Các chuyên gia đang trao đổi bên lề hội thảo. Ảnh: TN

Đến lúc đặt câu hỏi về chất lượng tăng trưởng

Theo nhận định của VEPR, bước sang quý II, kinh tế Việt Nam đã có những dấu hiệu phục hồi tích cực với mức tăng trưởng 6,17%, cao hơn so với mức cùng kỳ năm trước (5,78%). Dịch vụ và nông nghiệp tăng trưởng tốt được cho là động lực chính đóng góp vào sự phục hồi trong quý II.

Còn tăng trưởng khu vực công nghiệp và xây dựng tiếp tục suy giảm. Nhưng khác với quý I, suy giảm công nghiệp trong quý II chỉ đến từ ngành khai khoáng (giảm 8,2%).

Lạm phát toàn phần của Việt Nam giảm sâu trong quý II, trái ngược với xu hướng gia tăng kể từ cuối năm 2015. Cụ thể, chỉ số giá tiêu dùng giảm nhanh xuống còn 4,3%, 3,19%, 2,54% trong 3 tháng của quý này. “Lạm phát giảm sâu tạo điều kiện cho Chính phủ thực hiện một số điều chỉnh về giá một số mặt hàng khác như điện”, TS. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng VEPR nói.

Nhưng với quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm 6,7% của Chính phủ, ông Thành bày tỏ quan ngại, nhất là khi ngành dầu được chỉ thị tăng cường sản lượng khai thác để tăng mức đóng góp vào GDP.

“Chúng tôi cho rằng đây là thời điểm Việt Nam cần xem xét lại cách thức tăng trưởng vì bối cảnh hội nhập đang thay đổi. Các tư duy ngắn hạn, mang tính đối phó với sự suy giảm tăng trưởng như nỗ lực tăng thêm vốn, đẩy nhanh giải ngân các công trình công, hoặc tăng sản lượng khai thác dầu thô,… có thể vừa không khả thi, vừa xóa nhòa những quyết tâm cải cách”, Viện trưởng VEPR nhận định.

VEPR dự báo tăng trưởng hai quý tiếp theo sẽ ở mức 6,7% và 7,0%, đưa tăng trưởng cả năm lên mức 6,4%, tăng 0,3 điểm phần trăm so với dự báo VEPR đưa ra hồi quý trước. Với chính sách tiền tệ được điều hành thận trọng cũng như ảnh hưởng của cú sốc về giá thực phẩm, lạm phát năm 2017 sẽ duy trì ở mức thấp dưới 2,5%.

“Đã đến lúc nên đặt câu hỏi về chất lượng tăng trưởng một cách rất thực tế, là mức tăng trưởng chung, dù cao, có phản ánh thực lực của nền kinh tế hay không”, ông Thành nêu.

Nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào dòng vốn FDI

VEPR cũng đưa ra quan ngại khi kinh tế Việt Nam ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào khu vực vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đặc biệt một số công ty lớn như Samsung. Nếu như năm 2009, xuất khẩu của khu vực FDI chỉ chiếm 32,9% tổng xuất khẩu thì con số này đã tăng lên 70,2% năm 2016 và 72,4% trong nửa đầu năm 2017.

Lượng lao động sử dụng tại các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghiệp tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao. Ngược lại, số lao động sử dụng trong khu vực ngoài Nhà nước thậm chí đã giảm tuyệt đối trong 6 tháng đầu năm 2017.

“Điều này cho thấy khu vực kinh tế trong nước đang ngày trở nên yếu thế so với khu vực FDI, đặc biệt trong bối cảnh quá trình hội nhập quốc tế đang được mở rộng”, TS Nguyễn Đức Thành bình luận và lưu ý thêm, khu vực kinh tế trong nước đang ngày càng trở nên khó khăn khi DN ngừng hoạt động tăng đáng kể cùng với sự suy giảm trong quy mô lao động hoạt động. Trong khi đó, chi thường xuyên thậm chí còn tăng với tốc độ cao hơn so với các năm trước dẫn tới sự gia tăng không ngừng của chi ngân sách cho trả nợ cả gốc và lãi.

Cũng lo lắng khi tăng trưởng vẫn nhờ vào động lực của khu vực FDI, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nói, DN Nhà nước vẫn trong giai đoạn “cải cách hết sức nhọc nhằn”, chưa tạo đà, động lực mới cho tăng trưởng. Còn khu vực tư vẫn gặp phải những khó khăn giống như 20 năm trước, thậm chí mức độ còn trầm trọng hơn. “Không biết chúng ta còn loay hoay đến bao giờ về những giải pháp gọi là gỡ khó cho DN trong nước đây”, bà Lan thở dài.

“Cải cách nằm trong tay Nhà nước”

Cơ bản đồng ý với những nhận định của VEPR, nhưng nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, vẫn có “cửa” để đạt được mục tiêu tăng trưởng 6,7%. “Nền kinh tế đang tăng trưởng dưới tiềm năng. Chính phủ muốn đạt mục tiêu tăng trưởng 6,7% là hợp lý và phù hợp với yêu cầu”, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh nhận định.

Vấn đề là thực hiện biện pháp nào? Theo ông Doanh, “nằm ở cải cách”, đầu tiên là phải cải cách từ DN Nhà nước. “Thủ tướng nói năm 2017 là năm giảm chi phí cho DN, nhưng tôi chưa thấy kế hoạch giảm chi phí và giảm ở đâu, đây là điều nóng lòng muốn có”, chuyên gia chỉ ra, ngoài lãi suất ngân hàng giảm một cách thận trọng, các chi phí khác như chi phí vận tải, chi phí “ngoài pháp luật” vẫn cao.

Đồng ý với chuyên gia Lê Đăng Doanh, bà Lan cho rằng, “chốt” để đạt được mục tiêu tăng trưởng chính vẫn là cải cách. “Cải cách bắt đầu từ đâu? Cải cách từ chính trong bộ máy Nhà nước. Cải cách nằm trong tay Nhà nước”, bà Lan nhấn mạnh.

Theo đó, Chính phủ cần thực hiện quyết liệt các biện pháp thắt chặt chi thường xuyên như chính sách tinh giảm biên chế, thoái vốn khỏi các DN Nhà nước cũng như nâng cao hiệu quả chi phí quản trị Nhà nước. Để giảm sức ép đối với ngân sách và tránh lệ thuộc nhiều vào nguồn vốn nước ngoài, việc thực hiện các biện pháp nhằm cải cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy nguồn vốn đầu tư tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh cho khu vực này là yếu tố sống còn.

TS Cấn Văn Lực nhấn mạnh thêm, cần phải đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế, đây vừa là giải pháp trước mắt, vừa là giải pháp lâu dài. Trong đó có hai lưu ý, tăng trưởng tín dụng không nên quá “nóng” và không thể chủ quan với lạm phát.

Thảo Nguyên