Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế - VCCI. Ảnh: Hương Giang

Ngày 27/2, trong khuôn khổ Chương trình Australia hỗ trợ cải cách kinh tế Việt Nam, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức hội thảo “Chất lượng điều kiện kinh doanh: Vấn đề và kiến nghị”.

Đạt số lượng, lại lo chất lượng

TS. Trần Thị Hồng Minh, Viện trưởng CIEM cho hay, giai đoạn 2017-2019, các bộ, ngành đã rà soát, bãi bỏ, cắt giảm hơn 50% điều kiện kinh doanh để giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.

Theo rà soát của Chính phủ, tính đến tháng 5/2019, đã có 29 văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, ngành ban hành đã cắt giảm, đơn giản gần 3.500 điều kiện kinh doanh. Song, bà Minh cho rằng, đây mới là thành công bước đầu về số lượng. “Doanh nghiệp vẫn gặp những khó khăn, rào cản”, bà Minh nhấn mạnh.

Phân tích rõ hơn, bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (CIEM) cho hay, hiện vẫn còn điều kiện kinh doanh thiếu rõ ràng, có thể dẫn tới sự tuỳ nghi của cơ quan quản lý Nhà nước. Thậm chí còn “điều kiện kinh doanh chứa đựng điều kiện kinh doanh”, “giấy phép trong giấy phép”.

Bà Thảo dẫn chứng, để được cấp giấy phép cung cấp dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền, doanh nghiệp phải đáp ứng 8 điều kiện kinh doanh. Trong đó, có điều kiện kinh doanh là “có Giấy phép thiết lập mạng viễn thông hoặc có thỏa thuận được thuê, sử dụng mạng viễn thông đáp ứng yêu cầu kỹ thuật truyền dẫn dịch vụ đến các thuê bao kết nối với mạng viễn thông đó đối với dịch vụ quy định tại các điểm a, b, c, d, Khoản 1 Điều 4 Nghị định này; có xác nhận đăng ký tên miền “.vn” hoặc địa chỉ Internet xác định để cung cấp dịch vụ đến thuê bao đối với dịch vụ quy định tại điểm đ, Khoản 1 Điều 4 Nghị định này”.

Bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (CIEM). Ảnh: Hương Giang

“Qua rà soát độc lập, kết quả cắt giảm thực chất khoảng hơn 30%. Nhiều điều kiện kinh doanh đơn giản hóa nhiều hơn là cắt bỏ, có những quy định mang tính hình thức hơn là thực chất”, bà Thảo thông tin và dẫn ví dụ, thay vì yêu cầu dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động phải có 5 người huấn luyện hữu cơ thì sửa thành… 4 người, thay vì yêu cầu diện tích phòng học lý thuyết từ 5,5-7,5m²/chỗ học thì giảm còn 5,5m²…

Nhấn mạnh, cải cách điều kiện kinh doanh được xem là "thương hiệu" của Chính phủ nhiệm kỳ này, nhưng ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cũng đồng tình với nhận định chất lượng cải cách là vấn đề cần bàn. “Nhiều cái chưa rõ nên còn lúng túng trong thực hiện”, ông Tuấn nói.

Cần thay đổi tư duy quản lý Nhà nước

Theo ông Tuấn, các cơ quan quản lý Nhà nước vẫn sử dụng các giải pháp hành chính để can thiệp vào thị trường, can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, muốn bổ sung thêm ngành nghề kinh doanh có điều kiện. “Rất đáng lo ngại”, ông Tuấn nhận định.

Trưởng Ban Pháp chế của VCCI cũng lưu ý, có những dấu hiệu cho thấy một số doanh nghiệp lớn do muốn bảo hộ đã vận động đưa ra những rào cản thị trường để hạn chế sự tham gia của các doanh nghiệp khác. Đây là điều có hại cho người tiêu dùng, gây méo mó thị trường.

"Cần thúc đẩy cạnh tranh, tăng cường kỷ luật thị trường", ông Đậu Anh Tuấn nói và nhấn mạnh "cải cách không nên thiên về trình diễn, đưa ra con số, khẩu hiệu hay. Suy cho cùng, khi cải cách thì hiệu quả cho nền kinh tế, lợi ích cho người dân, doanh nghiệp mới là quan trọng nhất".

Là người gắn bó với quá trình cải cách điều kiện kinh doanh trong nhiều năm, ông Nguyễn Đình Cung phân tích, “đơn giản hóa tức là trên thực tế điều kiện kinh doanh vẫn tồn tại. Bỏ một từ cũng là đơn giản hóa, sửa một câu trong hồ sơ cũng là đơn giản hóa”.

Theo ông Cung, phải thay đổi tư duy quản lý Nhà nước thì cải cách điều kiện kinh doanh mới thực chất. “Bây giờ 4.0 rồi, công cụ quản lý rất dễ. Khi thu thập thông tin đầy đủ thì dễ phân tích, đánh giá và tìm ra giải pháp. Khi cắt điều kiện kinh doanh và các phương thức quản lý cũ thì mới có điều kiện chuyển sang Chính phủ điện tử và Chính phủ số”, ông Cung nhấn mạnh.

Để tạo đột phá mới về cải cách điều kiện kinh doanh, CIEM cũng cho rằng, cần thay đổi cách thức quản lý Nhà nước, chuyển mạnh sang hậu kiểm.

“Hoạt động hậu kiểm được thực hiện trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; song cần tuân thủ nguyên tắc quản lý rủi ro; có cơ chế giám sát hoạt động thanh tra, kiểm tra; thiết lập kênh ghi nhận phản hồi từ doanh nghiệp một cách công khai, minh bạch và đảm bảo an toàn cho doanh nghiệp”, bà Thảo nêu.

Hương Giang