra; nâng cao khả năng tiếp cận, kết nối dữ liệu chuyên ngành và hình thành đội ngũ chuyên gia hỗ trợ đối với những nội dung chuyên môn sâu.

Kết quả nghiên cứu, khảo sát cũng được kỳ vọng cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng tài liệu hoặc sổ tay hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra chuyên đề trong lĩnh vực y tế, giúp kết quả giữa các địa phương có thể so sánh, tổng hợp và nhận diện những vấn đề chung.

Thông điệp xuyên suốt của tọa đàm là hoạt động thanh tra y tế không chỉ dừng lại ở phát hiện và xử lý từng sai phạm. Quan trọng hơn, thanh tra phải chỉ ra nguyên nhân, nhận diện những khoảng trống quản lý và cảnh báo các rủi ro có khả năng tái diễn, qua đó bảo vệ người bệnh, bảo vệ nguồn lực Nhà nước và góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.