Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị. Ảnh: QH

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường đã bày tỏ cảm ơn Chính phủ và cá nhân Thủ tướng Chính phủ dành sự quan tâm đặc biệt tới sản xuất nông nghiệp, nông thôn và nông dân, tới sản xuất lúa gạo vùng ĐBSCL và đã tham dự, trực tiếp chỉ đạo Hội nghị quan trọng này.

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường đánh giá, sản xuất lúa gạo ở vùng ĐBSCL có vai trò rất quan trọng, góp phần phát triển kinh tế của vùng và của cả nước, đảm bảo an ninh lương thực, ổn định chính trị, xã hội, góp phần xoá đói, giảm nghèo cho người dân trong vùng. Sau 30 năm đổi mới, cùng với sự phát triển và những thành tựu to lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn, sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng ở vùng ĐBSCL đã góp phần quan trọng đưa Việt Nam từ một nước thiếu ăn, đói nghèo, phải nhập khẩu lương thực trở thành một cường quốc xuất khẩu lương thực, riêng ĐBSCL đã đóng góp trên 90% lượng gạo xuất khẩu của toàn quốc.

Hơn nữa, ĐBSCL không chỉ có lợi thế về điều kiện tự nhiên như đất đai bằng phẳng, màu mỡ và diện tích lớn (với gần 2 triệu ha đất lúa và 4 triệu ha gieo trồng), nguồn nước dồi dào do có dòng sông Cửu Long chi phối mà người dân vùng ĐBSCL cũng có truyền thống, kinh nghiệm sản xuất lúa lâu đời, luôn tiên phong trong ứng dụng tiến bộ kỹ thuật canh tác tiên tiến và cơ giới hoá nông nghiệp. Đây chính là tiềm năng, là động lực phát triển sản xuất lúa gạo nói riêng và sản xuất nông nghiệp nói chung của cả vùng.

ĐBSCL luôn tiên phong trong ứng dụng tiến bộ kỹ thuật canh tác tiên tiến và cơ giới hoá nông nghiệp. Ảnh: ĐH

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường, thực tiễn đang diễn ra trong những năm qua cho thấy ngành hàng lúa gạo đã và đang đối mặt với những thách thức to lớn, đe dọa tới sự phát triển bền vững, sự sống còn của một ngành hàng gắn bó với hàng chục triệu người dân. Tác động của biến đổi khí hậu, khô hạn, nước biển dâng, xâm nhập mặn, lũ lụt đã hiện hữu và xảy ra nhanh hơn, mạnh hơn so với kịch bản mà chúng ta đã dự đoán, cùng với đó là sự thay đổi căn bản về nguồn nước ở thượng nguồn sông Mê Kông do hoạt động kinh tế của các quốc gia đầu nguồn.

Những hạn chế trong nội tại của ngành cũng làm giảm năng lực cạnh tranh, chưa tạo được vị thế vững chắc của hạt gạo Việt trên thương trường, các vấn đề về khoa học công nghệ, chọn tạo và sản xuất giống lúa, các quy trình canh tác tổng hợp và trên hết đó là hiệu quả của sản xuất thấp. Nông dân sản xuất lúa gạo của ĐBSCL vẫn nghèo do hiệu quả kinh tế, thu nhập từ sản xuất lúa gạo còn thấp, người sản xuất được hưởng lợi nhuận thấp nhất trong chuỗi sản xuất lúa gạo.

Vấn đề tổ chức sản xuất và liên kết theo chuỗi khép kín vẫn còn nhiều bất cập, chưa tạo ra được bước thay đổi căn bản để bảo đảm sự phát triển bền vững; chưa giảm được mức độ sử dụng tài nguyên và nguồn vật tư đầu vào, đặc biệt là tài nguyên nước và hoá chất. Vấn đề cạnh tranh quốc tế về thị trường lúa gạo, an toàn thực phẩm cũng đang là bài toán lớn đặt ra cho ngành hàng lúa gạo nước ta.

Mặc dù có những tồn tại và thách thức lớn, sản xuất lúa gạo vẫn là thế mạnh của vùng ĐBSCL, vẫn là ngành hàng có nhiều thời cơ do nhu cầu tiêu thụ lúa gạo trên thế giới vẫn tiếp tục tăng 70% so với hiện nay để nuôi sống 9 tỷ người vào năm 2050, trong đó một nửa dân số coi gạo là lương thực chính. 

“Đây là dịp để chúng ta cùng nhìn nhận lại một cách đầy đủ hơn những thành tựu và nguyên nhân, bài học kinh nghiệm, nhất là những tồn tại, hạn chế, thách thức để từ đó xác định giải pháp căn cơ trước mắt cũng như lâu dài phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo ở vùng ĐBSCL”, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường nhấn mạnh.

Những lô hàng chuẩn bị xuất khẩu. Ảnh: ĐH

Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đánh giá cao việc Bộ Công thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tuyên bố bỏ quy hoạch các nhà tư thương xuất khẩu gạo. Cũng như việc tổ chức Hội nghị này để bàn giải pháp làm ăn trong tương lai của ngành hàng lúa gạo trong môi trường cạnh tranh gay gắt.

“Trước khi vào dự hội nghị, tôi có tham quan một số gian hàng trưng bày các loại gạo với nhiều thương hiệu. Tuy nhiên, tôi không biết thương hiệu gạo đó là của địa phương nào. Trong khi, Campuchia đi sau Việt Nam về sản xuất lúa gạo tới 15 năm, nhưng họ đã có thương hiệu gạo mạnh trên thế giới và xuất khẩu được sang thị trường châu Âu”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh.

Thủ tướng mong muốn các nhà khoa học, nhà quản lý, các doanh nghiệp thẳng thắn có ý kiến để xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam, phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo; đổi mới tư duy sản lượng năm sau cao hơn năm trước nhưng giá trị, hiệu quả thấp, không có thương hiệu.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng yêu cầu, Hội nghị cần tập trung thảo luận về vấn đề sản xuất lúa gạo phải gắn với nhu cầu của thị trường; phải đặt vấn đề ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất lúa gạo. Đồng thời đề xuất các giải pháp để khắc phục cũng như biện pháp chống tham nhũng, tiêu cực trong ngành hàng lúa gạo nếu có; đề xuất tháo gỡ các thể chế, quy định gây ách tắc trong sản xuất lúa gạo.

Khương Lực