(Thanh tra) - Đầu năm 2018, chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) của các doanh nghiệp Nhà nước diễn ra ồ ạt như Công ty TNHH MTV Lọc - Hóa dầu Bình Sơn (BSR), Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power), Tổng Công ty Dầu Việt Nam - Công ty TNHH MTV (PV Oil) và Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG). Tuy nhiên, các đợt bán vốn không phải đều thành công như mong đợi.
"Bom tấn" dồn dập
Đầu tiên phải kể đến Công ty TNHH MTV Lọc - Hóa dầu Bình Sơn (BSR) khai màn cho đợt bán vốn Nhà nước tháng đầu năm. Lượng đăng ký đấu giá kỷ lục với hơn 4.000 nhà đầu tư, lượng đặt mua gấp 2,6 lần lượng chào bán ra. Đây cũng là đợt đấu giá thu hút đông đảo nhà đầu tư cá nhân trong nước, với hơn 3.900 người tham gia.
Mặc dù giá đấu bình quân của đợt bán cổ phần BSR chỉ là 23.043 đồng/cổ phần nhưng trong phiên, có nhà đầu tư đặt mua tới 14,8 triệu đồng/cổ phiếu với lượng đặt mua 10.000 cổ phần. Nhà đầu tư sẵn sàng chi mức giá "trên trời" này để sở hữu cổ phần BSR chứng tỏ sức hấp dẫn của doanh nghiệp không thể đùa được.
Kết quả, toàn bộ 241,5 triệu cổ phần BSR, tương đương 7,79% vốn điều lệ đã được bán hết cho 623 nhà đầu tư. Trong đó, nhà đầu tư nước ngoài đã mua thành công 61% tổng số cổ phần bán ra. Tổng số tiền thu về khoảng 5.500 tỷ đồng. Dự kiến sau cổ phần hóa, Nhà nước còn sở hữu 43% vốn BSR.
Số tiền thu về từ bán đấu giá cổ phần PV Oil cũng lên tới gần 4.200 tỷ đồng. Ảnh: Internet
"Bom tấn" thứ hai cần nhắc đến là PV Oil với số lượng tham dự không hề kém cạnh so với BSR, lên tới gần 3.200 nhà đầu tư đăng ký đấu giá trong đó thu hút tới 3.085 nhà đầu tư trong nước. Lượng đặt mua cổ phần cũng gần 2,3 lần lượng chào bán ra.
Sau phiên đấu giá, toàn bộ 206,8 triệu cổ phần PV Oil được bán ra với giá đấu bình quân 20.196 đồng/cổ phiếu, cao hơn 51% so với giá khởi điểm. Gần 1.400 nhà đầu tư trúng thầu, trong đó nhà đầu tư nước ngoài mua được 33% tổng lượng cổ phần chào bán. Số tiền thu về từ bán đấu giá cũng lên tới gần 4.200 tỷ đồng.
Ở mức độ thấp hơn, phiên đấu giá PV Power chỉ thu hút được khoảng 2.000 nhà đầu tư tham dự với số lượng đăng ký vượt 4% khối lượng chào bán. Nhà đầu tư cá nhân cũng là đối tượng đặt mua nhiều nhất trong đợt đấu giá này, với gần 1.900 người tham dự. Toàn bộ số cổ phần PV Power chào bán ra đã bán hết với giá bán bình quân 14.938 đồng/cổ phần. Tổng giá trị thu về gần 7.000 tỷ đồng.
Dự kiến sau cổ phần hóa, cổ đông Nhà nước sẽ còn sở hữu 51% vốn PV Power, nhà đầu tư chiến lược nắm 28,88% vốn, còn lại 20% vốn được bán đấu giá công khai.
"Bom xịt" Tập đoàn Cao su
Trong các phiên đấu giá cổ phần Nhà nước trong tháng đầu năm, phiên đấu giá Tập đoàn Công nghiệp Cao su (VRG) là một trải nghiệm khá "đắng" khi lượng cổ phần đăng ký mua chỉ bằng 20% lượng chào bán ra (tức đăng ký 101 triệu cổ phần trên tổng số 475 triệu cổ phần chào bán).
Kết quả, 498 nhà đầu tư trúng đấu giá với mức giá đấu 13.011 đồng/cổ phiếu, cao hơn giá khởi điểm 11 đồng/cổ phiếu. Tổng số tiền thu về cho Nhà nước từ đợt IPO này chỉ là 1.311 tỷ đồng, hoàn thành 21% kế hoạch ban đầu (6.000 tỷ đồng). Hiển nhiên, 80% lượng cổ phần chào bán ra vẫn ế ẩm.
Với tình hình trên, đại diện VRG cho biết sẽ có kế hoạch mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài và tiếp tục thoái vốn Nhà nước sau khi chuyển đổi sang mô hình Công ty cổ phần và đăng ký giao dịch trên UPCoM. Dự kiến công ty đăng ký giao dịch UPCoM vào ngày 1/4/2018 sau đó chuyển sàn sang Sở Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE) vào khoảng tháng 6 hoặc tháng 7.
Đợt IPO vừa qua, cổ phần của VRG bị "ế" do không đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư. Ảnh minh họa: Internet
VRG sở hữu những lợi thế không thể phủ nhận như quỹ đất khổng lồ tới 5,2 tỷ ha, trong đó phần lớn là đất nông nghiệp.
VRG có một nguồn gỗ cao su giá trị với quá trình thanh lý đều đặn, mức giá hợp lý. VRG cũng là doanh nghiệp sở hữu diện tích đất cho thuê khu công nghiệp khá rộng lớn với khoảng 10.000 ha, có thể cho thuê 60%.
Lợi thế là vậy nhưng phiên IPO vẫn "ế". Điều gì khiến VRG - một tập đoàn đầu ngành cao su của Việt Nam lại thiếu hấp dẫn như vậy trong mắt nhà đầu tư?
Đầu tiên phải kể đến hiệu quả hoạt động của VRG. Doanh thu hàng năm vài chục nghìn tỷ đồng nhưng lợi nhuận loanh quanh dưới 3.000 tỷ đồng, tức hệ số lợi nhuận/doanh thu khá thấp.
Sau cổ phần hóa, Nhà nước vẫn nắm giữ 75% vốn điều lệ VRG có lẽ là lực cản kém hấp dẫn, khi cơ hội của nhà đầu tư tham gia vào quá trình quản trị điều hành ở VRG gần như không có. Ngoài ra, VRG lựa chọn nhà đầu tư chiến lược chắc chắn phải là nhà đầu tư trong nước với các quy định khá chặt chẽ như vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng trong 5 năm gần nhất và có lợi nhuận 3 năm liên tiếp và không chuyển nhượng cổ phần trong 5 năm... Điều này ít nhiều ảnh hưởng tới tâm lý các nhà đầu tư khi nhà đầu tư nước ngoài không có cơ hội chen chân vào doanh nghiệp khi cổ phần hóa.
Trong giai đoạn 2018 - 2020, Việt Nam sẽ tiếp tục cổ phần hóa 89 doanh nghiệp Nhà nước. Sau 30 năm, hơn 4.600 doanh nghiệp đã thực hiện cổ phần hóa, cơ bản hoàn thành kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại các doanh nghiệp hậu cổ phần hóa còn cao do hoạt động bán vốn trong các năm qua diễn ra rất chậm. Năm 2018 là năm được kỳ vọng sẽ có bước chuyển mình trong việc cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước.
Trà My
