Chế biến cá tra xuất khẩu. Ảnh: Cảnh Nhật

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Trung Quốc là thị trường nhập khẩu nông, lâm, thủy sản chính của Việt Nam. Tổng giá trị xuất khẩu thủy sản chính ngạch của Việt Nam sang Trung Quốc trong năm 2015 đạt trên 615 triệu USD.

Riêng 6 tháng đầu năm 2016, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Trung Quốc đạt hơn 384 triệu USD, tăng gần 43% so với cùng kỳ năm 2015. Trong đó, xuất khẩu tôm các loại đạt hơn 217 triệu USD, cá tra đạt hơn 117 triệu USD, xuất khẩu cá các loại khác đạt trên 23,7 triệu USD.

Mặc dù giá trị xuất khẩu tăng, nhưng một trong những mặt hàng chủ lực của thủy sản là cá tra hiện nay đang gặp khó khăn. Giá cá tra nguyên liệu sụt giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm qua.

Giá cá tra nguyên liệu tại các tỉnh, thành đồng bằng sông Cửu Long như: Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Bến Tre… đang ở mức từ 17.500 - 18.500 đồng/kg, giảm hơn 2.000 đồng/kg so với cùng kỳ. Với mức giá thu mua cá tra nguyên liệu như hiện nay, nhiều người nuôi cá lỗ khoảng 3.000 đồng/kg.

Đặc biệt, các thương lái Trung Quốc đặt hàng thu mua cá tra với kích cỡ lớn (trên 1kg/con) đã dẫn đến tình trạng nguồn cung cá tra cỡ lớn tại đồng bằng sông Cửu Long tăng lên và đã góp phần tác động tiêu cực đến việc giá nguyên liệu giảm trong thời gian từ quý 2/2016.

Theo ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký VASEP, trong thời gian qua Trung Quốc đã giảm khối lượng nhập khẩu, đặc biệt là với các mặt hàng như gạo, sắn và dăm gỗ... khiến xuất khẩu của Việt Nam gặp khó. Bên cạnh đó, nước này còn tăng rào cản kỹ thuật với một số mặt hàng nông, thủy sản của Việt Nam, trong đó với mặt hàng thủy sản.

Thông tin mạng quản lý phía Trung Quốc yêu cầu, muốn xuất khẩu vào Trung Quốc thì nhà máy chế biến phải có code vào Trung Quốc và nhà xuất khẩu phải nằm trong danh sách được Trung Quốc phê chuẩn.

Trong khi theo quy định của Cục Quản lý chất lượng Nông lâm và Thủy sản (NAFIQAD), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chỉ cần nhà sản xuất có trong danh sách được công nhận xuất khẩu sang Trung Quốc.

Mặt khác, trong danh sách các sản phẩm thủy sản xuất khẩu sang Trung Quốc, một số chưa được đưa vào danh mục được phép nhập khẩu từ Việt Nam như cá hồi... NAFIQAD đã có công văn gửi sang Trung Quốc nhưng vẫn chưa có trả lời chính thức.

Ngoài ra, trong bối cảnh các nhà nhập khẩu Trung Quốc tăng mua (theo cả chính ngạch lẫn tiểu ngạch), cơ quan thẩm quyền Trung Quốc đã yêu cầu có chứng nhận (H/C) của cơ quan thẩm quyền Việt Nam đối với các lô hàng thủy sản nhập khẩu, nên nhiều doanh nghiệp, thương lái Trung Quốc đã không hoặc hạn chế đi việc thu mua theo con đường tiểu ngạch như trước đây.

Với mục tiêu đẩy mạnh việc xuất khẩu, ổn định thủy sản sang thị trường Trung Quốc và tránh những tác động tiêu cực, VASEP đã đề nghị Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Công thương cần tháo gỡ những rào cản kỹ thuật và thủ tục hành chính mà các doanh nghiệp Việt Nam đang gặp phải khi xuất khẩu hàng sang Trung Quốc. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần xây dựng cơ sở dữ liệu và thống kê chính xác về sản lượng cá tra thực tế để có cơ sở đánh giá cung cầu.

VASEP cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Công thương làm việc với Trung Quốc làm rõ về quy định đối với các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam khi xuất khẩu phải có code xuất khẩu sang Trung Quốc, cũng như kiến nghị Trung Quốc mở rộng danh mục sản phẩm thủy sản được phép nhập khẩu từ Việt Nam.

Cảnh Nhật