Khách hàng vẫn dễ dàng mua hàng chục cây thuốc lá lậu JET và HERO tại các thành phố lớn. Ảnh: Trần Đắc

Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 30/CT-TTg ngày 29/5/2014 về tăng cường các biện pháp phòng chống thuốc lá lậu; Quyết định 2371/QĐ-TTG ngày 26/12/2014 về tiêu huỷ toàn bộ thuốc lá nhập lậu bị tịch thu (thay vì tái xuất như trước đây).

Với sự quyết tâm của Chính phủ và sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ban, ngành, các địa phương nghiêm túc thực hiện Chỉ thị 30/CT-TTg, năm 2015, thị phần thuốc lá nhập lậu chỉ còn 15 - 20%. Các doanh nghiệp thuốc lá trong nước đã phục hồi được thị trường nội địa, dần lấy lại những thị phần đã mất từ thuốc lá nhập lậu. Sản lượng thuốc lá nội địa tăng, góp phần tăng nộp ngân sách năm 2015 của toàn ngành thêm 1.000 tỷ đồng so với năm 2014. Tiếp tục những nỗ lực trong phòng, chống thuốc lá lậu, ngày 19/11/2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định 124/NĐ-CP, theo đó quy định hành vi buôn bán hàng cấm là thuốc lá điếu nhập lậu có số lượng từ 500 bao trở lên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự (thay vì 1.500 bao trước đây). Nghị định chính thức có hiệu lực từ 5/1/2016.

Các tỉnh biên giới Tây Nam được cho là nhập lậu thuốc lá Jet và Hero lớn nhất với hơn 80% lượng thuốc lá  JET và HERO nhập lậu qua khu vực này, như: Tây Ninh, An Giang, Long An, Đồng Tháp và Kiên Giang. Bên cạnh đó, khoảng 20% JET và HERO nhập lậu được cập cảng Băng Cốc (Thái Lan) và quá cảnh qua Lào vào biên giới Việt Nam qua khu vực miền Trung như: Lao Bảo (Quảng Trị).

Theo Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam Vũ Văn Cường, sở dĩ tình trạng buôn lậu thuốc lá ngày càng nhiều, bất chấp sự kiểm soát của pháp luật vì đây là hoạt động siêu lợi nhuận. Thuốc lá lậu do trốn thuế tiêu thụ đặc biệt 70%, thuế VAT 10%, thuế nhập khẩu 135% và đóng góp 1% Quỹ  Phòng, chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) nên được bán rẻ hơn nhiều so với thuốc lá sản xuất trong nước (với cùng chủng loại, cùng phân khúc). Điều quan trọng hơn nữa, thuốc lá lậu không phải in cảnh báo sức khỏe nên được người tiêu dùng ưa thích trong khi không biết rằng thuốc lá lậu với các thành phần cấm sử dụng, không chịu bất kỳ kiểm soát nào về chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm nên có tác hại gấp nhiều lần so với thuốc lá sản xuất hợp pháp.

Năm 2016, ngànhThuốc lá tiếp tục gặp rất nhiều khó khăn khi thuếtiêu thụ đặc biệttăng từ 65% lên 70%;tỷ lệ tríchQuỹPCTHTLcũng sẽ tăng từ 1% lên 1,5%, làm giá thành sản phẩm tăng lên khoảng 3,5%. Điều này chắc chắn sẽ tạo điều kiện cho các sản phẩm nhập lậu quay lại.

Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiến nghị: Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương và các lực lượng chức năng tiếp tục thực hiện quyết liệt, đồng bộ Chỉ thị 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá. Các địa phương trong cả nước chỉ đạo các lực lượng chức năng trên địa bàn kiên quyết đấu tranh, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, buôn bán thuốc lá nhập lậu (đặc biệt là việc bày, bán thuốc lá lậu tại các chợ đầu mối, tủ, quầy, cửa hàng, nhà hàng, khách sạn…).

Đồng thời, trích 50% Quỹ PCTHTL cho công tác phòng, chống thuốc lá nhập lậu. Theo quy định của Luật PCTHTL, các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thuốc lá phải đóng Quỹ PCTHTL với mức đóng là 1% từ 1/5/2013; 1,5% từ 1/5/2016; 2% từ ngày 1/5/2019 (tính trên giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt của bao thuốc). Hiện tại, mỗi năm số tiền đóng góp vào Quỹ là khoảng 400 tỷ đồng và chỉ sử dụng cho các hoạt động PCTHTL như các hoạt động truyền thông, xây dựng chính sách, tìm hiểu, khảo sát kinh nghiệm của nước ngoài… trên thực tế dư đọng quỹ còn nhiều.

Trong khi đó, các cơ quan trực tiếp chống buôn lậu thuốc lá lại rất thiếu kinh phí, phương tiện để thực hiện nhiệm vụ. Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiến nghị Chính phủ đệ trình Quốc hội sửa Luật PCTHTL cho phép chuyển việc quản lý Quỹ PCTHTL về Bộ Tài chính để phù hợp với chức năng quản lý chuyên môn và trích khoảng 50% Quỹ PCTHTL cho công tác đấu tranh phòng, chống thuốc lá nhập lậu.

Chính phủ và các bộ, ngành cũng cần xem xét tăng biên chế và công cụ hỗ trợ cho lực lượng công an, biên phòng, hải quan và quản lý thị trường; hỗ trợ kinh phí, trang thiết bị phương tiện, biên chế cho các lực lượng trực tiếp kiểm tra, kiểm soát chống buôn lậu thuốc lá...

Trần Đắc