Lĩnh vực bán lẻ là lĩnh vực kinh tế thị trường sôi động rất cần minh bạch, cạnh tranh bình đẳng giữa các DN. Ảnh: OH

Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Việt Nam đã có nhiều tiến bộ trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, giảm chi phí cho DN như giảm bớt cơ chế xin - cho, giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết. Tuy nhiên, theo khảo sát ở 180 DN tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, thì có đến 55% DN liêm chính, minh bạch gắn liền với những nguyên tắc chuẩn mực đạo đức và quy phạm pháp luật, hạn chế những tiêu cực trong quá trình vận hành DN. Đáng chú ý, trong 180 DN được khảo sát thì chỉ có 29% DN triển khai chính sách liêm chính, minh bạch; 54% DN được nghe về vấn đề này; số còn lại là tỷ lệ DN không biết đến liêm chính, minh bạch.

Cũng theo VCCI, 68% DN tư nhân phải chi hoa hồng để có hợp đồng với DN Nhà nước, trong đó, trên 50% DN đều cho rằng việc chi hoa hồng là tự nguyện.

Ngoài vấn đề trên, theo chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú (nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại Hà Nội), lĩnh vực lưu thông phân phối cũng có một số vấn đề cần làm rõ về sự minh bạch. Đã có nhiều tập hợp một cách tương đối đầy đủ về những biểu hiện trong mối quan hệ giữa nhà cung ứng và một số nhà bán lẻ. Cụ thể, tình trạng ép chiết khấu, chi phí tạo mã, phí để đầu kệ, ép giá bán, thanh toán chậm không có lý do... đến nỗi DN chán nản vì khó khăn đưa hàng vào khâu bán lẻ. Điều này, làm tổn hại đến việc lưu thông, tiêu thụ hàng Việt trên thị trường Việt Nam, tạo điều kiện cho các hàng hóa của Thái Lan và các nước xâm nhập mạnh hơn vào thị trường Việt Nam.

Một câu hỏi đặt ra, liệu có phải luật hóa mối quan hệ mua bán trên thị trường Việt Nam? Cơ chế giám sát như thế nào để không bị ép giá, ép cấp, gây thua thiệt trước hết đối với nhà sản xuất hàng Việt và các nhà cung ứng hàng hóa vào thị trường tiêu dùng. Do đó, những hành động không minh bạch, o ép trên phải được lên án và phải được xử lý một cách nghiêm minh, DN nào làm ăn chân chính sẽ được biểu dương, khen thưởng.

Dẫn dắt từ một câu chuyện về phân phối lợi nhuận khi cắt một quả chuối ở Hà Lan, ông Phú ví dụ: Lát cắt cuối cùng ở cần cuống của quả chuối đó là phần lợi nhuận của nhà sản xuất, người làm ra của cải, vật chất cho xã hội tiêu dùng; 3/4 ngon nhất, nhiều nhất là thuộc về các khâu trung gian, bán lẻ.

Bởi vậy, nhiều ý kiến cho rằng, nếu mong muốn một hình thức thương mại công bằng ở Việt Nam thì nhất thiết phải công khai, minh bạch, các chi phí, lợi nhuận trong quan hệ giao dịch, mua bán hàng hóa, minh bạch doanh thu, nộp thuế với Nhà nước một cách thường xuyên ở các DN cũng như sự đồng thuận của các hiệp hội về lĩnh vực bán lẻ.

Với quan điểm chỉ có minh bạch mới giúp DN hướng tới việc phát triển bền vững, ông Phạm Ánh Dương, Quản lý Chương trình Liêm chính trong kinh doanh đề xuất, để bảo vệ tính liêm chính trong các DN, việc duy trì một chương trình liêm chính nghiêm ngặt là rất quan trọng, trong đó cần có các chính sách chi tiết và phương pháp kiểm soát rõ ràng. Nhân viên của các công ty cần được đào tạo và nhận một thông điệp rõ ràng để ứng xử phù hợp.

Oanh Hữu