Ông Nguyễn Hồng Điệp tại một buổi đối thoại ở Hà Tĩnh. Ảnh: Lan Anh

PV: Thưa ông, trong điều kiện áp lực đơn thư ngày càng gia tăng, vì sao đối thoại trực tiếp vẫn được xem là giải pháp mang tính “then chốt” trong giải quyết khiếu nại kéo dài?

Ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương: Từ thực tiễn công tác tiếp công dân ở Trung ương, chúng tôi nhận thấy rằng phần lớn các vụ việc khiếu nại kéo dài đều đã trải qua nhiều vòng xử lý, nhiều cấp giải quyết, thậm chí có đầy đủ kết luận theo đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, điều còn thiếu trong không ít trường hợp chính là những cuộc đối thoại thực sự trực diện, nơi các bên có thể trao đổi thẳng thắn, đầy đủ và trách nhiệm với nhau.

Đối thoại trực tiếp không chỉ nhằm mục tiêu giải thích quy định pháp luật, mà quan trọng hơn là làm rõ bản chất vụ việc, xác định đúng trọng tâm mâu thuẫn và nguồn gốc phát sinh khiếu nại. Trên thực tế, hồ sơ, văn bản phản ánh chưa hết diễn biến, bối cảnh lịch sử và tâm tư của người dân. Chỉ khi được lắng nghe trực tiếp, nhiều chi tiết quan trọng mới được làm rõ.

Chúng tôi cho rằng, đối thoại chính là “điểm chạm” giữa pháp luật và thực tiễn đời sống. Nếu thiếu đối thoại, quá trình giải quyết rất dễ rơi vào vòng lặp hành chính: Ban hành kết luận nhưng không tạo được sự đồng thuận, dẫn đến tiếp tục khiếu nại. Ngược lại, khi đối thoại được tổ chức nghiêm túc, trách nhiệm, nhiều vụ việc dù không thể giải quyết theo mong muốn của công dân vẫn có thể chấm dứt, bởi người dân hiểu rõ căn cứ pháp lý và cảm nhận được sự tôn trọng từ phía cơ quan nhà nước.

Đồ họa: Lan Anh

PV: Ông nhiều lần nhấn mạnh khái niệm “đối thoại thực chất”. Vậy theo ông, đâu là những yếu tố quyết định để một cuộc đối thoại không rơi vào hình thức?

Ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương: Trước hết, đối thoại phải được chuẩn bị kỹ lưỡng. Người chủ trì và các cơ quan tham gia phải nắm chắc hồ sơ, quá trình giải quyết, các căn cứ pháp lý liên quan. Nếu không nắm vững vụ việc, đối thoại rất dễ trở thành buổi trao đổi chung chung, không đi vào trọng tâm.

Thứ hai, đối thoại phải bảo đảm tính hai chiều. Công dân không chỉ đến để nghe thông báo kết luận, mà phải được trình bày đầy đủ ý kiến, chứng cứ, lập luận của mình. Ngược lại, cơ quan Nhà nước có trách nhiệm giải thích rõ ràng, minh bạch, không né tránh những vấn đề còn băn khoăn, vướng mắc.

Thứ ba, tinh thần đối thoại phải đặt trên cơ sở trách nhiệm và cầu thị. Đối thoại không phải là “tranh luận thắng – thua”, mà là quá trình tìm kiếm sự thật khách quan. Trong thực tế, có những vụ việc qua đối thoại đã phát hiện ra những thiếu sót trong quá trình giải quyết trước đó, từ đó kịp thời điều chỉnh.

Cuối cùng, đối thoại phải gắn với kết quả cụ thể. Sau đối thoại, cần xác định rõ nội dung nào đã thống nhất, nội dung nào cần tiếp tục rà soát, cơ quan nào chịu trách nhiệm và thời hạn thực hiện. Chỉ khi đó, đối thoại mới thực sự phát huy giá trị trong giải quyết khiếu nại kéo dài.

Đồ họa: Lan Anh

PV: Một trong những nguyên nhân khiến khiếu nại kéo dài là trách nhiệm chưa được xác lập rõ giữa các cấp, các ngành. Đối thoại trực tiếp giúp giải quyết vấn đề này như thế nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương: Đúng là trong nhiều vụ việc phức tạp, trách nhiệm giải quyết chưa được phân định rõ ràng, dẫn đến tình trạng đùn đẩy hoặc kéo dài thời gian xử lý. Khi chưa có đối thoại trực tiếp, các cơ quan thường chỉ trao đổi thông qua văn bản, báo cáo, nên rất khó làm rõ trách nhiệm cụ thể.

Đối thoại trực tiếp, với sự tham gia của các cơ quan liên quan, giúp đặt trách nhiệm lên bàn một cách minh bạch. Tại đây, từng nội dung vướng mắc được phân tích cụ thể: Nội dung nào thuộc thẩm quyền địa phương, nội dung nào cần Trung ương xem xét; trách nhiệm giải quyết đang thuộc về cơ quan nào và vì sao chưa được thực hiện dứt điểm.

Qua đối thoại, Ban Tiếp công dân Trung ương có cơ sở để kiến nghị rõ ràng, đồng thời theo dõi, đôn đốc quá trình thực hiện sau đó. Quan trọng hơn, đối thoại giúp công dân thấy rõ cơ chế vận hành của bộ máy Nhà nước, hiểu được phạm vi, giới hạn thẩm quyền của từng cấp, từng ngành.

Từ đó, đối thoại không chỉ góp phần giải quyết một vụ việc cụ thể, mà còn nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, hạn chế tình trạng né tránh trách nhiệm trong công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Đồ họa: Lan Anh

PV: Từ thực tiễn công tác tiếp công dân hiện nay, ông muốn gửi gắm thông điệp gì về vai trò của đối thoại trong giải quyết khiếu nại kéo dài?

Ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương: Giải quyết khiếu nại, tố cáo là nhiệm vụ khó, phức tạp và đòi hỏi sự kiên trì. Không có giải pháp nào mang tính tức thời hay con đường tắt. Đối thoại trực tiếp có thể mất nhiều thời gian, có thể phát sinh những tình huống căng thẳng, nhưng đó vẫn là con đường ngắn nhất để đi tới sự thật và sự đồng thuận.

Điều quan trọng là phải coi đối thoại là giải pháp trung tâm, xuyên suốt quá trình giải quyết, chứ không phải là bước thủ tục mang tính hình thức. Khi đối thoại được tổ chức nghiêm túc, đúng bản chất, công dân sẽ cảm nhận được sự tôn trọng, còn cơ quan Nhà nước có thêm cơ sở thực tiễn để xử lý đúng và trúng.

Từ góc độ quản lý nhà nước, đối thoại không chỉ nhằm chấm dứt khiếu nại kéo dài, mà còn góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào hiệu lực, hiệu quả của bộ máy hành chính. Đó chính là giá trị bền vững và lâu dài mà công tác đối thoại mang lại./.